Aktualitet

Mungesa e zonave të rezervuara për zhytje pengon turizmin dhe pasionin e zhytësve në Durrës dhe qytete të tjera bregdetare. Një hartë e miratuar si pjesë e një VKM-je në vitin 2014 përcakton 9 zona vetëm në Vlorë e Sarandë, ndërkohë vizitat në sitet arkeologjike nënujore mbeten të ndaluara. Qeveria vendosi të miratonte në vitin 2014 si pjesë e një VKM-je për sigurinë në plazhe dhe det, një hartë me zona ku lejohej zhytja. Kjo nënkupton që në sipërfaqe të caktuara ujore të specifikuara për zhytje, ndalohet lundrimi i mjeteve motorike apo barkave të peshkimit dhe krijohen kushte për sigurinë e atyre që ushtrojnë këtë sport. Por kur mori vendimin për të bërë hartën e zonave të autorizuara, qeveria la jashtë saj gjithë bregdetin e Adriatikut, përfshi Durrësin, duke ua vështirësuar jetën zhytësve të licesuar të qytetit dhe atyre që mundësojnë trajnim në zhytje apo guida turistike nënujore. VKM-ja e vitit 2014 ka përcaktuar gjithsej 9 zona zhytjeje në të gjithë bregdetin shqiptar, 6 prej tyre në Vlorë dhe 3 në Sarandë dhe asnjë në pjesën tjetër të bregdetit, përfshi Durrësin. Denis Nova, i licensuar prej dy vitesh si guidë nënujore thotë se VKM-ja në fjalë dhe mospërcaktimi i zonave të zhytjes në qytete të tjera është kthyer në pengesë serioze për ta.

“Është bërë pengesë deri në pikën e mbylljes aktivitetit”, i tha Nova BIRN.

Kryetari i Federatës Shqiptare të Zhytjes, Igli Pustina, thotë se megjithëse shtojca me hartë që i bashkangjitet VKM-së nuk e ndalon zhytjen në Durrës apo në qytetet e tjera, ajo nuk u mundëson zhytësve siguri dhe monitorim nga institucionet shtetërore. Ndërsa zhytës të ndryshëm nga Vlorë në Durrës i thanë BIRN se zonat e përcaktuara janë pa interes për zhytësit dhe ndalimi për zhytje pranë objekteve arkeologjike përfshi anije të Luftë së Parë Botërore kishte bllokuar mundësitë për turizëm nënujor.

Nga ana tjetër, mungesa e një evidence të qartë të pasurive nënujore bën që zhytja të shihet ende si rrezik për pasuritë arkeologjike të vendit. Pustina thotë se VKM-ja nuk është hartuar në bashkëpunim me grupet e interesit dhe ato zona që janë caktuar nuk përputhen me potencialin që duhet për t’u zhytur. Këshilli i Ministrave, në përgjigje të një kërkese për informacion nga BIRN, thotë se VKM ka qenë e suksesshme, por pa specifikuar se si ishte matur suksesi i saj sa i përket ushtrimit të sportit të zhytjes. Në vend ka katër biznese të regjistruara që ofrojnë mësime zhytje apo guidë turistike, disa shoqata, një federatë të njohur nga Komiteti Olimpik Shqiptar, 10 udhërrëfyes turistik të licesuar në këtë fushë dhe disa dhjetra zhytës të licesuar.

Durrësi jashtë harte
Durrësi ka një vijë bregdetare prej 62 km, por të apasionuarit pas zhytjes apo turistë që do të donin ta vizitonin  botën nënujore aty duhet të zhyten duke marrë përsipër vetë rrezikun, pasi ndryshe nga Vlora apo Saranda, këtu nuk ka zona zhytjeje të përcaktuara. Denis Nova thotë se ata nuk janë përfaqësuar gjatë hartimit të Vendimit të Këshillit të Ministrave, për “Sigurinë në det e plazhe”, ndërsa thekson se përcaktimi i zonave është jetik për të ushtruar aktivitetin. “Përcaktimi i zonave të zhytjes merr në mbrojtje hapësira të caktuara, aty mund të shtohet popullata e peshkut, e cila është ulur ndjeshëm nga gjuetia pa kriter”, shpjegon ai. Sipas zhytësit, mospasja e një zone të përcaktuar për këtë sport vë në rrezik jetën e tyre. Ai thotë se zonimi do të rriste sigurinë përgjatë zhytjes, “për shkak të shmangies së mjeteve lundruese në zonë gjatë kohës që qëndrojmë nënujë”.
Po ashtu sipas tij kjo rrit mundësinë e kontrollit nga autoritet shtetërore, krijon mundësinë e pastrimit të zonave nga rrjetat e hedhura prej peshkarexhave dhe i shtohet atraksioneve turistike.

Këshilli i Ministrave, në përgjigje të një kërkese për informacion i tha BIRN e pranoi defektin e VKM-së dhe tha se po “shihet mundësia për përcaktimin e zonave të reja, të lejuara për ushtrimin e aktivitetit për zhytje argëtuese, të cilat të jenë të pozicionuara në të gjithë territorin ujor të vendit”. Edhe Drejtoria Rajonale e Kulturës Kombëtare në Durrës thotë të njëjtën gjë. Por asnjë nga institucionet nuk dha një afat se kur do të bëheshin ndryshimet. Ndërkohë BIRN mësoi se edhe në bregdetin e Jugut, ku territoret për zhytje janë të caktuara guidat nënujore nuk janë të kënaqura dhe nuk janë pyetur. Një prej tyre, Saimir Kushova nga Saranda thotë se zonat e përcaktuara për zhytje u ofrojnë një referencë zyrtare turistëve për t’u ndjerë më të sigurt, por nga ana tjetër aty nuk gjen asgjë me interes turistik. “Plazhi i Bunecit, 500 m nga bregu është përcaktuar si një nga zonat për zhytje, por  përveç plazhit të mrekullueshëm në sipërfaqe, pjesa nënujore shfaqet krejt pa interes,” tha Kushova për BIRN. Edhe në Vlorë ku janë të përcaktuara 6 zona, zhytësit thonë se ato janë të papërshtatshme.  “Zona tek Tuneli ka rërë dhe shtuf; në Dhërmi 500 m nga bregu rrezikohesh nga mjetet lundruese; në Karaburun ka vaska peshku; ndërsa zona shumë të përshtatshme për zhytje, si Jala, janë lënë jashtë kësaj liste,” tha për BIRN instruktori i zhytjes Enton Mishtaku.

Turizmi nënujor i ndaluar me ligj

Një nga zonat e zhytjes të përcaktuar në  VKM, “Zona e Karaburunit [nga moli Raguza 1 deri në “Shën Jon], rezulton njëkohësisht e përfshirë në Parkun Kombëtar Detar Karaburun-Sazan. Nga praktika e punës së Drejtorisë së Kulturës Vlorë, kjo zonë është e mbrojtur dhe për t’u zhytur duhet leje e veçantë, ndërsa procesi duhet të jetë i monitoruar nga Agjencia e Shërbimit Arkeologjik. Kjo e bën zhytjen aty mjaft të vështirë për t’u realizuar. BIRN mësoi nga guidat nënujore në Durrës, Vlorë dhe Sarandë se interesin më të madh për zhytje e kanë turistët e huaj, të cilët tërhiqen jo vetëm nga shkëmbinjtë nënujorë dhe fauna, por dhe nga anijet e mbytura përfshi ato gjatë Luftës së Parë dhe të Dytë Botërore.

Nova tregon se pak milje nga bregdeti i Durrësit, jo larg njëra-tjetrës, janë 15 anije të mbytura përgjatë Luftës së Parë, të Dytë Botërore, që përbëjnë interes për të apasionuarit pas zhytjes. Po ashtu nën ujë gjenden anije që janë datuar se kanë lundruar deri 2500 vjet më parë. Por në pikën numër 5 të shtojcës së VKM-së së vitit 2014 thuhet se “zhytja në zonat nënujore me vlera historike dhe mbetje arkeologjike, si edhe në anijet e objektet e mbytura, që mbrohen nga ligji” është e ndaluar. Ndalimi është një përpjekje për të kufizuar “kërkuesit e thesareve” që kanë dëmtuar për vite me radhë gjetjet arkeologjike nënujore në vend.

Nova e pranon problemin, ndërsa thotë madje se pjesë anijesh të mbytura janë nxjerrë e janë shitur për skrap, por ndalimi nga ana tjetër sipas tij nuk ndihmon në ruajtjen e këtyre artefakteve nënujore. Kryetari i Federatës Shqiptare të Zhytjes, Igli Pustina, thotë se guidat nënujore janë të interesuara dhe mund të shërbejnë për ruajtjen e këtyre relikteve nga dëmtimet e mundshme, në mënyrë që ato të jenë të vizitueshme. Sipas Novës kjo pengesë mund të zgjidhet nëse aplikohen ligje të ngjashme me vende të tjera europiane “duke autorizuar persona të licensuar nga shteti për guida turistike”. Ministria e Kulturës në një përgjigje zyrtare thotë se megjithëse nuk është fusha e saj, por e Ministrisë së Mjedisit dhe Turizmit, ajo “është e gatshme të japë kontributin e saj dhe të institucioneve të saj të varësisë në përgatitjen e një nënprogrami dedikuar arkeologjisë nënujore”.

Por para se të shkohet këtu, Pustina thotë se ministria e Kulturës duhet fillimisht të identifikojë dhe shpallë Monument Kulture këto anije. Një hartë e zonave të mbrojtura dhe dokumentimi i tyre do të mundësonte ruajtje më të mirë dhe po ashtu krijonte mundësi të vizitave të kontrolluara. Një hartë e tillë është ende larg të qenit gati. Drejtoria e Kulturës Kombëtare Durrës (DKKD), shpreson se me ligjin e ri të këtij viti për trashëgiminë kulturore dhe muzetë, parashikohet edhe krijimi i këtyre zonave, “ku do të fillojë identifikimi, hartimi dhe propozimi për shpalljen e zonave të mbrojtura nënujore”.

Të paqartë dhe kontradiktorë.

Nga ana tjetër, institucionet nuk duken fort të interesuar për diçka si zhytja dhe arkeologjia nënujore, që tingëllojnë ekzotike. Institucionet shtetërore, të përmendura si palë në hartimin e VKM-së së vitit 2014, njëkohësisht përgjegjëse për zbatimin e saj i dhanë BIRN përgjigje konfuze dhe kontradiktore në lidhje me vendimin apo detyrat që kishin marrë prej saj.

Ndërsa kryeministria në përgjigjen zyrtare përfshinte policinë dhe disa institucione të tjera përgjegjëse për hartimin dhe zbatimin e VKM-së, këto të fundit i thanë BIRN se nuk kishin qenë pjesë e diskutimit, ndërsa ishte e qartë që nuk kishin informacion për detyrat që kishin prej saj.
“Zonat ku mund të ushtrohet aktiviteti i zhytjes argëtuese janë përcaktuar në bashkëpunim me Drejtorinë e Përgjithshme Detare, Policinë e Shtetit dhe ministrinë e Kulturës, të cilët i kanë përcaktuar këto zona bazuar në kushtet teknike, sipas fushës së përgjegjësisë”, thuhet në përgjigjen e kryeministrisë.
Drejtoria e Përgjithshme Detare në një letër zyrtare i tha BIRN se ajo nuk ka qenë pjesë e konsultimeve për hartimin e VKM-së, dhe as më vonë kur janë bërë disa ndryshime në të, duke thënë se nuk ishte kompetencë e saj.

Në anën e saj, Policia e Shtetit  e cila po ashtu përmendet në VKM dhe që thotë se ka për detyrë të zbatojë pjesë të saj,  nuk është gjithashtu e informuar. Drejtoria Rajonale e Kulturës Kombëtare Durrës, bëri me dije se i është drejtuar dy herë policisë kufitare për të survejuar nëse peshkatarët bashkë me peshkun, nxirrnin në breg edhe objekte arkeologjike që binin në rrjetat e tyre. VKM-ja e vitit 2014-të në shtojcën lidhur me zhytjen e përcakton Drejtorinë e Përgjithshme Detare dhe Policinë Kufitare si institucionet që informohen dhe regjistrojnë objektet arkeologjike të nxjerra rastësisht nga deti, e më pas njoftojnë institucionet e kulturës si Agjencinë e Shërbimit Arkeologjik apo Drejtorinë Rajonale të Kulturës, por policia nuk ka informacion për këtë përgjegjësi. Në përgjigjen për BIRN, Policia e Shtetit, ndërsa pranon se kishte të dhëna operative për amfora të nxjerra nga peshkatarët thotë se: “objektet arkeologjike të gjetura nuk dorëzohen pranë Policisë së Kufirit Durrës, por pranë Institutit të Arkeologjisë Nënujore”- duke përmendur një institucion që nuk ekziston në Shqipëri.

15 SHTATORI,DITA NDERKOMBETARE E PASTRIMIT. Ne diten nderkombetare te pastrimit kreu i bashkise Dritan Leli i shoqeruar nga gazetaret e qytetit, si dhe punonjesit e pastrim gjelberimit kane zgjedhur gadishullin e karaburunit per te pastruar mbetjet e hedhura nga vizitoret.

Edhe pse nje territor me pamje te mrekullueshe,nje atraksion i rendesishem gjate sezonit turistik edhe ne kete hapesire jane hedhur mbetje te nryshme. Jo pa qellim zgjodhem Karaburunin per te pastruar dhe per te percielle mesazhin, se nje ambjent i paster do te thote nje jete e shendeteshme eshte shprehur gjate fjales se tij kreu i bashkise dritan leli. Por Karaburuni nuk ka qene e vetmja hapesire ku eshte nderhyre per pastrimin e mbetjeve .

Krahes siperfaqeve tokesore, po aq te ndotura me mbetje jane edhe hapesirat nen ujore. e nje e tille ka qene edhe shpella haxhi aliut. Kreu i bashkise Dritan Leli,por dhe ekspedita e zhytesave blu jane zhytur nen uje per te pastruar mbetjet e hedhura ne kete hapesire nen ujore , gjithashtu te frekuentuar nga turiste te shumte.

Keto mbetje jane nxjerre nga ujrat e shpelles se Haxhi Aliut. 15 shtatori i vitit 2018 shënon ditën kur rreth 5 % e popullsisë së botës do të marrin pjesë në aktivitetin e përbashkët “Ta Pastrojmë Botën në Një Ditë ”, i cili ka për qëllim rritjen e vëmëndjes së qytetarëve për mbrojtjen e mjedisit.Aktiviteti eshte mbajtur në mbi 200 shtete, pjesë e Lëvizjes Botërore “Let’s Do It World”, në mesin e të cilëve është edhe Lëvizja “Ta Pastrojmë Shqipërinë”.

Emigrantët shqiptarë që jetojnë dhe punojnë në Greqi prej datës 12 shtator do të aplikojnë për leje qëndrimi sipas rregullave të reja që kanë hyrë në fuqi. Në bazë të këtyre ndryshimeve janë 8 kategori të caktuara që duhet të paguajnë 150 euro për lejet për bashkim familjar si dhe lejet unike.

Në një intervistë për ‘Gazeta Shqiptare’, Fatos Malaj, ndërmjetës ndërkulturor në Ministrinë e Emigracionit dhe drejtues i organizatës së emigrantëve “Arogji – Përkrahja” zbardh të gjitha detajet lidhur me tarifat e reja që do të aplikohen. Sipas tij tarifat vazhdojnë të mbeten “të kripura” për lejet “kombëtare”, që dalin sipas ligjit grek. Kështu për lejen e qëndrimit 10 vjeçare do të paguhet një tarifë prej 900 euro; për lejen 5 vjeçare të brezit të dytë duhet paguar 300 euro. Ndërkohë për lejen për veprimtari investuese, ka një katërfishim tarifash ku nga 500 euro bëhet 2.000 euro. Gjithashtu, për personat e pavarur nga ana ekonomike, tarifa ishte 0 dhe do të bëhet 1.000 euro. Më tej, Malaj thekson se gjobat janë dyfishuar dhe zbardh të gjitha llojet e taksave të reja që do të vendosen për emigrantët shqiptarë që jetojnë e punojnë në Greqi.

Kur ka nisur zbatimi i aplikimit të tarifave të reja për emigrantët shqiptarë që jetojnë e punojnë në Greqi?
Më 12 shtator ka filluar zbatimi i tarifave të reja për lejet e qëndrimit, sipas ligjit 4546/2018, që u miratua nga parlamenti grek.
Kushdo, i cili aplikon për nxjerrjen apo rinovimin e lejes së qëndrimit, do të paguajë vetëm 150 euro, nëse leja e tij e qëndrimit jepet në bazë të udhëzimeve të Komisionit Europian.

Cilat janë lejet e qëndrimit që kanë një tarifë prej 150 euro?
Nga data 12 shator 2018 paguhet vetëm 150 euro, për këto leje qëndrimi: leje për bashkim familjar; leje rezidenti afatgjatë (Epi makron dimenontos); studiues; studentë; punonjës me kualifikim të lartë. Si dhe do të paguhet po 150 euro edhe për lejet unike si ajo që jepet për qëllime të veçanta, me akses në tregun e punës; kuadrot për veprimtari investuese; punën e varur apo interesin publik.

Për cilat leje qëndrimi nuk do të paguhen tarifa?
Nuk paguajnë PARAVOLO (tarifa)ata që kanë leje qëndrimi pa afat, 10 vjeçare apo 5 vjeçare (jo europiane) dhe kërkojnë ta kalojnë në leje të statusit të rezidentit afatgjatë.

A do të ketë ndonjë ulje tarifash për lejet kombëtare që dalin nga ligji grek?
Vlen të theksoj se tarifat vazhdojnë të mbeten “të kripura” për lejet “kombëtare”, që dalin sipas ligjit grek. Kështu për lejen e qëndrimit 10-vjeçare do të paguhet një tarifë prej 900 euro; për lejen 5 vjeçare të brezit të dytë duhet paguar 300 euro. Ndërkohë për lejen për veprimtari investuese, ka një katërfishim tarifash ku nga 500 euro bëhet 2.000 euro. Gjithashtu, për personat e pavarur nga ana ekonomike, tarifa ishte 0,dhe do të bëhet 1.000 euro. Një katërfishim tarifash ka edhe për lejen e përhershme të investitorit ku nga 500 euro që paguanin para, tashmë emigrantët duhet të paguajnë plot 2000 euro.
Sakaq për punësimin sezonal të shtetasve nga vendet e treta, punëdhënësi duhet të paguajë 100 euro, nga 50 që paguante deri më tani.

Po për gjobat cilat janë tarifat që do të aplikohen për emigrantët shqiptarë?
Dua të theksoj dhe të informoj emigrantët se do të ketë një dyfishim të gjobave. Kështu gjoba vendoset kur emigranti paraqet me vonesë deri një muaj kërkesën për leje qëndrimi. Kjo gjobë mbetet 50 euro për pjesëtarët e familjes të shtetasit grek apo shtetasit të BE. Kur nuk informon për ndryshimin e të dhënave personale dhe adresën, emigranti do të ketë një gjobë prej 100 euro, ndërsa në rast përsëritjeje gjoba do të jetë 200 euro.

Sipas legjislacionit helen, a do të ketë taksa të reja që rëndojnë emigrantët shqiptarë në Greqi?
Po, ka taksa të reja. Në të gjitha ato raste kur emigranti dorëzon kërkesën për leje qëndrimi për arsye humanitare, duhet të paguajë edhe një tarifë prej 100 eurosh. Ndërsa kur personi bën kërkesë për terapi kundër vendimit për refuzim apo heqje të lejes së qëndrimit, tarifa që duhet të paguajë është 50 euro. Emigranti duhet të paguajë një tarifë prej 100 euro për rinxjerrjen e lejes së qëndrimit të të gjitha kategorive (si në rastet kur humbet apo dëmtohet). Në këto raste, përveç paravolos (tarifës) paguan edhe 16 euro që është vlera e kartës biometrike të lejes që qëndrimit.

Lejet e qëndrimit dhe tarifat

Tarifa vetëm 150 euro për këto leje qëndrimi: Leje për bashkim familjar Leje rezidenti afatgjatë (Epi makron dimenontos) Studiues Studentë Punonjës me kualifikim të lartë

Leja unike:
Punë e varur Për qëllime të veçanta, me akses në tregun e punës Kuadro për veprimtari investuese Për interes publik *NUK PAGUAJNË PARAVOLO (tarifa) ata që kanë leje qëndrimi pa afat, 10 vjeçare apo 5 vjeçare (jo europiane) dhe kërkojnë ta kalojnë në leje të statusit të rezidentit afatgjatë.

Tarifat (Paravolot) mbeten siç kanë qenë apo rriten Leje qëndrimi 10 vjeçare, tarifa 900 euro. Leje 5 vjeçare e brezit të dytë, tarifa 300 euro Leje për veprimtari investuese, nga 500 euro bëhet 2.000 euro Persona të pavarur nga ana ekonomike, ishte 0 bëhet 1.000 euro Leje e përhershme investitori, ishte 500 euro, bëhet 2.000 euro

PUNËSIMI SEZONAL i shtetasve nga vende të treta: Punëdhënësi duhet të paguajë 100 euro, nga 50 që paguante deri më tani. Gjobat, taksat dhe tarifat e reja GJOBA: Kur paraqet me vonesë deri një muaj kërkesën për leje qëndrimi. Kjo gjobë mbetet 50 euro për pjesëtarët e familjes së shtetasit grek apo shtetasit të BE. Kur nuk informon për ndryshimin e të dhënave personale dhe adresën vendoset gjobë 100 euro. Në rast përsëritjeje gjoba do të jetë 200 euro.

TARIFA (PARAVOLO) DHE TAKSA TË REJA
Paravolo 100 euro, kur dorëzon kërkesën për leje qëndrimi për arsye humanitare Paravolo 50 euro kur bën kërkesë për Terapi kundër vendimit për refuzim apo heqje të lejes së qëndrimit Paravolo 100 euro për rinxjerrjen e leje së qëndrimit të të gjitha kategorive (p.sh., kur humbet apo dëmtohet). Në këto raste, përveç paravolos paguan edhe 16 euro që është vlera e kartës biometrike të lejes që qëndrimit.

Me mijëra shqiptarë kanë tentuar që të përfitojnë azil në vendet e BE-së gjatë viteve të fundit, duke jetuar dhe pranuar kushte të tmerrshme jetese. Kjo ka bërë që shumë familje të përjetojnë dramë.

Azilkërkuesit që kthehen me forcë në Shqipëri pas një kohe të gjatë qëndrimi në vendet e Bashkimit Europian, e përjetojnë si një dramë rikthimin. Familja Tocilla nga Kukësi, nga Franca përfundoi në një spital në Tiranë. Dy fëmijët e mitur mezi flasin shqip ndërsa babai i tyre u sëmur rëndë.

24 gushti është një datë që nuk do të harrohet lehtë nga familja Tocilla që shpresonte të fitonte azilin në Francë. Mëngjesin e asaj dite rreth orës 5 e gjysme, 7 persona, policë e civilë i morën 4 pjesëtarët e familjes nga qyteti Bordo dhe i çuan në aeroport e më pas i nisën për në Shqipëri. Sot ata jetojnë tek të afërm në Tiranë dhe në një dhomë e pa asnjë të ardhur.

Një shoqatë franceze që e kishte ndihmuar familjen kuksiane zhvilloi një protestë kundër dëbimit të familjes Tocilla. Pjesëmarrësit mbanin mbi kokë karrige të vogla, si për të thënë që arsimimi dhe e ardhmja e dy fëmijëve të mrekullueshëm, të mbizotërojë ndaj kokave qe marrin vendime dëbimi.

Silvina është 9 vjeç dhe këtë vit ajo do të shkojë në klasën e tretë megjithëse e ka bërë në Francë. Vëllai Besardi do të fillojë klasën e parë, por 5-vjeçari flet frengjisht, shumë pak shqip.

Fatosi është 48 vjeç. Ne 2014-ën ai u nis me familjen nga Tirana drejt Francës, me traget deri në Itali dhe me tren deri në Bordo, me para të marra borxh. Jetoi një vit e gjysmë atje deri në datën 24 gusht. Fëmijët shkonin në shkolle e kopësht dhe një shoqatë i ndihmonte me procedurat e azilit.

Fatosi dikur punonte në ndërtim, por në 2006-ën pësoi aksident me makinë dhe që nga ajo kohë vuan nga epilepsia. Para se të nisej për azil familja jetonte vetëm me 90 mijë lekët e invaliditetit që iu ndërpre kur shkoi ne Francë.

Sapo erdhi në Shqipëri Fatosi iu nënshtrua një operacioni urgjent, pasi i plasi stomaku. Ne 24 shtator familja Tocilla pret zhvillimin e një seance gjyqësore, që shpreson t’u jape të drejtën të rikthehen në vendin që u mungon të katërtëve.