Edi Rama është kryeministër i Shqipërisë që prej vitit 2013. Kryetari i Partisë Socialiste të Shqipërisë dhe ish-kryebashkiaku i Tiranës, Rama, shquhet edhe për faktin se ai është gjithashtu një artist i afirmuar. Përtej drejtimit të reformave historike, zhvillimit urban të vlerësuar me çmime dhe përgatitjeve për fillimin e negociatave për anëtarësim e Shqipërisë në BE, ai gjithashtu ka projektuar dekorin e zyrës se tij, ku janë vendosur vepra arti dhe shpesh bën piktura të gjalla që lidhen ngushtë me axhendën e tij, shkruan gazeta e njohur gjermane ”Die Welt”, në një intervistë me kryeministrin Edi Rama.
”Përmes elementeve të gjalla plot ngjyra, ai përshkruan bukurinë dhe të pazakonshmen e udhëtimit të Shqipërisë për të siguruar fillimin e bisedimeve për pranimin në BE dhe arsyen pse Angela Merkel tashmë është shndërruar në kampionen kryesore të vendit të tij”, shton gazeta gjermane.
Kjo intervistë shoqërohet edhe me një jetëshkrim origjinal për kryeministrin Rama, ku mes të tjerash thuhet se:
I konfirmuar për mandatin e tij të dytë si kryeministër i Shqipërisë në 2017, Edi Rama i ka përqëndruar gjithë energjitë e tij në përshpejtimin e hapjes së negociatave të anëtarësimit në BE-në. Edhe pse sondazhet flasin për një mbështetje popullore prej 80 për qind për përpjekjet tij në procesin e integrimit dhe progresin e qëndrueshëm në reformat me shkallë të gjerë, Rama ende përballet me probleme që pengojnë ambiciet e tij për t’u integruar në BE.
Një artist, dhe më vonë profesor arti, shumë kohë para se të hynte në politikë, kryeministri Edi Rama ka ndërmarrë një mision për të sjellë ngjyra në jetën e njerëzve. Për shumicën e shqiptarëve të epokës komuniste, mungesa e lirisë rivalizonte aksionet e mjerimit me mungesë shërbimesh, arsimim që linte shumë për të dëshiruar, strehim jashtë standardeve dhe mjedis të shëmtuar.
Pasi u bë kryebashkiak i Tiranës, i hyri punës për të ngritur moralin e vendit dhe dhe njerëzve. Buldozerët shkatërruan ndërtesa të reja të ndërtuara pa respektuar asnjë kriter nga spekulatorët dhe shumë blloqe të vjetra apartamentesh u pikturuan me ngjyra të forta dhe të ndritshme. Përmirësimi i infrastrukturës eci më ngadalë pasi duheshin shumë fonde për ta realizuar.
Kryeqyteti dikur sa një rrethinë qyteti u zgjerua pesëfish në sipërfaqe.
“Ngjyrat nuk ishin art për mua”, thotë Rama. “Ishte një veprim politik, me ngjyra. Ne nuk kishim para për projekte të mëdha ndërtimi. Njerëzit asokohe kishin nevojë për gjithçka: furnizim me ujë, rrugë, ndriçim. Kur unë mora postin e kryetarit të bashkisë, në Tiranë kishte vetëm 78 drita në rrugë të cilat ishin në gjendje pune. ”
Megjithatë, zgjidhja e shpejtë që ishte lyerja me bojë pati një impakt të jashtëzakonshëm. Niveli mesatar i mbledhjes së taksave vendore ka qenë rreth katër për qind. ‘’Në zonat ku ishin pikturuar apartamentet, niveli u rrit deri në 100 për qind’’, thotë ai. Menjëherë pasuan projekte më të mëdha dhe më të mira, duke përfshirë rinovimin e sheshit Skënderbej në Tiranë, i cili fitoi Çmimin Europian për Hapësirën Publike Urbane 2018, një nga çmimet më prestigjoze në arkitekturë.
Hyrja e Ramës në politikë ndodhi në vitin 1998, kur ai u kthye në Shqipëri për të ndjekur funeralin e të atit teksa po konsolidonte karrierën e tij në Paris si artist.
Një ristrukturim i qeverisë la një vend bosh në krye të Ministrisë së Kulturës dhe Rama u zgjodh për këtë post, i cila përfshinte edhe portofolin e të rinjve dhe të sportit. Një personazh që tërhiqte shumë vëmendje, por edhe fizikisht – 1.95 m i gjatë- më i gjatë se shumica e njerëzve, Rama shfrytëzoi kontaktet e tij me botën e artit europian, me pothuajse asnjë financim nga qeveria, duke i ndihmuar krijuesit dhe kuratorët për të hapur një ekspozitë ndërkombëtare me vepra arti.
‘’Ne kemi qenë jashtëzakonisht me fat që kemi jetuar dhe punuar në të njëjtën kohë me Angela Merkel … Unë shpresoj sinqerisht se vizioni i saj nuk do të humbasë, dhe për me tepër , Gjermania duhet të kuptojë se nuk mban përgjegjësi vetëm për të ardhmen e fëmijëve në Gjermani, por edhe për fëmijët në Europë dhe përtej saj “, tha Edi Rama në janar 2019.
Gjatësia e tij e ndihmoi atë të bëhej pjesë e ekipit kombëtar të basketbollit dhe Rama e pranon se kishte një motiv të dytë pas ambicie për sport. Udhëtimet jashtë vendit ishin të ndaluara deri në vitin 1990 dhe arsyeja që ai “dëshironte” të futej në ekipin kombëtar ishte mundësia për të shkuar jashtë.
Udhëtimi i tij i parë jashtë vendit ishte në Austri, edhe pse Muzeu Kunsthistorisches në Vjenë të cilin ai e kishte rrethuar për ta vizituar ishte mbyllur të martën, ditën që ai ishte atje.
Në periudhën e komunizmit, Tirana ishte një rrethine me rreth 200,000 banorë. Deri në vitin 1991 automjetet private ndaloheshin me ligj, dyqanet ishin të pakta dhe të varfra në larmi produktesh dhe ofrohej shumë pak argëtim. Tani ai është një kryeqytet i gjallë, me një hapësirë turistike gjithnjë e në rritje, aktivitete të shumta argëtuese dhe një popullsi prej një milion banorësh, më shumë se një e treta e popullsisë së vendit. Qendra e re për Hapje dhe Dialog ka një galeri arti, një bibliotekë, pika WIFI dhe është e hapur deri në mbrëmje pa pagesë. Qëllimi, Kryeministri citohet në shtypin britanik, ishte të “vendosim katin e parë në dispoziocion të qytetarëve, katin e dytë për qeverinë”.
Pasioni i Ramës për të bërë skica u shtua edhe më shumë gjatë dy viteve në krye të ministrisë së kulturës. Pothuajse pa e vënë re, ai vazhdimisht zbukuronte printimet A4 të axhendës së tij. “Nuk gjeta një mënyrë më të mirë për të menaxhuar këto takime të gjata sesa vizatimi i cili më ndhmoi shumë me përqëndrimin”, tregon ai për ‘’The Guardian’’. “Është një proces që është bërë krejtësisht një pjesë e a imja. Nëse nuk e bëj, ndihem nervoz, thjesht ndjehem sikur nuk jam atje “.
‘’Die Welt’’ e mbyll portretin për kryeministrin Rama duke theksuar se prania e tij në vend dhe rajon sa vjen e rritet.
Intervista e plotë e kryeministrit Rama:
Negociatat për pranimin e Shqipërisë në BE mund të nisin në fillim të qershorit. Cilat janë pritshmëritë tuaja?
Vitin e kaluar, Komisioni i BE-së rekomandoi fillimin e bisedimeve me Shqipërinë. Kjo nuk ndodhi. BE-ja, megjithatë, është angazhuar për fillimin e bisedimeve për anëtarësimin e Shqipërisë në 2019. Jean-Claude Juncker, president i Komisionit Europian, deklaroi në vitin 2014 se procesi i zgjerimi i BE-së mund të ngrinte për pesë vjet dhe tani është viti 2019. Marrëveshja e Maqedonisë së Veriut me Greqinë paraqet një moment historik në diplomaci dhe rajon dhe, në njëfarë mënyre, ka revolucionarizuar mënyrën se si i integron shqiptarët në vend. Duket se ka ardhur momenti i duhur. Në të njëjtën kohë, nuk mund të parashikosh dot asgjë se çfarë do të bëjë më tej BE-ja.
Është një çështje familjare dhe parashikueshmëria është gjëja e fundit që mund të kërkojmë. Ajo që është e rëndësishme është se ne i kemi bërë detyrat tona të shtëpisë dhe që nga viti i kaluar, ne jemi konsideruar nga Komisioni Europian të gatshëm për të filluar negociatat. Komisioni, sipas mendimit tim, është i vetmi trup që ka ekspertizën dhe njohuri të plota mbi historinë e një vendi. Megjithatë, pjesa tjetër është vetëm politike dhe nuk i dihet asnjëherë. Por, në fund të ditës, ajo që është e rëndësishme është se ne nuk e bëjmë atë për të tjerët; ne po e bëjmë atë për vete dhe për fëmijët tanë, sepse procesi i integrimit është një mjet i shkëlqyer drejt modernizimit. Përfshirja e standardeve të BE-së përbën pikërisht atë që brezat e ardhshëm meritojnë.
Unë jam i sigurt se nëse individët që ndërtuan BE-në do të ishin ende përreth, ata do i kishin kuptuar shumë më mirë përfitimet që do të kishin nga anëtarësimi ynë. Për ne, BE-ja është ajo që ishte për ta – një projekt paqeje dhe një hapësirë e caktuar ku nuk kërcënohesh nga konfliktet e së kaluarës.
A ndiheni më pak optimist rreth gjithë këtij procesi?
Jo, unë gjithmonë kam qenë shumë optimist. Jeta ime dhe historia jonë vazhdojnë të më tregojnë se të mendosh me optimizëm të lartë është gjëja më e mirë. Tani, madje edhe holandezët, të cilët ishin skeptikë, kanë thënë se kemi bërë hapa të mëdhenj. Holanda, së bashku me Gjermaninë dhe Austrinë, gjithashtu na kanë ardhur në ndihmë. Të tre vendet janë pjesë e një koalicioni që po na ndihmon në reformën në drejtësi. Ne kemi bërë atë që askush tjetër nuk e ka bërë. Ne kemi ndryshuar Kushtetutën – por jo vetëm këtë; ne i kemi kaluar të gjithë gjyqtarët dhe prokurorët përmes një procesi shumë të vështirë të vetingut dhe po pastrojmë një sistem në mënyrë të tillë që vendet e tjera që janë ende duke negociuar nuk e kanë arritur ta bëjnë. Kjo është bukuria dhe e pazakonshmja e këtij procesi sepse ne mendohet t’i hapim negociatat dhe ne kemi bërë gjëra që vendet e tjera që janë duke negociuar nuk i kane bërë ende.
Mos ndoshta po sugjeroni se ky proces ka qene asimetrik?
Sigurisht. Nuk është një sekret dhe këtë e dinë të gjithë. Për vendet që u anëtarësuan të parët, presioni ishte më i vogël, kishte më pak kërkesa dhe procesi nuk ishte i rreptë. Dhe më pas, për çdo vend që anëtarësohej, ka qenë më e vështirë.
A mendoni se ka më pak dëshirë për vendet e reja që të bëhen pjesë e Bashkimit Europian?
Duhet të tregohem i qartë se nuk kemi ndërmend të hyjmë në BE tani – ne duam hapjen e negociatave. Koha për t’u bërë pjesë e Bashkimit Europian do të vijë më vonë. Është si të diskutosh rreth martesës, jo të martohesh. Kjo e bën atë mjaft të mërzitshme dhe madje absurde sepse kemi bërë gjithçka për hapjen e negociatave dhe po trajtohet sikur po vendosin nëse ne do të hyjmë apo jo në BE. Kjo nuk është e vërtetë.
Si mund të përfitojnë BE-ja dhe Gjermania nga fillimi i këtyre bisedimeve?
Nuk do t’u them asgjë. Ata janë në një pozicion ku mund të mendojnë çfarë duan. Ata janë më të fortë; ata nuk kanë parë luftë në jetën e tyre. Pra, për ta, nuk është kaq e lehtë për të kuptuar arsyet pse kemi një ndjenjë kaq të fortë për BE-në. Unë jam i sigurt se nëse individët që ndërtuan BE-në do të ishin ende përreth, ata do i kishin kuptuar shumë më mirë përfitimet që do të kishin nga anëtarësimi ynë. Për ne, BE-ja është ajo që ishte për ta – një projekt paqeje dhe një hapësirë e caktuar ku nuk kërcënohesh nga konfliktet e së kaluarës. Për njerëzit në Europë sot, lufta është vetëm një “fiction” televiziv bardhë e zi. Nga ana tjetër, natyrisht që BE-ja ka problemet e veta. Është një situatë mjaft komplekse, dhe nuk është e lehtë të bëhen parashikime.
A mendoni se është krijuar një ide te gabuar rreth Shqipërisë në Europë?
Unë do të thosha se ka qenë dhe më keq. Po bëhet më mirë dhe do të vazhdojë të bëhet gjithnjë e më mirë sepse shumë njerëz që vazhdojnë të vijnë në Shqipëri po kuptojnë se vendi është tërësisht ndryshe nga përgjithësimet negative të cilave ata u besonin. Kjo ide do të përhapet. Por, në të njëjtën kohë, gazetaria dembele është një karakteristikë e kohës sonë. Nga një gazetari dembele, nuk mund të presësh lajme të mira; mund të presësh vetëm lajme të këqija sepse ato shesin më shumë.
Vitin e kaluar ekonomia shqiptare u rrit me 4,1 për qind, sipas BE-së. Si do ta përshkruanit situatën makro-ekonomike të vendit?
Sipas vlerësimit tonë, në fund të vitit 2018, rritja ishte 4,5 për qind, por kjo rritje vazhdon të ketë të njëjtën vlerë. Ne duam të mbajmë një rritje mbi 4 për qind. Ne kemi pasur gjithashtu një rënie të ndjeshme të papunësisë, nga 18,7 në 12,3 për qind. Qëllimi ynë është ta ulim në 8 përqind. Nuk do të jetë e lehtë, por është e mundur. Kjo është ajo për të cilën ne po luftojmë. Kancelarja Angela Merkel është unike dhe ka një vizion shumë të qartë rreth Ballkanit – për të kaluarën dhe për të ardhmen e këtij rajoni. Kjo është arsyeja pse ajo ka qenë përkrahësja kryesore, ”kampionia” jonë dhe ende mbetet e tille.
Si do ta karakterizonit marrëdhënien dypalëshe mes Shqipërisë dhe Gjermanisë?
Shumë të mirë. Gjermania është Gjermani. Kancelarja Angela Merkel është unike dhe ka një vizion shumë të qartë rreth Ballkanit – për të kaluarën dhe për të ardhmen e këtij rajoni. Kjo është arsyeja pse ajo ka qenë kampionia jonë dhe ende mbetet kampionia jonë. Në sajë të udhëheqjes së kancelares Merkel, Gjermania është bërë shpëtimtarja e Europës. Unë nuk e di se ku do të ishte Europa sot nëse Angela Merkel nuk do të kishte qenë gjatë krizës së refugjatëve. Megjithëse asaj iu desh te paguante një çmim të lartë për këtë, gatishmëria e saj për të paguar atë çmim e bën atë një udhëheqëse të madhe. Gjermania është shumë e drejtë dhe shumë e arsyeshme në përgjithësi, gjë që nuk është e vërtetë për çdo vend.
Është raportuar se Shqipëria ka përfituar një grant historik nga Gjermania. A mund të më tregoni më shumë për rëndësinë e tij?
Ky nuk është një grant – media e bëri që të kuptohet kështu – por është një financim. Në kuadër të bashkëpunimit dypalësh, është një plan shumëvjeçar i financimit përmes Bankës Gjermane për Zhvillim, KfW-së.
Në vitin 2016, Gjermania u bë partneri i katërt më i madh tregtar i Shqipërisë. Çfarë fushëveprimi shihni për të rritur tregtinë dypalëshe?
Ka shumë potencial për të rritur tregtinë tonë dypalëshe dhe unë jam shumë i bindur se pikërisht kjo do të ndodhë, veçanërisht kur bëhet fjalë për produktet tona bujqësore.
Sipas të dhënave të fondacionit ”Heritage”, një e dhjeta e të gjitha IHD-ve që vijnë në Ballkanin Perëndimor vijnë në Shqipëri.
Cilat janë mundësitë për të tërhequr më shumë?
Është një e dhjeta sepse nuk kemi qenë në gjendje të krijojmë një rrugë të qëndrueshme për të rritur IHD-të në turizëm, ku ka potencial më të madh. IHD-të në turizëm kanë qenë në nivele të ulëta dhe në vend të kësaj, sektori i energjisë ka qenë më i rëndësishëm. Tani kemi arritur në fund të testeve përfundimtare me kompaninë ”Shell” për kërkimet e naftës dhe të gazit në zonën offshore. Treguesit sugjerojnë se kjo do të jetë një histori suksesi. Do e marrim vesh këtë pranverë. Nëse lajmi është pozitiv, ne do të kemi një shtim investimesh vjetore në vitet në vijim. Tani, kemi filluar gjithashtu të investojmë në energjinë diellore. Oferta jonë e parë shkoi shumë mirë dhe tani jemi duke përgatitur një të dytë. Prodhimi dhe bujqësia gjithashtu ofrojnë mundësi interesante për investitorët e huaj.
Çfarë ka bërë qeveria juaj gjatë vitit të kaluar përsa i përket infrastrukturës dhe hapjes së korridoreve me pjesën tjetër të Europës?
Ka ende shumë punë për t’u bërë, por aktualisht po zhvillohen disa projekte të mëdha. Unë shpresoj se do të ketë edhe shumë të tjera që do te vijnë nga Procesi i Berlinit.
Për me tepër ju identifikoheni në mënyrë unike midis politikanëve, edhe si një artist. Çfarë po bëni si kryeministër për të mbështetur sferën kulturore?
Për fat të mirë, ne kemi shumë të talentuar dhe njerëz që tashmë po e shprehin veten jashtë vendit. Për shembull, në orkestrën e Filarmonisë së Berlinit ka shqiptarë, ne kemi këngëtarë të shkëlqyer të operas si dhe artistë të shkëlqyer vizualë. Për një vend të madhësisë sonë, ne kemi shumë ndikim në botën e artit. Rehabilitimi i fundit i sheshit ”Skënderbej” në qendër të Tiranës fitoi çmimin prestigjioz europian për hapësirën publike urbane te vitit 2018, që është një nga çmimet më të larta në arkitekturë./atsh
