Aktualitet

Shumëkush habitet me numrin e lartë të kafeneve që ka në Shqipëri, që i gjen në çdo cep. Të dhënat zyrtare të INSTAT tregojnë se në vend deri në fund të 2018-s kishte rreth 18 mijë bare e restorante, 82% e të cilave janë bar-kafe, të cilat sot do të mund të rifillojnë aktivitetin pas më shumë se dy muajsh të mbyllura.

Në raport me popullsinë, kemi vendosur rekord vitet e fundit. Shqipëria numëron 518 bare për çdo 100 mijë banorë, duke kapur rekord jo vetëm në Europë, por edhe në botë. Ndërsa lë shumë pas vendet e Ballkanit Perëndimor. Pas Shqipërisë renditet Portugalia, e cila kishte 427 bare për çdo 100 mijë banorë. Në top 5 vendet me numrin më të lartë pas Portugalisë, është Spanja me 392 bare për 100 mijë banorë, Greqia me 343, Kroacia me 240 dhe Italia me 211. Vendet e rajonit kanë shumë më pak bar-kafe sesa ne. Psh, Serbia ka vetëm 9, ndërsa MaSipas përllogaritjeve të “Monitor”, bazuar në të dhënat e Eurostat mbi numrin e aktiviteteve të shërbimit të pijeve dhe numrit të popullsisë, numri i bareve në Bashkimin Europian në vitin 2017 nuk ishte më i lartë se 115 bare për çdo 100 mijë banorë.

Ndërsa për shumëkënd është një mjet për të kaluar kohën e lirë, baret dhe restorantet në fakt janë mjaft të rëndësishme për ekonominë vendase, për shkak të peshës së lartë që kanë në punësim dhe në totalin e subjekteve private në vend.

Të dhënat zyrtare të Insitutit të Statistikave tregojnë se shërbimi ushqimor dhe pije punëson mbi 50 mijë individë nga të cilët 40% janë të vetëpunësuar. Informaliteti në këtë sektor llogaritet i lartë, çka nënkupton se dhe numri i të punësuarve është shumë më i lartë se ai zyrtar.

Tendenca nga viti në vit ka qenë ajo e uljes së numrit të ndërmarrjeve të kësaj kateorie ku nga 18, 785 që ishin në vitin 2016 arritën në 17, 507 në vitin 2018. Por teksa numri i njësive ka rënë numri i të punësuarve është rritur çka tregon se shumica e tyre janë konsoliduar si biznese më të mëdha. Një faktor që mund të ketë ndikuar në këtë aspekt është pjesa e rrjeteve të coffe shop dhe kafeneve në formë franchais që po lulëzojnë prej disa vitesh tashmë me marka të regjistruara.

Pesha e punësimit të kësaj kategorie në totalin e gjithë punësimit në vend llogaritet në rreth 10% për qind të ndërmarrjeve private në ekonomi.

Në terma gjinorë të punësuarit e këtij sektori janë meshkuj kryesisht që në përqindje llogaritet rreth 64 për qind e totalit. Shumë djem të rinj punojnë si kamarierë, teksa mund të jenë duke ndjekur shkollën, apo nuk kanë gjetur një tjetër alternativë punësimi.

Sa i takon normës së fitimit tek ndërmarrjet e kësaj kategorie ajo ka rënë nga 12 për qind në vitin 2018 në 8 për qind në vitin 2018.

Për shkak te peshës së rëndësishme në ekonomi, mbyllja e përkohshme e bareve e restoranteve dhe një valë falimentimi e më të vegjëlve në të ardhmen, që nuk do të arrijnë të përballojnë kriteret e reja të sigurisë shëndetësore, pritet që të kenë një ndikim të fortë social në vend.

Priten falimente në masë

Enri Jahaj, anëtar i bordit drejtues të Shoqatës të Bareve, Restoranteve dhe Klubeve, pohon se rregullat strikte për distancimin fizik dhe orari i reduktuar deri në 17:30 për klientët do të falimentojnë biznesin e bareve dhe restoranteve. Për të, të hysh në një bar tashmë do të thotë të hysh në një stacion ushtarak. “Në sektorin tonë, 50 deri në 60% e bareve, restoranteve, klubeve janë të goditura nga kriza, janë në prag të falimentimit. Po flasim për një katastrofë reale financiare dhe sipas parashikimeve me normat e distancimit social dhe lehtësimit të masave, stina e verës do të ikë pa u ndier, po me ardhjen e dimrit, nëse pandemia do të riaktivizohet, rreziku do të jetë shumë i lartë”, shprehet Jahaj.

Ai pohon se të gjithë në këtë sektor janë të frikësuar, pasi ka biznese që përqindjen më të madhe të xhiros e kanë në orët e pasdites dhe kjo i shton më shumë koston se sa i lehtëson. “P.sh., një strukturë bosh sot një X biznesi i kushton 100 mijë lekë, duke përfshirë shpenzimet e dritës, ujit, taksave të bashkive. Në momentin që kjo strukturë bëhet gati për punë, shpenzimet shkojnë nga 250 mijë lekë në 500 mijë lekë, për shkak të shpenzimeve për furnizime ku një pjesë e produkteve kanë shkuar dëm. Në momentin që kemi xhiro prej 200 mijë lekësh, humbjet janë 300 mijë lekë. (500.000 lekë shpenzimet-200.000 lekë xhiro=300.000 humbje). 30 deri në 40% të pronarëve janë të frikësuar nëse ia vlen ta hapësh, apo t’i mbajmë mbyllur bizneset deri në një moment të dytë të lehtësimit të masave. Ne nuk jemi kundër masave dhe nuk kërkojmë të jemi shkaktarë të përhapjes të epidemisë. Për ne është dita zero, pavarësisht viteve që kemi në biznes. Është njësoj sikur po hapim bizneset nga fillimi dhe nuk dimë se çfarë do të ndodhë të nesërmen” deklaron Enri Jahaj.

Për të, perceptimi i përgjithshëm është që qytetarët kanë ndryshuar sjelljen sociale dhe takimet me njerëzit janë jonormale për shkak të distancimit. Imagjinoni – thotë ai – se sa ka ndryshuar perceptimi te një biznese ku 50% e zë produkti dhe 50% shërbimi.

“Ne si shoqatë parashikojmë që do të ketë një falimentim në masë, sidomos bizneset familjare të ngritura me investime minimaliste nuk do t’i mbijetojnë dot krizës dhe sjelljes sonë ndryshe. Po flasim që tashmë klientët do të hyjnë në një ambient që në fillim do t’i matet temperatura, ku do të jesh i detyruar të respektosh distancën dhe nëse klienti këtë e harron, do t’i rikujtohet nga stafi pasi struktura penalizohet”, pohon Jahaj.

Nga të dhënat e shoqatës, parashikimi për klubet e natës është shumë i zymtë. “Nëse qeveria nuk ndërhyn me grante apo subvencionim të qirasë, këto biznese do të falimentojnë. Flasim për struktura që kanë kushtuar me qindra apo mijëra euro dhe me kosto të lartë në mirëmbajtje”, pohon Jahaj.

Nën rregulla të rrepta

Baret do të hapen, por nuk do të jeni më aq të shkujdesur sa dikur.

Sipas protokollit të bareve e restoranteve, subjekti bar – kafe ose restorant duhet të vendosë në sipërfaqen e ambjentit të hapur tavolinat, në atë mënyrë, që distanca nga pjesa e pasme e një karrige në pjesën e pasme të një karrige tjetër të jetë të paktën 1m larg, e për rrjedhojë, klientët ta shohin përballë njëri – tjetrin nga një distancë prej të paktën 2m.

Subjekti bar apo restorant duhet të garantojë dhe respektojë në çdo moment distancën prej 1.5 metra midis personelit të punësuar dhe këtyre të fundit e klientëve.

Rekomandohet shmangia e parasë “cash” dhe ofrimi i shërbimeve me kartë krediti. Punonjësit e arkës dezinfektojnë duart pas çdo veprimi me “cash”.

Nëse pagesa bëhet në arkë subjekti i bar – kafesë ose restorantit duhet të vendosë xham mbrojtës (plexiglass) midis punonjësit dhe klientit.

Punonjësit e shërbimit bar kafe ose restorant nuk duhet të prekin fytyrën, sytë apo maskën pasi të shkëmbejnë para në formatin letër apo monedhë.

Në asnjë rast nuk lejohet kontakti fizik mes punonjësve apo mes palëve të treta përfshirë përshëndetjet.

Subjekti bar – kafe ose restorant duhet të sigurojë pastrimin dhe dezinfektimin e sipërfaqeve me nivel të lartë prekje të shpeshta, si: dorezat e dyerve, tavolinat, tabaka shërbimi dhe banakët e lokaleve.

Subjekti duhet të kryejë dezinfektim të ambjentit dhe larje para hapjes dhe pas mbylljes të paktën 2 herë në ditë. Sipërfaqet e papastra lahen fillimisht me ujë dhe sapun e më pas dezinfektohen me produktet e tjera. Produktet përdoren nga prodhuesi/shitësi në përputhje me udhëzimet përkatëse të Minsitrisë së Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale./MONITORqedonia 47 (shih grafikun).

Baret dhe restorantet hapin nesër dyert, pas dy muajsh të mbyllura, për shkak të masave të ndërmarra nga qeveria për të frenuar përhapjen e infeksionit COVID-19.

Në platformën e-Albania është publikuar protokolli i masave që do të zbatohen në bare dhe restorante gjatë kësaj faze dinamike të pandemisë COVID-19.

Në protokollin e publikuar përcaktohet që sipas rastit administratori/personi fizik tregtar/personi përgjegjës i autorizuar kryen çdo ditë vetëvlerësimin personal dhe vlerësimin për prezencën e simptomave të COVID-19 në personat e punësuar.

Në rast të simptomave, protokolli përcakton se nuk duhet lejuar në asnjë rast vijimi i aktivitetit nga personi përkatës dhe duhet të raportohet menjëherë si rast në numrin 127.

Nëse personi shfaq simptoma ndërkohë që është duke punuar apo pas punës, ky person duhet të njoftojë menjëherë mjekun e familjes. Asnjë person me temperaturë mbi 37,5 gradë Celsius nuk duhet të lejohet të hyjë në subjekt.

Për çdo rast personi përgjegjës lajmëron menjëherë strukturat përkatëse, veçanërisht njësinë vendore të Kujdesit Shëndetësor dhe Institutin e Shëndetit Publik.

Pavarësisht sa më sipër, personat e punësuar kryejnë çdo ditë vetëvlerësimin personal nëse kanë simptoma të COVID-19 sipas çeklistës së miratuar. Në rast të simptomave personi duhet të njoftojë menjëherë 127-ën dhe personin përgjegjës.

Çdo punonjës i bar-kafesë ose restorantit është i detyruar të deklarojë ndaj personit përgjegjës nëse ka patur kontakt me persona të cilët rezultojnë apo kanë rezultuar pozitiv me COVID-19.

Çdo punonjës i bar-kafesë ose restorantit që vëren shenja klinike gjatë qëndrimit në banesë nuk duhet të paraqitet në punë dhe duhet të lajmërojë menjëherë subjektin pronar. Punonjësi duhet të telefonojë 127-n dhe mjekun e familjes.

Subjekti i bar-kafesë ose restorantit lejohet të veprojë vetëm në orarin e caktuar nga dispozitat ligjore.

Rekomandohet sa më shumë shërbim shërbim taksi (delivery) në adresë dhe mundësia e blerjes online/telefon.

Vajtja dhe ardhja në punë në këmbë kryhet duke ruajtur distancën 2 metra dhe jo duke krijuar grupime. Për lëvizjen me automjet të zbatohen masat e publikuara nga Policia e Shtetit.

Subjekti bar-kafe ose restorant, duhet të sigurojë vazhdimisht dhe me mjetet e tij në çdo moment, sapun, letër për pastrimin e duarve, maskat, dorezat dhe dezinfektantë për pastrimin e sipërfaqeve si dhe kosha plehrash të mbyllur të cilët duhen pastruar çdo ditë.

Në hyrje subjekti bar-kafe ose restorant, duhet të ofrojë produktin higjienizues të duarve për klientët dhe të kujdeset për rimbushjen e tyre.

Përqindja e substancës aktive duhet të jetë minimalisht 60% alkool. Personeli i punësuar duhet të përdorë në çdo moment dorezat mbrojtëse dhe maskën mbrojtëse duke mbuluar hundën dhe gojën. Subjekti bar-kafe ose restorant duhet të sigurojë higjienë korrekte të larjes së duarve.

Punonjësit duhet të kryejnë higjienën e duarve rregullisht me ujë dhe sapun për të paktën 20 sekonda. Mund të përdoret një higjienizues për duart me bazë alkooli që përmban të paktën 60% alkool, por ky proces nuk është zëvendësues për pastrimin e duarve me ujë dhe sapun.

Higjiena e duarve duhet të përfshijë këto momente të rëndësishme: para, gjatë dhe pas përgatitjes së ushqimit; pas përdorimit të tualetit; pasi të keni kryer pastrimin e hundëve, pas kollitjes ose teshtitjes; pasi të keni veshur, prekur ose hequr maskën apo mbrojtësen e fytyrës; para dhe pas ndërrimit të punës dhe në mënyrë periodike përgjatë punës; para dhe pas ndërprerjes së punës; pas prekjes së parave ose sendeve që janë trajtuar nga klientët, siç janë qeset ushqimore me një përdorim; para se të vishni dhe hiqni dorezat me një përdorim; të mos prekni sytë, hundën ose gojën; kollitja dhe teshtitja kryhen duke përdorur bryllin apo letër hundësh. Letra hidhet menjëherë në kosh.

Klienti dezinfekton duart në hyrje dhe dalje nga bari ose restoranti me higjienizues me nivel përmbajtje alkooli 60% të vënë në dispozicion nga subjekti.

Subjekti bar apo restorant duhet të garantojë dhe respektojë në çdo moment distancën prej 1,5 metra midis personelit të punësuar dhe këtyre të fundit e klientëve.

Rekomandohet shmangia e parasë “cash” dhe ofrimi i shërbimeve me kartë krediti. Punonjësit e arkës dezinfektojnë duart pas çdo veprimi me “cash”. Nëse pagesa bëhet në arkë subjekti i bar – kafesë ose restorantit duhet të vendosë xham mbrojtës (pleksiglas) midis punonjësit dhe klientit. Punonjësit e shërbimit bar kafe ose restorant nuk duhet të prekin fytyrën, sytë apo maskën pasi të shkëmbejnë para në formatin letër apo monedhë. Në asnjë rast nuk lejohet kontakti fizik mes punonjësve apo mes palëve të treta përfshirë përshëndetjet.

Subjekti bar – kafe ose restorant duhet të vendosë në sipërfaqen e ambientit të hapur tavolinat, në atë mënyrë, që distanca nga pjesa e pasme e një karrige në pjesën e pasme të një karrige tjetër të jetë të paktën 1 m larg, e për rrjedhojë, klientët ta shohin përballë njëri-tjetrin nga një distancë prej të paktën 2 m.

Subjekti bar-kafe ose restorant për të ruajtur distancimin fizik me klientët duhet të sigurojë një korridor të dedikuar për klientët deri në nivelin e arkës dhe një korridor për daljen nga ambienti.

Subjekti bar – kafe ose restorant duhet të vendosë shenjat vizuale në dysheme, shirita me ngjyra, ose shenja për t’u treguar klientëve respektimin e distancës fizike.

Subjekti bar-kafe ose restorant duhet të vlerësojë uljen e orarit të punës për të kryer pastrimin dhe dezinfektimin mjedisor në mënyrë sistematike.
Personat e tretë si furnizuesit dhe shpërndarësit të lejohen vetëm të pajisur me maska dhe doreza mbrojtëse dhe më pas te kryhet dezinfektimi i duarve.
Subjekti bar-kafe ose restorant duhet të sigurojë pastrimin dhe dezinfektimin e sipërfaqeve me nivel të lartë prekje të shpeshta, si: dorezat e dyerve, tavolinat, tabaka shërbimi dhe banakët e lokaleve.

Subjekti duhet të kryejë dezinfektim të ambientit dhe larje para hapjes dhe pas mbylljes të paktën 2 herë në ditë. Sipërfaqet e papastra lahen fillimisht me ujë dhe sapun e më pas dezinfektohen me produktet e tjera. Produktet përdoren nga prodhuesi/shitësi në përputhje me udhëzimet përkatëse të Ministrisë së Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale.

Punonjësit gjatë punës apo ndërrimit të turneve nuk duhet të përdorin mjetet apo vendin e punës së kolegëve pa kryer dezinfektimin. Subjekti duhet të afishojë posterin informues mbi uljen e riskut të COVID-19 sipas formatit të miratuar.

Subjekti bar-kafe ose restorant duhet të afishojë deklaratën për zbatimin e protokollit për subjektet, sipas formatit të miratuar ku përfshihet detyrimi për vetëvlerësim të simptomave nga personeli i punësuar/administratori/ çdo person tjetër palë e tretë, që hyn e del në ambientet e brendshme sipas formatit të miratuar ku përmendet përgjegjësia administrative apo penale për personin që nuk merr masat sipas detyrimeve ligjore dhe numri jeshil për denoncim.

Subjekti bar-kafe ose restorant të afishojë të plotë protokollin sipas tekstit të miratuar. Materialet e mësipërme afishohen në hyrje të subjektit si dhe në vende të dukshme në brendësi të subjektit bar-kafe ose restorant./atsh

Kryeministri Edi Rama ka lajmëruar se edhe Fieri tashmë do jetë në “zonat e gjelbra” dhe nga nesër këto zona nuk do kenë kufizim orari.

“Nga nesër për javën në vazhdim, në bazë të vendimit të Ministrisë së Shëndetësisë Fieri kthehet në ‘zonë e gjelbër’. Hiqet krejtësisht fasha orare e lëvizjes në ‘zonat e gjelbra’. Fasha orare e lëvizjes në ‘zonat e kuqe’ zgjatet deri në orën 21:00. Hiqen në të gjithë vendin autorizimet për lëvizjen e këmbësorëve apo automjeteve”, – tha Rama.

“Vazhdon të jetë e ndaluar hyrje-dalja e automjeteve në ‘zonat e kuqe’. Qeveria do të ndryshojë nesër Aktin Normativ për heqjen e ndalesës së studiove televizive për të ftuar jo më shumë se një person. Do të mbetet vetëm kushti që të ftuarit të vendosen në distancë 2 m nga njëri-tjetri”, – shprehet Rama.

“Miq, me heqjen e të gjitha autorizimeve të lëvizjes, ekspozimi ndaj infeksionit rritet shumë dhe barra e çdo individi për të ruajtur veten e të tjerët gjithashtu! Ju lutem bëni më të mirën tuaj, si deri tani, dhe kujdes në mënyrën më të veçantë më të moshuarit e të sëmurët në familjet tuaja, të cilët duhet të vetëkufizojnë daljet maksimalisht”, – thekson Rama.

“Masa 14-ditore për të vetëkarantinuarit nuk ndryshon dhe shkelja e saj ndëshkohet nga ligji dhe Kodi Penal”, – përfundoi Kryeministri./atsh