Histori

CIA parashikonte të rrëzonte regjimin komunist të Enver Hoxhës për 9 muaj. Gazeta ”SOT” ka siguruar një dokument të deklasifikuar së fundmi, ku tregohet plani i amerikanëve kundër regjimit. Aty parashikohej që operacioni për rrëzimin e Hoxhës të zgjaste për 9 muaj. Ndërkohë tregohet dhe për një vizitë të tij në Moskë në mënyrë të fshehtë.

10 qershor 1949
Trajnimi

Prej 1 korrikut do të nisim trajnimin e një grupi prej rreth 50 agjentë për operacione në Shqipëri. Agjentët do të jenë shqiptarë dhe do të stërviten në mënyrë të tillë që të mos tregojnë se janë trajnuar nga amerikanët apo nga britanikët. Po hasim disa vështirësi në gjetjen e vendit për kampin e stërvitjes dhe mendojnë të vendosemi në Maltë. Bashkë me kampin e stërvitjes do të krijojmë një bazë të specializuar me britanikët në Korfuz. Deri në 1 shtator ne planifikojmë të kemi nisur infiltrimet e grupeve të vogla të agjentëve të pajisur me radio-transmetues. Hyrja e tyre do të bëhet nga bregdeti ose nga kufiri grek. Misioni i tyre do të jetë krijimi i kontakteve me grupet opozitare në Shqipëri, organizimi i tyre dhe demonstrimi se është koha e duhur për nisjen e operacioneve guerile dhe për ndihmat në armë e para.

Ne besojmë se fushata e infiltrimit do të na japë deri në nëntor një ide të qartë nëse revolta e armatosur do të jetë e suksesshme apo jo. Nëse raportimet janë të favorshme, atëherë deri në pranverën e ardhshme do të kemi nisur revoltën. Ajo do të ketë si bazë forcën e vogël të emigrantëve shqiptarë por për vendime të mëtejshme duhet të presim deri në vjeshtë.

Ne parashikojmë një periudhë prej nëntë deri në 18 muaj deri në arritjen e suksesit. Ne po marrim në konsideratë gjithashtu operacione dytësore siç mund të jenë veprimet për shtypjen e ekonomisë shqiptare me anë të lëshimit të parave fallto. Kjo do të ishte një detyrë e lehtë pasi të kemi hyrë fizikisht në vend.

Së dyti, sipas informacioneve tona ndihmat ushtarake ruse për Shqipërinë vijnë me anije polake që lundrojnë nga Balltiku deri në Adriatik prandaj në të ardhmen, ne mund të ndalojmë këtë trafik. Ne kemi zgjedhur ndërkohë komandantin në terren për operacionin shqiptar dhe ai tashmë është nisur drejt Mesdheut. Kostot e operacionit nuk mund të llogariten me saktësi në këtë kohë, por pritet të jenë nga 200 000 deri në 1 milionë dollarë. Faktori kryesor këtu është kohëzgjatja e operacionit dhe masa e parave që duhet të shpenzojmë.

Por eliminimi i bazës shqiptare për guerrilasit grekë do të ishte lirë me vetëm 1000 000 dollarë. Përfaqësuesit tanë në terren na kanë udhëzuar të mbajmë kontakte të ngushta me përfaqësuesit amerikanë ushtarakë e civilë në Greqi. Ne e kuptojmë se është thelbësore të veprojmë me rrjedhshmëri dhe pa zhurmë, dhe në koordinim me ekzekutuesit e politikës së hapur amerikanë.

Në këtë operacion ne nuk kemi llogaritur përdorimin e burimeve të stabilimentit ushtarak. Por me zhvillimin e ngjarjeve mund të kërkojmë asistencë të kufizuar ajrore ose detare. Ne nuk do ta bëjmë këtë përveç kur të jemi të bindur që nuk ka kompromise të tjera dhe propozimet do të pranohen në Uashington.

Konkluzion

Në këtë operacion theksojmë se karakteristikat kryesore janë siguria dhe fleksibiliteti. Me sipërmarrjen e këtij operacioni ne nuk kemi asgjë për të humbur përveç investimeve në kohë, përpjekje dhe personel, të cilat gjithsesi mund të ndërpriten në çdo kohë nëse mendojmë se mund të kenë arritur në pikën e zvogëlimit të shpërblimit apo të kompromentimit të suksesit.

Si minimum i suksesit, ne do të kemi shkaktuar trazira në bazën shqiptare të mbështetjes së guerrilasve komunistë grekë. Nëse kemi sukses të plotë do të kemi eliminuar të gjitha grupet e imperializmit komunist dhe do i kemi dhënë Bashkimit Sovjetik një goditje të rëndë që do të jehojë përtej Perdes së Hekurt, po aq fuqishëm sa dhe herezia e Titos apo heqja e bllokadës së Berlinit.

Dhjetor 1949

Vizita e Hoxhës në Moskë

Mësohet nga burime të sigurta se kryeministri shqiptar Hoxha u kthye më 15 dhjetor në Tiranë pas një qendrimi prej një muaji në Moskë. Sipas burimeve të informuara ai ka diskutuar me udhëheqësit rusë situatën pas likuidimit të luftës civile në Greqi, e cila tashmë e lë të izoluar Shqipërinë nga satelitët e tjerë të BRSS. Hoxha shoqërohej në takim nga ministri sovjetik në Shqipëri dhe gjithashtu raportohet të ketë kërkuar rritje të ndihmës sovjetike për Shqipërinë. Ambasada amerikane në Moskë nuk mund të konfirmonte vizitën e Hoxhës në Moskë, por shtypi sovjetik raporton se zonja Hoxha ka përfaqësuar Shqipërinë në një sesion të këshillit të grave të vendeve socialiste demokratike të sapombajtur në Moskë. Është gjithashtu e mundur që megjithëse nuk është përmendur, Hoxha të ketë marrë pjesë në takimin e vendeve të Kominform në Hungari.

Ambasadori francez në Moskë nuk ishte në gjendje të konfirmonte zhurmat por vizitën e Hoxhës dhe ambasadori shqiptar në Moskë ka mohuar të ketë pasur vizitë. Ndërkohë një raport nga Londra për gazetën greke “To Vima” thoshte sa më poshtë: Një raportim i besueshëm thotë se subjekti Hoxha po negocion me jugosllavët daljen nga Kominform dhe rinisjen e miqësisë së vjetër me Titon. Një lajm nga Parisi për gazetën greke Akropolis” më 15 nëntor 1949, Kominform ka akuzuar subjektin për titizëm. Kjo akuza e çuditi atë pasi konsiderohej si i preferuari i Kremlinit.

Por indinjata ndaj Moskës është e manifestuar në Shqipëri. Subjekti, megjithëse e përçmon Titon tani nuk konsiderohet më si i preferuar. Paralajmërimet e para për të nga Moska erdhën kur iu kërkua ndihmë për përforcimin e guerrilasve komunistë të Markos në Greqi dhe u akuzua për neglizhencë dhe mendjengushtësi për herë të parë në jetën e tij. Më vonë subjekti mori një tjetër paralajmërim, kur u urdhërua të dilte para udhëheqësve të Kominform në Moskë.

Por ai nuk iu bind urdhrave të Moskës dhe pranoi ftesën e Titos për të ardhur në Jugosllavi, për të diskutuar çështje se blerje e magnezit, plumbit dhe fosforit. Disa ditë më parë subjekti u takua me Mosa Pijade, i cili kishte ardhur në Tiranë me porosi nga Tito. Në këtë takim Pijade propozoi rihapjen e kufijve Shqipëri-Jugosllavi, rinisjen e marrëdhënieve tregtare, dhe një takim Hoxha-Tito në një pikë në kufirin mes dy vendeve.

Kur Moska u informua për këto propozime, Vishinski i cili ndodhej në asemblenë e OKB në Nju Jork, u takua privatisht me përfaqësuesin jugosllav atje Kardejl, dhe ditën tjetër nisën fishekzjarrët. Një telegram u dërgua nga Moska në Tiranë ku Kremlini akuzonte subjektin si tradhtar të komunizmit dhe i kërkonte të tërhiqej menjëherë nga pozita e tij si komandant i ushtrisë së Shqipërisë dhe të zëvendësohej me dikë tjetër. Por subjekti nuk kishte dëshirë të dorëhiqej dhe me anë të përfaqësuesit tëtij iu përgjigj Moskës se gjithmonë kishte qenë besnik ndaj demokracisë së popullit dhe ishte i gatshëm të pendohej. Situata qëndron kështu dhe aktualisht.

Eliminimi i Ballukut

Më 28 dhjetor 1952 Radio-Beogradi njoftoi se me eliminimin e Beqir Ballukut, tashmë nga komiteti qendror i partisë komuniste të Shqipërisë prej kohës së luftës mbetet vetëm subjekti Enver Hoxha. Në një artikull të publikuar nga Pravda në 30 mars 1953 Hoxha akuzon fuqitë perëndimore dhe Jugosllavinë se kanë si qëllim të sulmojnë Shqipërinë dhe ta ndajnë vendin mes tyre.

Artikulli me shumë gjasa është me urdhër të Moskës dhe Hoxha mund të mos jetë autori i tij, por Pravda e ka praktikë të sajën parafabrikimin e komenteve. Aty thuhet se Bashkimi Sovjetik dhe demokracitë e tjera popullore janë miq të vërtetë të Shqipërisë, dhe kjo do të thotë se BRSS është i shqetësuar se agjentët e tij në Shqipëri mund të mos jenë të aftë të qëndrojnë në pushtet. Kjo është pjesë e intensifikimit të vigjilencës kundër armiqve të brendshëm që përmenden në artikull.

17 tetor 1951

Gjendja aktuale e operacionit

Që prej diskutimit të fundit mbi operacionin në departamentin e Shtetit më 6 shtator, kanë ndodhur ndryshimet e mëposhtme:

Infiltrimet:

10 agjentë të tjerë janë infiltruar në vend dhe bashkë me ta bëhet tre grupe operative në Shqipëri. Secili prej grupe ka një operator radio dhe për herë të parë janë bërë të mundura kontaktet me agjentët në terren. Edhe një grup i katërt i lëshuar në verë mund të jetë aktiv, por nuk kemi marrë komunikime prej tyre që prej infiltrimit.

Propaganda

Radio klandestine Zëri i Shqipërisë së Lirë ka nisur transmetimet prej 15 shtatorit 1951. Raportimet paraprake tregojnë se transmetimet po dëgjohen dhe kapja është e mirë nga aparatet shqiptare.

Lëshimi i fletushkave

Më 13 shtator Hasan Dosti, kreu i Komiteti shqiptar të emigracionit, i dërgoi një telegram komercial Enver Hoxhës ku i ofronte ndihmë shqiptarëve të varfëruar, në formë ushqimi, veshjesh dhe ilaçe, të cilat vijnë nga një grup ndërkombëtar i paanshëm. Por Hoxha nuk i dha rëndësi telegramit dhe refuzoi asistencën, prandaj 30.000 thasë me miell po përgatiten për t’u lëshuar me avion në Shqipëri para fundit të vitit. Brenda thasëve do të ketë fletushka me simbolet e organizatës shqiptare të emigracionit Komitetit Kombëtar Shqipëria e Lirë, ku do të paralajmërohet kundër njoftimeve të qeverisë shqiptare se ushqimet janë të helmuara, si dhe do të ketë tekstin e telegramit të Dostit për Hoxhën.

Lëshime të tjera mallrash për propagandë janë në fazën e planifikimit. Jemi duke testuar parashuta të vogla dhe kontenierë të posaçëm për këto lëshime. Kontenierët do të mbushen me mbajtëse metalike ku do të ketë sende të vogla si gjilpëra, pe, thika dhe sende të tjera që gjenden me vështirësi në Shqipëri. Një tjetër fazë e programit është lëshimi i gjilpërave si shenjë mbështetjeje e Komitetit ndaj popullit shqiptar. Teksti i broshurave do të ketë gjithashtu telegramin e Dostit dhe do të përsërisë vendosmërinë e Komitetit për të sjell ndihma në Shqipëri, megjithë faktin se Hoxha i refuzon ato.

Pika diskutimi

Për vazhdimin e mëtejshëm është e rëndësishme të merren garanci publike për integritetin territorial të Shqipërisë nga Greqia dhe Jugosllavia. Zyrtarët e departamentit duhet të këshillojnë kolegët britanikë për anën e tyre të operacionit, pasi në komunikimet e fundit duket se ata ritmet aktuale të operacionit do t’i ruajnë vetëm për vitin 1952.

Me mbylljen e aktiviteteve të planifikuara ne besojmë se operacioni ose duhet të reduktohet, ose të përqendrohet tërësisht në objektivin e përmbysjes së regjimit të Hoxhës. Ky subjekt do të diskutohet në takimin e radhës në Londër mes zv. kreut të CIA dhe përfaqësuesve të inteligjencës britanike SIS, që është parashikuar të mbahet më 22 tetor.

Aktualisht qëndrimi ynë është kontradiktor me atë britanik, pasi besojmë se nuk është ende koha për të programuar operacionin përtej vitit 1952, deri sa operacioni BGFIEND të ketë arritur objektivat aktuale. Ne gjithsesi kemin plan përshkallëzimin e aktiviteteve për arritjen e vendosjes së minimumit prej 50 agjentësh në Shqipëri. Ne e dimë nga eksperienca se britanikët do të bëjnë çdo vit rishikim të planeve të projektit, por pa ndryshime të konsiderueshme të objektivave.

Përjashta një shi i ftohtë sikur e kishte ftohur më shumë atmosferën në atë makinë ushtarake që me zor merrte të përpjetat e asaj rruge të lodhur që mbaronte te Qafa e të Vdekurve afër një humnere.

TREGIM NGA LEK GJOKAJ

Nik Vladi shikonte i trishtuar tre viktimat e radhës që pa dalë as në gjykim po shkonin për ti pushkatuar. Një trishtim i shkonte dhe vinte nëpër ndjenja kur shikonte fytyrën e njërit prej tyre që akoma s’i kishte mbushe të shtatëmbëdhjetat. Heshtja e varrit qëndronte pezull në atë natë dimri ku drita e mëngjesit me zor po mundohej të dilte.
– Oh zot! Ishalla prishet kjo makinë mortjeje që pothuajse çdo muaj ngjitej në këtë të përpjetë, nuk dua të vras fëmijë, djalli e marrtë këtë komunizëm.
Si arritën afër vendit të pushkatimit i zbritën të lidhur në pranga dhe i nisën në të përpjetë të kodrës. Poshtë humnerës së thepisur dëgjohej vajtimi i zakonshim i lumit,i vetmi deshmitar i përjetshëm i të pushkatuarve. Iu dhanë lopatat që të hapnin varrin e përbashkët.
Agimi një shok shkolle i Nikës i hodhi një vështrim tërë inat dhe iu afrua afër veshit duke i pëshpëritur me të madhe.
– Po të dhimbsen armiqtë e popullit, të gjithë në plumb do ti çojë kjo Parti, kulakët e dreqit.
Nika nuk bëri zë. I hodhi një vështrim tërë inat dhe u nis drejt të dënuarve.
– Ku po shkon o Nikë?
– T’iu heq prangat se me duar të lidhura do të vonojnë shumë të hapin varrin dhe është gjynah ti pushkatojmë ashtu.
– Jo, jo ktheu të thashë.

Ashtu të vuajnë minutat e fundit të jetës maskarenjtë e komunizmit…
– Eshtë gjynah o të vrafte zoti!
Ha ha ha! – qeshi me të madhe Agimi, – ku është zoti o Nik, apo ka ardhë andej nga fshati juaj? !… Nik Vladi nuk u ndal. Shkoi tek ata dhe nisi t’iu hiqte prangat kur dëgjoi një krismë dhe një fishek i fluturoi afër tij. Ktheu kokën kur pa se shokët e tij ishin ulur në pozicion luftimi dhe i thirrën me forcë.
– Mos ia hiq prangat se do të vrasim dhe ty bashkë me ta se na ikin dhe ec të gjejmë vrimë ku të futemi.
Nika u step disi dhe nisi t’iu flasë me zë të lehte të treve të cilët e vështruan tërë dhembshuri në minutat e fundit të jetës me shpresë të kotë se ndoshta shpëtonin.
– Më vjen keq, por… nuk mundem. Ju do te vdisni pa dalë dielli, ndaj kur unë t’i afrohem atyre, kush të mundet të hidhet në humnerë, të vdekur se të vdekur jeni provojeni fatin e fundit.
– Në rregull! – bërtiti Nika me të madhe dhe u nis drej togës së pushkatimit, – mos qëlloni se nuk po i zgjidh.
Sa hap e mbyll sytë u dëgjua një zë korbi që u bashkua me krismat e panumërta që u lëshuan drejt tyre.

Një mjergull e hollë si me porosi erdhi dhe në atë majë mali çdo gjë e mbuloi trishtimi. Më pas ra një heshtje varri,
Agimi e rimbushi pushkën dhe u nis drejt të pushkatuarve. Kur u afrua afër gropës të mbushur tërë gjak, mes rënkimeve të të vrarëve që jepnin shpirt nisi të qëllojë përsëri kur në një moment u shtang. Në gropë ishin vetëm dy veta. Hodhi një vështrim habie dhe iu bërtiti me forcë shokëve.
– Ejani shpejt, ejani shpejt.
Toga e pushkatimit iu afrua varrit ku trupat e dy të vrarëve me një shenjë lutjeje për jetë kishin vdekur me sy të hapur. Nika i shikoje tërë dhembshuri dhe shau vehten se pse dreqin kishte zgjedhur atë zanat.
– Më mirë bari në fshat se sa të pushkatosh njerëz, – i foli vehtes, – por është tepër vonë sepse nuk ka më kthim prapa. Çdo pendesë, dhimbje për kulaket apo kthim prapa shpërblehet me një plumb pas koke.
Ashtu duke menduar dëgjoi një zë si thikë pas koke.- Luaj vendit or dreq, ta kërkojme kulakun se na ka ikur.
Iu afruan humnerës por ajo ishte shumë e thepisur sa të tërëve iu morën mendët.
– Nga na iku! – bërtiste tëri inat dhe ironi Agimi, – apo e mori zoti yt Nik Vladi!
– Mbylle gojen, maskara me kë tallesh ti!
– Me zotin tënd, por mos u mërzit një ditë do të të kem edhe ty në vend të tyre.
Nika i inatosur mbushi pushkën dhe i bërtiti me të madhe.
– Mos luaj o Agim Karadaku! Në djall do shkosh dhe ti!
– Mosss Nikë, më fal, mos më qëllo, të hëngsha m…,po bëja shaka, jemi shokë shkolle e pune.
Shokët e tjerë iu afruan dhe e qetësuan situatën. Si ra një paqe e lehtë mbuluan të vraret dhe u nisën në kërkim të të tretit që as vetë nuk e dinin se nga kishte ikur.
Nika kaloi nga Shtegu i Dhive. Pas një shkurreje shikoi një njeri që dridhej. Iu afrua, kur pa vocërrakun që në momentin e pushkatimit ishte hedhur në humnerë.
– Mos më vrit të lutem, jam djalë i vetëm pas nëntë motrave…
– Jo, jo nuk do të vras!
Nika iu afrua dhe i hoqi prangat.
– Rri këtu sa të bjerë nata pastaj kalo lumin dhe pas atij mali do të arrish në Selitë ku në të majtë të Lakut të Krojit është një fshat dhe ka një kullë të madhe. Eshtë e Bushpepajve aty shko dhe thuaj se më ka dërgu Niku i dajës Zef. Merr njërin nga djemtë e tyre dhe nisu për Lurë. Atje do të të ndihmojnë dhe ik nga Shqipëria. Në rregull!
– Po po! – foli me gjysëm zëri Mark Gega që dridhej nga të ftohtit dhe nga frika . U nis pa marrun frymë drejt një kaçubeje të madhe që as ujku nuk kishte mundësi të hynte…
Hapja e derës së kafes bëri që Nik Vladi të kthente kokën pas. Nga larg dalloi një burrë disi të shëndoshë që po afrohej drejt tij tavolines ku po rrinte me Gjonin.
Si jeni !- i përshëndeti ai shqip.
– Mirë, – ja ktheu Gjoni.
– Gjon cfarë kemi ndonjë të re?
– Asgjë për tu shënuar. Po pret ndokënd apo do ulesh me ne.
– Jo askënd, po ulem.
– Çfarë do të pish.
– Një kafe.
– Çfarë kafje?
– Ekspres!
– Sigurisht, kjo është një kafe e fortë, kafe për ne shqiptarët që mijëra vjet kemi luftuar me vdekjen e prapë gjallë jemi.
Hynë ngadalë mbrenda kafes e u ulën.
Si vështruan njeri-tjetrin në sy një habi u qëndronte të dyve pezull.
– Ke kohë në Florida? – theu heshtjen Marku.
– Nja dy vjet.
– Si ka mundësi që nuk të kam parë? Këtu e pin kafen?
– Rrallë shumë rrallë sepse këtu vijnë ca shqiptarë nga ato që duan të zgjidhin hallin e politikës shqiptare pas rrëzimit të diktaturës komuniste ku një pjesë e baballarëve të tyre i kanë lyer duart me gjak.
– Pse ti nuk i do shqiptaret?
– Eh more bir, si nuk i dua a jam edhe unë shqiptar? A nuk duhet ta dua vetëvehten por koha që shkoi na ka
lënë shumë probleme .
– E di ishte kohë e tmerrshme, komunizmi që e përgjaku Shqipërinë e ndërroi shumë edhe shqiptarin.
– Po ti si quhesh? – s’iu durua Nikës dhe e pyeti me një frymë.
– Mark.
– Ta gëzosh.
– Faleminderit.
– Mark kush?
– Mark Gega. Po ty sikur të kam parë diku.
– Ndoshta.
– Ç’farë ke punuar në Shqipëri?
– Vrasës!
– Ç’farë?
– Pushkatar. Vrisja njerëz me gjyq e pa gjyq.
Mooosss! – bërtiti Marku me të madhe ti je ai që më ke shpëtuar jetën kur më pushkatuan dajën dhe axhën
tek Shtegu i Dhive, oh zot kot s’kanë thanë se mali me malin nuk takohen ndërsa njeriu me njeriun po…
Kur nata e zezë pus mbuloi tërë bjeshkën Marku duke u dridhur nga të ftohtit doli nga kaçubja dhe u nis drejt lumit. Si piu ujë mirë e mirë hyri në të dhe kaloi në anën tjetër.

U ngjit ngadalë në majë të malit dhe sa kaloi Lakun e Kroit shikoi një dritë të lodhur që vinte nga kulla që i kishte thënë polici.

Duke ecur tërë frikë u nis drejt kullës.
– Si t’ia them! – nisi të belbëzojë me vehte, – më dërgoi
Zefi i dajës dhe…
Pa e ditur kishte arritur para derës shekullore të kullës ku një kryq i gdhendur sikur ia treti frikën. Iu afrua afër dhe trokiti në derë.
– A doni miq o burra.
– Mirësevjen dhe mirë se të pruni zoti!
Një plak i Bushpepajve me krenarinë e bjeshkëve hapi ngadalë derën me një kandil të vogël të ndezur në dorë.
– Eja ore bir mbrenda se qenke bërë si lugat.
– A keni besë se…
– Bushpepajt s’kanë pre askënd në besë tash sa shekuj e jo të presin një fëmi.
– Faleminderit në besën tuaj dhe të zotit.
U ul në krye të oxhakut në një post deleje. Ngrohtësia e shtëpisë e bëri ta merrte vehten. Si i bënë një kafe, i sollën për të larë duart dhe e ulën në sofër për të ngrënë.
– Ç’e mirë të solli në këtë natë në mes të bjeshkëve e të ujqve.
– Më ka dërguar një njeriu juaj, më tha t’iu them se ishte djali i dajës Zef dhe të më dërgoni sa më shpejt në Lurë.
Si mesoi hallin e tij, plaku i Bushpepajve mori pushkën dhe bashkë me djalin e tij dhe Markun u nisën nëpër natë për në Lurë…
– Po në Lurë ku shkove? – e ndërpreu Markun Nika.
– Nuk e di emrin, mbiemrin më duket e kishte Vladi, por… Si kaluan Kurbneshin dhe u nisën luginës së Krejës për në Lurë një kokrrizë bore ia nisi të binte. I ftohti mundohej të na lodhte por malësorët gjithmonë e kishin trembur të ftohtin dhe armikun. Pak pa dalë drita arritëm në një fshat të Lurës.
– O i zoti i shtëpisë, – bërtiti plaku i Bushpepajve, – a doni miq.
– Eja dhe mirë se ju pruni zoti në këtë natë me borë që edhe vetë nata lodhet dhe kërkon ndonjë shpellë të rrije disi ma ngrohtë.
Si hynë mbrenda i zoti i shtëpisë iu lëshoi kutinë e duhanit. Pa vonaur shumë erdhi një grua e vogël por me një fytyrë të rreshkur dhe na solli katër kafe.
– Ç’farë e mire të solli kaq herët or mik? Na e kena ndarë ditën për dasmën e vajzes, a mos jeni penduar?
– Jo ore i pari i Vladit, tjetër hall më ka sjellë sonte ndaj kam marrë edhe dhandrin tand me vehte. Unë e di Kanunin por kur hyn besa e burrit dhe e zotit kanuni gjithmonë thotë je në rregull.
– Po more, vazhdo, si e keni hallin.
Plaku i Bushpepajve nisi të flasë ngadalë dhe i tregoi fill e për pe historinë e këtij fatkeqi.
Si hëngrën mëngjesin lanë Markun aty dhe u nisën nga kishin ardhur…
– Mark! – ia ndërpreu kujtimet Nika, – gëzohem që je gjallë, ajo ish një ëndërr e keqe që na lodhi shumë.
– Ajo ishte jeta ime që falë teje dhe besës së shqiptarit që sot nuk jam në gropë si daja dhe axha por kam familje dhe fisi i Gegajve ka pesë djem.
– I paç me jetë.
– Faleminderit, por zoti i madh të solli ty këtu sepse kam kërkuar shumë në Shqipëri dhe e di se ka vdekë plaku zemërmirë dhe i besës i Bushpepajve por nuk di asgjë për plakun e Vladit e as për një djalë nga Kacorri i cili për të më shpëtuar mua, u arratisëm bashkë.
– Edhe plaku i Vladit ka shumë vite që ka vdekur…
– Ashtu? – tha me keqardhje, – ku e di ti?
– Sepse ishte babai im!
Marku iu hodh në qafë dhe niste të qante. Lotët nuk i ndalonte dot saqë të gjithë kthyen kokën të shikojnë se
ç’farë po ndodhte.
– Qetësou sepse jeta kështu është, me lindje, dashuri, të papritura, vdekje trishtim.
– E di por nuk do ta kisha besuar kurrë që në Florida do të takohesha me ty pas pushkatimit, që ti më dërgove tek gjaku yt për të më shpëtuar. Por jeta është jetë që duhet jetur, ndaj jetoj me dhimbje në shpirt që për faj të një diktatori komunist për shumë vite shqiptarët nuk e shijuan dot jetën dhe mijëra të tjerë i vranë.
Jashtë një erë e lehtë u duk jo vetën si dëshmitar i këtij takimi por sikur edhe asaj iu rrënqeth trupi nga kjo histori e dhimbje jete.

Lek Gjoka
Marre nga libri me tregime
“Përroi i Djallit”
Tiranë 2013

Sikur t’a dinin e gjithë bota mbarë dhimbjen të cilën po e kalonim , të gjithë do të na vinin në ndihmë . Por ndodhi e kundërta . Ata kurrë nuk na erdhën në ndihmë dhe të gjithë ishin gjakëftohtë ! Kurse shqiptarët dëshironin që t’a bëjnë të njohur atdheun e tyre në gjithë botën , por nuk ishin kurrë aty .
Vetëm shqiptarët kanë qenë ata të cilët ishin humanistët më të mëdhenj . Ajo ishte edhe Shën-Tereza .Më fal oj nëna e të gjithë të varfërve të botës , që nuk e kam kushtuar një shkrim për ty , për vlerat e lirisë dhe për zemrën e madhe që e kishe edhe pse ishe shtat-shkurtër ! Nuk të bën të mirë trupi apo pamja fizike , ka të bëj vetëm me veprat e mira që ke lënë në botë .
Vetëm 7 personalitete jo-amerikane iu është dhënë çmimi Qytetarë Nderi gjatë gjithë historisë së Shteteve të Bashkuara të Amerikës , në mesin e këtyre personaliteteve është edhe shqiptarja Gonxhe Bojaxhiu – Nënë Tereza . Krenari dhe vetëm krenari është emri i kësaj qenieje njerëzore .
Evropë , mjaft më mbylle sytë , Shqiptarët janë krenaria jote dhe do të jenë gjithmonë të tillë . Shpirti i tyre ka punuar për Shqipërinë , por edhe për njerëzit e tu ! Si ka mundësi që nuk krenohesh me këtë ? Edhe na ke ndarë , por edhe nuk je krenar për veprat e mira të shqiptarëve . Mbetesh vetëm një plakë pa ndjenja , por pikërisht për Nënën Terezë duhet të jesh krenar edhe për gjithë shqiptarët .
Ne shqiptarët jemi një laps i vogël i dërguar nga zoti dhe dërgojmë një mesazh paqeje për të gjithë . Kështu thoshte edhe Nëna Terezë . Ata të varfër nuk kishin fuqi për të mbijetuar , ishin pothuajse të vdekur , pa ndonjë gjë për të ngrënë dhe për të mos thënë pa as më të voglën shpresë për të jetuar . Një ditë jeta e tyre ndryshoi , erdhi një shqiptare e ndershme nga Shkupi në misionin për t’u bërë shpëtimtarja e atyre fëmijëve .
Nëse duhet të flitet diçka për Nënën Terezë , ajo duhet të flitet në gjuhën shqipe . Ajo është shqiptare , me nënshtetësi indiane , një murgesh katolike , e cila i përket gjithë botës , por në zemër i përket Krishtit . Një shpëtimtare e botës !Në vitin 2003 , Nëna jonë u bë “e lumnuar” dhe kjo ishte njëra ndër ngjarjet më të rëndësishme të popullit shqiptar . Pas 12 vjetësh , erdhi edhe momenti që të bëhet shenjtërimi i kësaj murgeshe , e cila ishte gjithmonë në shërbim të botës . 4 shtatori do të ishte ajo ditë , kur shqiptarët do të ishin gjithmonë të bashkuar dhe bota do t’i shihte njëherë e mirë vlerat tona kombëtare . Kjo të bën krenar sepse bota të sheh me një sy më miqësor ! Ata që nuk kan ditur se çfarë është fjala “Shqiptar” e dijnë fal Nëna Terezës .
“Biri im , të lutem shpëtoji shqiptarët e mi .” – ishin fjalët që Nëna Terezë i’a tha nëpërmjet telefonit Presidentit Amerikan Bill Clinton dhe fal Nënë Terezës , ai ka përmbushur një detyrë ndaj saj dhe vlerave të lirisë . Veprat e saj për botën , e bënë këtë grua shtat-shkurtër femrën , që do të fitonte çmimin Nobel për paqe ! Duhet të kërkojmë patjetër që eshtrat e saj të prehen të qeta në vendlindjen e saj , në Shkup .
Kur je me Nënën Terezë , e gjithë ajo që duhet të bësh është vetëm t’a dëgjosh ! Thëniet e saj janë perlat e gjithë botës . Veprat e saj për botën , janë fytyrat e gjithë shqiptarëve anembanë botës . Ai ose ajo që e përdhos ose e shan këtë nënë shqiptare , nuk e meriton as respektin e një fëmije . Kjo femër shhqiptare është frymëzimi i çdo shqiptari , krenaria e gjithë botës . Prandaj edhe Evropa duhet t’i hap sytë .
Njëra ndër thëniet më të mira të saj është kjo – “Nëse luksi na rrethon , ne humbasim shpirtin . Ne do të jemi të aftë të duam të varfërit nëse njohim varfërinë dhe jemi vetë të varfër .” – Nëna Terezë /ikvi.at/

Njohuritë e tij për Arbërinë janë mahnitëse: përtej një përshkrimi të thjeshtë, ato paraqesin një familjarizim me botën arbërore, gjuhën e tyre dhe individualitetin etnik që i shquante nga popujt përreth

Arbëria e vogël, por me ngjarjet e gjëmishme kishte tërhequr interesimin e mileut evropian të shekullit të pesëmbëdhjetë. Një prej tyre ishte edhe vetë Papa Piu II (1405-1464), një mendje humaniste si pak të tjerë në kohën e tij. Ai kishte njohuri jo të vogla edhe për brigjet kundruall Italisë, atje ku po luhej drama që përcaktonte fatet e Evropës.

Njohuritë e tij për Arbërinë janë mahnitëse: përtej një përshkrimi të thjeshtë, ato paraqesin një familjarizim me botën arbërore, gjuhën e tyre dhe individualitetin etnik që i shquante nga popujt përreth.

Enea Silvio Piccolomini, i njohur ndryshe si Papa Piu II, ka lënë pas vetes një vepër të vëllimshme të përbërë prej 13 librash. Në mesin e tyre, ai ravijëzoi ndër të parat trajtesa për Evropën dhe Azinë.

Ai mbahet mend për thirrjet e tij për një kryqëzatë të përgjithshme kundër pushtuesve osmanë. Në nëntor të vitit 1463, Papa Piu II shestoi organizimin e një mësymje të përgjithshme antiosmane, duke llogaritur kryesisht në fuqitë e Skëndërbeut, prej të cilit priste se do t’i mblidhte 20 mijë burra në armë. Prej Durrësit, forcat kryqtare do të marshonin tutje nën udhëheqjen e Skëndërbeut.

Nga libri i tij që ka njohur dhjetëra ribotime e përkthime, portali Konica.al ka shkëputur për lexuesit e tij pjesën ku flitet për shqiptarët:

“Ajo çka tani quhet Shqipëri dikur ishte pjesë e Maqedonisë që shtrihej në perëndim. Siç kam shënuar, ishte vendi i Dyrrahiumit dhe Apolonisë – qytete me nam në lashtësi. Gjuha e këtij kombi është e pakuptueshme si për grekët ashtu edhe për ilirët (me këtë term anakronik në mesjetë quheshin sllavët – shën i red.). Besoj se raca e këtij populli dikur erdhi nga Shqipëria që fqinjëron me Kolhinë në Skithinë aziatike, meqë shkulme të fiseve barbare shpesh vërshonin provincat e Greqisë dhe Italisë. Në këtë tokë, Musa (Moisi Golemi – shën i red.) mbajti pushtetin. Edhe pse i lindur nga prindër të krishterë, ai nuk arriti t’i qëndronte besnik fesë katolike dhe rrëshqiti drejt çmendurisë së Muhamedit. Por ai i hodhi mënjanë ritet e Muhametit njësoj siç kishte braktisur Krishtin, për shkak se ai iu rikthye ligjit të stërgjyshërve të tij, edhe pse i përbuzte dy fetë dhe nuk i qëndroi besnik asnjërës, pëlqeu të vdiste si një i krishterë më shumë sesa një turk. Ai vdiq i sëmurë menjëherë pas rënies së Konstandinopojës. Gjergj Skënderbeu, një burrë me prejardhje të fisme, mori trashëgiminë e tij. Ai kaloi thuajse krejt jetën në armë, duke luftuar për emrin e Krishtit, mposhti dhe i dha dërmen shumë skuadroneve të mëdha turke. Ai disi e mbajti fenë besnike ndaj Bibles së krishterë, edhe pse sot thuhet se ajo është braktisur me të madhe për shkak të shumë sulmeve armiqësore. Mbreti Alfons dërgoi shpesh ushtarë në Shqipëri dhe pas marrjes së kontrollit të qytetit të Krujës, e mbrojti atë kundër turqve. Kur nipi i Skënderbeut kaloi në anën e turqve dhe sajoi një komplot kundër ungjit të tij, ai u kap prej tij, u kalua tek Alfonsi dhe u rras në burg. Papa Kaliksti, njësoj, dërgoi tek Skëndërbeu mjaft ndihma monetare. Vlora është një qytet shqiptar jo i madh, që shtrihet në një liman ku kalimi në Itali është i shkurtër. Bajaziti ishte i pari nga turqit që e zaptoi atë dhe kur shpërtheu rebelimi, u rimor nga Murati. Nuk e di cili rrezik kanos Italinë”./Njekomb

CIA zbardh planin e saj fillestar për të rrëzuar regjimin komunist të Enver Hoxhës. Në një dokument të deklasifikuar nga gazeta, tregohet se më 10 qershor 1949 CIA kishte gati një projekt mbi të gjitha lëvizjet që do të ndiqeshin për të larguar Hoxhën nga pushteti. Aty tregohet se gjithçka bëhej në kuadër të luftës së ftohtë, ndërsa më tej përshkruhen mënyrat që do të ndiqeshin.

10 qershor 1949

Plan-propozimi i CIA-s për ndërhyrjen në Shqipëri

Operacioni që ne kemi parashikuar për Shqipërinë nuk është i madh, sipas standardeve moderne dhe me gjithë suksesin e tij të mundshëm, nuk do të jetë vendimtar për Luftën e Ftohtë. Por ne besojmë se meriton vëmendjen tuaj në këtë kohë, për tre arsye.Së pari ai do të jetë operacioni i parë i balancuar i grupeve OPC me një numër të gjerë teknikash. Operacioni ka sigurisht implikacione ushtarake dhe me të ne kërkojmë të rrisin dhe të demonstrojmë aftësitë e Këshillit Kombëtar të Sigurisë në operacionet klandestine të SHBA, me kontroll të centralizuar dhe politika të udhëzuara nga Departamenti i Shtetit dhe stabilimenti kombëtar ushtarak.

Projekti shqiptar nisi pas përçarjes politike mes Kremlinit dhe Jugosllavisë, kur dhe u bë e qartë se Shqipëria mbeti fizikisht e izoluar nga pjesa tjetër e bllokut komunist. Prandaj Departamenti i Shtetit mendoi se nisja e trazirave në Shqipëri mund të lehtësojë presionin që ushtrohet në Greqi nga guerrilasit komunistë me bazë në Shqipëri dhe përmbysja e pushtetit në Shqipëri do të kishte kështu efekte të gjera përtej perdes së hekurt. Gjithashtu është e qartë se Bashkimi Sovjetik nuk ka mundësi kundërsulmi ndaj operacioneve klandestine kundër Shqipërisë, prandaj OPC nisi planifikimet në mesin e dimrit është në fazën e gatishmërisë për të nisur operacionet më 1 korrik.

Siç mund ta shihni nga harta Shqipëria është një vend thuajse katërkëndor i kufizuar me Adriatikun, Jugosllavinë dhe Greqinë. Terreni i saj është fushor në zonat bregdetare duke u rritur në kodrinor drejt lindjes, dhe ka një kompleks malor qendror nga veriu drejt jugut. Zona e kufirit me Jugosllavinë është malore me Alpet që ngrohen deri në 3000 metra lartësi. Rruga ka vetëm në zonat bregdetare dhe hyrja klandestine në vend është e thjeshtë si gjatë bregdetit dhe gjatë kufirit grek.

Informacione

Shqiptarët janë një popull i trazuar që gjithmonë kanë pranuar të luftojnë për para ose për të grabitur. Grupet kryesore shoqërore janë klanet familjare, prandaj dhe ata refuzojnë kontrollin e ashpër qendror që përfaqësohet nga komunizmi. Vendi raportohet se është përfshirë nga trazira, ku dominon popullsia gegë në veri, me disa qindra guerrilë anti-qeveritarë në terren. Shqipëria është një vend fshatar po nuk plotëson dot nevojat e saj të ushqimit për nga prodhimi. Industria nuk ekziston, vendi prodhon disa minerale dhe një sasi nafte, të cilat eksportohen në këmbim të ushqimit. Jugosllavia ka qenë partneri kryesor tregtar i Shqipërisë dhe ndarja me Titon ka sjellë krizë të gjerë në vend.

Sovjetikët po përpiqen të mbushin këtë boshllëk por deri tani pa sukses. Forcat ushtarake të vendit arrijnë në 65 000 njerëz që janë të pajisur keq dhe nuk konsiderohen të besueshëm. Policia e sigurisë përbën forcën më të madhe dhe janë shumë më të efektshëm se ushtria, por dhe në ta ka elementë rebelë. Qeveria aktuale është radikale komuniste dhe drejtohet nga Enver Hoxha.

Ai erdhi në pushtet në 1945 duke shpallur atë që sot është bërë standardi komunist i “Demokracisë Popullore”. Fillimisht e gjithë makineria e shtetit kontrollohej nga Jugosllavia, si për shembull valuta jugosllave që qarkullonte lirisht në Shqipëri.

Me ndarjen me Titon, Hoxha u bë një ushtar i Moskës dhe duket se është veçuar nga stabilimenti sovjetik për trajtim të veçantë. Por ai duhet të zgjidhë punët me devijacionistët brenda qeverisë së tij, pasi ka raportime për fraksione brenda partisë. Sinjalet e mësipërme tregojnë se Shqipëria është e gatshme për revoltë dhe ajo çka nevojitet është vetëm udhëheqje, pak financim dhe pak armë. Në fushën e politikës së jashtme situata ka disa tipare delikate.

Situata jashtë kufijve

Jashtë Shqipërisë ka rreth 1500 azilantë anti-komunistë të cilët janë të ndarë në fraksione kundërshtare dhe asnjëri nuk është i rangut të lartë. Nga grupet e shumta tre janë më të rëndësishme, ai i ish-mbretit Zog që është përzënë nga italianët në 1939 dhe që përçmohej nga shumica e shqiptarëve. Balli Kombëtar, që është grupi më i fortë ka ide republikane liberale dhe drejtohet nga Mit’hat Frashëri. Grupi tjetër është Blloku Kombëtar Indipendent, monarkist konservator.

Këto grupe antagoniste mund të detyrohen të arrijnë në farë bashkëpunimi në rast të lëvizjes së suksesshme popullore kundër komunizmit. Një tjetër problem lind në lidhje me pretendimet greke për Epirin e Veriut, prej minoritetit ortodoks në rajon, por kjo është kryesisht vetëm për qëllime strategjike. Qeveria greke është e zemëruar me Shqiptarët prej mbështetjes së tyre ndaj lëvizjes së guerrilasve komunistë, prandaj nuk është koha e duhur për t’i nxitur të heqin dorë nga pretendimet. Gjithsesi qëndrimi i tyre duhet mbajtur i moderuar për të evituar akuzat e mëpasshme se revolta ishte pararendëse e ndarjes së territorit.

Një tjetër drejtim i çështjes që duhet të kemi parasysh është koncepti i Maqedonisë së pavarur që mbrohet nga blloku sovjetik. Ky rrezik nuk është ende urgjent por mud të zhvillohet më vonë. Kemi gjithashtu çështjen e ndërhyrjes direkte ruse në Shqipëri, prej rrezikut për rreth 3000 rezidentë rusë në vend, në formë teknikësh dhe këshilltarësh. Por gjithsesi shifra mund të jetë e fryrë dhe ne besojmë se në rast të zgjatjes së operacioneve sovjetikët mund të forcojnë kuadrin e sigurisë. Dhe në fund kemi problemin e Titos, për të cilin Shqipëria është një gjemb në këmbë.

Ai mund ta eliminojë lehtësisht Shqipërinë me anë të forcës ushtarake, por përmbahet prej tensioneve të shumta që ekzistojnë në Ballkan. Tito me sa duket ka tentuar operacione guerile në rajonin e Ohrit por nuk ka arritur rezultatet konkrete. Dhe në fakt duhet pranuar se një Shqipëri e lirë do të ishte më shumë objekt tentativash nga Jugosllavia sesa në sistemin aktual komunist, prandaj ne besojmë se mund të ushtrojmë presion të mjaftueshëm për ta mbajtur Titon në linjë.

Bashkëpunimi me britanikët

Gjatë mbledhjes së të dhënave e gjykimeve të mësipërme ne zbuluan se Shqipëria ishte gjithashtu objekt operacionesh të tjera sekrete. Pasi përmendën tentativat jugosllave, kohët e fundit mësuam se britanikët po nisin një operacion në Shqipëri. Koncepti i tyre është më i kufizuar se i yni, duke përfshirë një masë më të vogël grupesh guerile dhe operacione njohjeje në zonën e Epirit, me qëllim prishjen e mbështetjes për guerrilasit grekë. Për operacionin tonë duhet të marrim parasysh veprimet e armiqve dhe aleatëve tanë pro në rastin e britanikëve ne kemi vendosur të bashkojmë përpjekjet tona.

Ne do të kemi politika të përbashkëta drejtuese nga Uashingtoni. Ne insistuam dhe britanikët ranë dakord të vendosim operacionet tona nën mbulimin e Komitetit Kombëtar SHqiëptar. Ne ramë dakord që çdo palë të veprojë sipas politikave të saj, që do të thotë se britanikët nuk janë të detyruar të bëjnë më shumë nga plani i tyre origjinal, por dera do të jetë e hapur për përfshirje më të madhe nëse ata e dëshirojnë.

Plani i operacionit

Teksa plani ynë është ende në zhvillim, fazat e tij kryesore janë ajo politike, propaganda, veprimi direkt dhe shfrytëzimi. Në fazën politike është thelbësore krijimi i grupit politik shqiptar të diasporës që do të prezantohet si drejtues i operacioneve. Kjo është e rëndësishme pasi SHBA nuk mund të jetë në pozitën e autorit direkt të nxitjes së trazirave në Shqipëri. Kjo do të ishte e sikletshme pasi mund të ngrihet kundër nesh në Kombet e Bashkuara. Prandaj ne kemi nisur krijimin e Komitetit Kombëtar Shqiptar, me pjesëmarrjen e të gjitha grupeve përveç fashistëve dhe komunistëve. Përfaqësuesit tanë kanë nisur kontaktet me grupet e emigrantëve dhe kanë siguruar një masë të konsiderueshme dakordësie për të bashkëpunuar për përmbysjen e regjimit të Hoxhës.

Komiteti do të marrë formë konkrete prej 1 korrikut, nën drejtimin e Frashërit nga Balli Kombëtar. Komiteti është në fakt agjenti ynë dhe do të veprojë nga ambientet që ne kontrollojmë. Fjalët që ata do të thonë në radio do të diktohen nga ne dhe njerëzit që do të dërgohen në Shqipëri do të zgjidhen dhe do të stërviten nga ne. Një problem dytësor politik është influencimi i zyrtarëve grekë në qasjen e tyre ndaj Shqipërisë. Ne shpresojmë që të bindim grekët të ndalojnë pretendimet territoriale ndaj Shqipërisë për momentin, dhe pas përmbysjes së pushtetit në Shqipëri dhe rivendosjes së rendit në Greqi, t’i ngrenë ato në OKB.

Rreth dy javë pas inaugurimit të komitetit shqiptar, pra rreth 15 korrikut ne do të nisim në emër të tij një fushatë propagande kundër regjimit në Shqipëri, me mjete klandestine dhe gjysmë-klandestine, pra me të gjitha mjetet e mundshme, duke përfshirë transmetimet radio, materialet e shtypura dhe thashethemet. Ne besojmë se kjo fushatë do të ketë efekte të ndjeshme në prishjen e stabilitetit të regjimit.

Trajnimi

Prej 1 korrikut do të nisim trajnimin e një grupi prej rreth 50 agjentë për operacione në Shqipëri. Agjentët do të jenë shqiptarë dhe do të stërviten në mënyrë të tillë që të mos tregojnë se janë trajnuar nga amerikanët apo nga britanikët. Po hasim disa vështirësi në gjetjen e vendit për kampin e stërvitjes dhe mendojnë të vendosemi në Maltë. Bashkë me kampin e stërvitjes do të krijojmë një bazë të specializuar me britanikët në Korfuz. Deri në 1 shtator ne planifikojmë të kemi nisur infiltrimet e grupeve të vogla të agjentëve të pajisur me radio-transmetues.

Hyrja e tyre do të bëhet nga bregdeti ose nga kufiri grek. Misioni i tyre do të jetë krijimi i kontakteve me grupet opozitare në Shqipëri, organizimi i tyre dhe demonstrimi se është koha e duhur për nisjen e operacioneve guerile dhe për ndihmat në armë e para. Në besojmë se fushata e infiltrimit do të na japë deri në nëntor një ide të qartë nëse revolta e armatosur do të jetë e suksesshme apo jo. Nëse raportimet janë të favorshme, atëherë deri në pranverën e ardhshme do të kemi nisur revoltën. Ajo do të ketë si bazë forcën e vogël të emigratëve shqiptarë por për vendime të mëtejshme duhet të presim deri në vjeshtë.

Ne parashikojmë një periudhë prej nëntë deri në 18 muaj deri në arritjen e suksesit. Ne po marrim në konsideratë gjithashtu operacione dytësore siç mund të jenë veprimet për shtypjen e ekonomisë shqiptare me anë të lëshimit të parave fallto. Kjo do të ishte një detyrë e lehtë pasi të kemi hyrë fizikisht në vend. Së dytë, sipas informacioneve tona ndihmat ushtarake ruse për Shqiëprinë vijnë me anije polake që lundrojnë nga Balltiku deri në Adriatik prandaj në të ardhmen, ne mund të ndalojmë këtë trafik.

Ne kemi zgjedhur ndërkohë komandantin në terren për operacionin shqiptar dhe ai tashmë është nisur drejt Mesdheut. Kostot e operacionit nuk mund të llogariten me saktësi në këtë kohë, por pritet të jenë nga 200 000 deri në 1 milionë dollarë./SOT