Avokati Spartak Ngjela ka analizuar protestën e opozitës që u mbaj ditën e shtunën. Sipas tij të gjithë kishin shpresë tek kjo protestë, por dy ditë më vonë janë të trubullt nga mendja, kurse FBI dhe ekspertët e huaj e shqiptarë po studiojnë dosjet e korrupsionit.
“Në pozicionin më qesharak është Edi Rama; se ky, pasi i ka zbatuar të gjitha procedurat e kërkuara nga ndërkombëtarët, me nivelin e dobët intelektiv që ka, e besoi se Saliu do ta dominonte gjendjen me forcë dhe do ta mundte politikën amerikane në Shqipëri”, shkruan ndër të tjera Ngjela në statusin e tij në Facebook.
Postimi i plotë
I gjithë korrupsioni shqiptar kishte një shpresë të verbër te protesta e Sali Berishës.
Sot, pas dy ditësh heronjtë janë të turbullt nga mendja, kurse FBI dhe ekspertët e huaj e shqiptarë po studiojnë dosjet e korrupsionit.
Kush do të goditet i pari, ose të parët?
Po cilët janë personat e mpakur që nuk dinë më se çfarë të bëjmë?
Tre janë kryesorët që po e vuajnë më shumë dështimin e protestës:
Sali Berisha, Edi Rama dhe Ilir Meta.
l.
Në pozicionin më qesharak është Edi Rama; se ky, pasi i ka zbatuar të gjitha procedurat e kërkuara nga ndërkombëtarët, me nivelin e dobët intelektiv që ka, e besoi se Saliu do ta dominonte gjëndjen me forcë dhe do ta mundte politikën amerikane në Shqipëri.
Sot Rama duket më i mërzitur se Berisha.
Si ka mundësi që kanë ende shpresë se mund ta drejtojnë këtë shtet këta njerëz që nuk kanë bërë asgjë dhe kanë marrë gjithçka? Dhe janë të tre me mendje fëminore.
E gjithë protesta e Saliut bërtiste kundër Edi Ramës, sepse Saliu ka frikë mos ndërrohet kryeministri i mazhorancës pasi shpresën e ka te Rama. Në të vërtetë brengat të çojnë që të shpresosh se, në det, duke u mbytur, mund të mbahesh edhe në një fill kashte.
Po Rama nuk e ka të gjatë, le të bërtasin sa të duan hordhitë injorante të Berishës: Ramën e kap të parin Reforma e ndëshkimit të korrupsionit.
E pra, e shihni me kë kemi të bëjmë! Një turp historik: kjo është lidhja e përbetuar e korrupsionit kundër shqiptarëve që të garantojë sendin e vjedhur prej tyre. Por edhe sundimin me radhë. Me formulën: Vidh shqiptarët dhe ble shqiptarët me paratë e tyre.
Sot që të tre kanë marrë fund. Por do ta shihni se më rëndë po e përjeton Edi Rama, se ky ka besim patologjik në ligësinë e tij, dhe kjo e torturon.
Pastaj vjen Saliu që e sheh se së pari procesi ka nisur kundër tij dhe kundër familjes së tij të zhytur thellë në korrupsion, dhe, duke shpresuar te revolta, tani po sheh shkatërrimin e vet. Po, a mos vallë do që, tani në fund, t’i kërkojë Ramës që të dalë hapur më të dhe me Bashën. Një sy e ka në këtë manovër, por nuk ka çfarë të bëjë, se është FBI dhe antiterrori amerikan në prezencë të konsiderueshme këtu.
Kjo kohë do të hyjë në historinë e Shqipërisë si për goditjen e abuzimit me pushtetin, edhe për fillimin e ngritjes shpirtërore të shqiptarëve, të cilëve, në më shumë se një shekull, u është vjedhë historia, jeta kombëtare, mirëqënia dhe vetë atdheu nga fqinjët grabitqarë të territoreve shqiptare, dhe nga sunduesë shqiptarë që i kanë shitur dhe i kanë vjedhur si në asnjë vend tjetër të botës.
ll.
Gjithsesi, të gëzuar duhet të jenë shqiptarët me purgon antikorrupsion që do të shohin.
Dhe kjo ka një shpjegim psikologjik.
Në procesin e ndëshkimit të këtyre të treve, e pas tyre edhe të të tjerëve, po t’i qëndrojmë Niçes dhe Scheler-it, na duhet të themi se: “mes një gëzimi të madh, kulmi do të arrihet me shfaqen e perandorëve romakë të degdisur në ferr”.
Ja, ky është srkreti i ndëshkimit të keqbërësve kundrejt një populli të tërë: gëzimi i njerëzve të ndershëm që iu kanë marrë mirëqënien, nderin dhe perspektivën në atdheun e tyre.
Është mllefi i shqiptarëve të poshtëruar në një shekull që tani do të shohin ndëshkimin real të bandave antishqiptare që kanë abuzuar me pushtetin në Shqipëri.
Ky është realisht gëzimi i njerzve të ndershëm: ndëshkimi i të korruptuarve. Por edhe këtu ka një pyetje: nga do të fillojë?
Sigurisht që duhet të fillojë nga dy të parët: nga Berisha dhe Rama; dhe patjetër që këtej ka filluar edhe hetimi i FBI-së.
Por sërish janë shqiptarët që njëzëri pyesin: kur?
Ja; shpejt është, se procesi ka filluar. Dhe është një proces i pandalshëm. Ky proces nuk ndalohet dot. Të dy të bashkuarit me pëbetim antishqiptar, si Berisha edhe Rama, do ta marrin bashkë rrugën drejt ndëshkimit.
Po Rama është kryeministër, si mund të ndodhë?
Po ja; kjo ishte frika e Berishës të shtunën që gjithçka e kishte ndërtuar kundër Ramës, që ta “forconte” në parti. Por ama, nuk tregoi forcë me protestën, por dobësi. Dhe kjo dobësi tani i ka mundur të dy: edhe Saliun, edhe Ramën.
Po mazhoranca socialiste a mund të pësojë gjë pas eliminimit të Ramës?
Jo, asgjë. Ajo i ka numrat; dhe i ka dhënë provat se është me politikën amerikane dhe gjermane për Reformën në Drejtësi.
Provat gjyqësore po i mbledhin ndërkombëtarët; dhe mazhoranca ka figura të tjera sa të duash.
E rëndësishme është përmendja e faktit se kjo mazhorancë e ka fatin për të hyrë në histori me vlerë të veçantë në vendosjen e moralitetit dhe drejtësisë në Shqipëri.
Kompanitë e naftës në Shqipëri janë kthyer në një gropë e zezë për ekonominë shqiptare, duke thithur miliona e miliona euro ndër vite. Njëherësh janë pasuruar zyrtarë të lartë, që nga kryeministra, zv.kryeministra, ministra dhe zv.ministra. Të gjithë nga PD dhe LSI. Pa përjashtuar dhe Koço Kokëdhimën si “Pashai i Jugut” dhe që kishte deri para disa ditësh njeriun e vet në krye të Alpetrol, Endri Pukën. Por që ende nuk kanë dalë rezultatet e abuzimeve në këtë periudhë ose janë gjëra të thjeshta krahasuar me vjedhjet dhe pastrimin e parave që janë bërë gjatë qeverisjes së PD dhe të LSI.
Vjedhja e ARMO filloi në vitin 2008 me privatizimin e kësaj kompanie, ku përfitoi biznesmeni i familjes Rezar Taçi. I cili ndonëse u deklarua se do të derdhte të arkën e shtetit 128 milionë dollarë, ai nuk derdhi asnjë lek, vetëm kaparin. Megjithëse në një komunikim si “rastësisht” me publikun përmes emisionit të Fevziut ai deklaroi se kishte derdhur 162 milionë dollarë për arkën e shtetit pas privatizimit. I fshehur pas një kompanie amerikane, në vitin 2008 mori në kontroll 85% të aksioneve të ARMO nëpërmjet kompanisë Anika Mercuria Rafinery Associated Oil, AMRA Oil, për 128 milionë euro, Taçi e vodhi ARMO-n kompaninë shtetërore të naftës në Shqipëri.
AMRA Oil ishte 80% në pronësi të Anika Enterprises –një kompani e regjistruar nga Taçi në Zvicër – e 20% në pronësi të Referinery of Texas. Ndërkohë gjithçka filloi pasi e privatizoi kompaninë duke marrë një kredi të dyshimtë nga Banka Ndërkombëtare e Azerbajxhanit që është direkt në duart e presidentit azer Ilham Aliyev, drejtuesit e së cilës janë nën arrest për mashtrim financiar në kryeqytetin e Azerbajxhanit.
Nga 2009 deri në 2013, nën drejtimin e biznesmenit Rezar Taçi që kishte lidhje të ngushta me familjen e ish kryeminsitrit Sali Berisha, financonte aktivitetin privat të Liri Berishës, ARMO u rrënua dhe u shndërrua nga një kompani e shëndoshë financiarisht në një shoqëri aksionere të mbytur në borxhe ndaj bankave, tatimeve dhe furnitorëve. Përmes të gjitha manipulimeve të mundshme biznesmeni i familjes kryeministrore Berisha të asaj kohe, Rezar Taçi i zhvati shtetit shqiptar një shumë përmbi 270 milionë dollarë.
Ndërkohë që kompania rrënohej, vetëm ai që bëri tenderin, ish Ministri Genc Ruli saktëson se fitimi vjetor i kësaj kompania kur administrohej nga shteti shkonte mbi 3 milionë dollarë, ndërkohë që vitet e fundit kishte mbërritur afër 10 milionë dollarë në vit. Dhe si gjithnjë kompanitë lobuese të Berishës, merren dhe me analizën dhe konsulencën e këtij privatizimi. Dhe ajo ishte “Patton Boggs”.
Tenderi për privatizimin e ARMO-s u organizua nga ministria e Ekonomisë në maj 2008 dhe vlerësimi i ofertave u asistua nga kompania amerikane e konsulencës “Patton Boggs”. Patton Boggs nuk kishte bërë një vlerësim të thelluar të kompanisë, por konsulenti amerikan i kishte dhënë qeverisë shqiptare një çmim që ato mund të prisnin nga privatizimi që shkonte deri në 65 milionë USD.
Ndërkohë që komisioni i kryesuar nga ish zv.ministri Neritan Alibali shqyrtoi oferat dhe pranoi atë të kompanisë pas të cilës fshihej Rezar Taçi për 128 milionë euro. Duke e privatizuar këtë kompani të familjes. Historia tashmë dihet, është shkruar shpesh, ndërsa përfaqësuesit Azerbajxhanit kërkuan paratë e tyre që Taçi nuk i kthente duke çuar në sekuestro bankën që kishte dalë garant. Nga ku dhe një nga pistat e hetimit për vrasjen e ish kreut të kësaj banke Artan Santo është dhe ajo azere.
Megjithatë, Taçi e zhvati, e kaloi dorë më dorë dhe në fund askush nuk ka mbajtur përgjegjësi deri këto ditë. Kur kjo dosje ka mbërritur në prokurori dhe pritet të shqyrtohet me përparësi. Ata që pritet të jenë në bankën e të akuzuarve përpos Rezar Taçit që është tashmë për mashtrim, do të jenë dhe ish ministri Genc Ruli, ish zv.ministri Neritan Alibali dhe kryeministri Sali Berisha. Të cilët përveç privatizimit abuziv, vjedhjes së pasurisë shtetërore pastruan dhe para përmes ARMO-s. Madje Berisha i dha miliona euro sërish Rezar Taçit, me vendim qeverie.
Meta mori “pjesën” prej 85 milionë USD për “Alpetrol”
Ndërkohë që historia e privatizimit të “Alpetrol” i ishte lënë Metës, asokohe zv.kryeministër dhe ministër i Jashtëm në qeverinë Berisha, që të menaxhohej. Më saktë të vileshin paratë. Përpos pastrimit të parave me fillimin e një procesi dhe pastaj me dështimin e privatizimit, e njëjta skemë thuajse me atë të privatizimit të “ARMO, Ilir Meta ia doli të marrë 85 milionë dollarë të garancisë që kompania fituese kishte derdhur.
Ministria e Ekonomisë, shpalli fituese kompaninë “Vetro Energy” për privatizimin e kompanisë më të madhe shtetërore për prodhimin e naftës “Albpetrol”. Kreu i komisionit të shqyrtimit të ofertave ish zv.ministri i Ekonomisë i LSI, Sokol Dervishaj, njëherësh dhe kamikaz i Metës që më pas u bë Ministër i Transporteve, dhe solli në “arkën” e Metës edhe 35 milionë dollarë të rrugës Tiranë-Elbasan.
Në tender ishte përcaktuar që çdo firmë duhej që të jepte një garanci prej 10% të shumës së investimit, që ishte 85 milionë euro. Por pasi u shpall fituese firma, ajo u tërhoq dhe në bazë të ligjit garancia prej 85 milionë eurosh duhej të mbahej nga qeveria. Mirëpo faktet treguan se garancia ishte tërhequr. Kandidati në atë kohë paraqiti një garanci nga American Chartered Bank e SHBA, e cila s’është në 50 bankat më të mira. Për të vërtetuar përshtatshmërinë e garancisë së ofertës, Komisioni kreu verifikimet e tij dhe, gjithashtu, i kërkoi konsulentit “Patton Boggs” kryerjen e verifikimeve përkatëse pranë Amercian Chartered Bank.
Sërish “Patton Boggs” firma lobuese e Berishës në SHBA. Deputeti socialist Erjon Braçe e akuzoi këtë kompani se kishte fituar mbi 3 milionë dollarë nga qeveria “Berisha” për lobim. Ndërkohë që kjo kompani garantoi kalimin e 85 milionë dollarëve të garancisë për “Alpetrol” të xhepat e Metës. Punët ishin të ndara në qeverinë e Berishës, jo vetëm pushteti por dhe “marzhi” i fitimit. Meta mori pjesën e tij, ndërsa shteti humbi shumë.
Pikërisht dhe këtë dosje do ta hetojë prokuroria e re, ku Arta Marku ka kërkuar me insistim një hetim të detajuar. Që do të tregojë më pas se si dyshja Meta-Berisha shkatërruan kompanitë e naftës për përfitime personale. Ndërkohë që për ta tashmë burgu është më afër se kurrë. Ndaj janë të acaruar dhe kërcënojnë herë me grusht shteti e herë me tërheqje zvarrë të qeverisë. Ndërkohë që tërë goditjen nuk e kanë ndaj qeverisë së Ramës por ndaj aleatëve tanë amerikanë dhe të BE. Që ua kanë bërë jetën “malore”, i kanë bërë “kaps” përmes zbardhjes së aferave dhe mbështetjes së Arta Markut që të përfundojnë të dy në burg.
Vrasja e 42-vjeçares Lumnie Bajrakurtaj nga bashkëshorti i saj Ylber Bajrakurtaj, për banorët në Koplik është një ngjarje e frikshme. Autori dhe viktima, ishin të dy me probleme mendore. Mjeku psikiatër Gjon Preçi, tregon se nga se vuante burri që vrau me sëpatë gruan e tij.
Viktima disa herë largohej nga shtëpia dhe çifti përfundonte duke u rrahur. Të dy trajtoheshin si të sëmurë mendorë. Megjithatë ishin prindërit e tre fëmijëve.
Një javë më parë autori Ylber Bajrakurtaj i shoqëruar nga vjehrri i tij në Qendrën Komunitare të Shëndetit Mendor në Shkodër për vlerësimin pisiqik për çështjen e punës.
Ai trajtohej me kemp që nga viti 1996. Sipas mjekut neuro-psikiatër Gjon Preçi Ylber Bajrakurtaj ishte i diagnostifikuar me “prapambetje mendore deri tek e moderuara dhe me mbivendosje të çrregullimeve psiqike”.
Nga informacionet e marra ne polici 42-vjeçari pasi e vrau gruan me sëpatë, nuk u largua nga vendi i ngjarjes. Gjatë gjithë kohës deri në momentin e arrestimit ka qëndruar pranë viktimës. Kurse fëmijët ishin brenda në shtëpi dhe nuk guxuan të dilnin.
Kreu i qeverisë, Edi Rama, gjatë mbledhjes së grupit parlamentar të Partisë Socialiste, nuk nguroi të tregonte edhe bisedën e tij me presidentin e Serbisë në Davos, Aleksandër Vuçiç.
Ai bëri me dije se kishin biseduar edhe mbi vrasjen e liderit politik serb, Oliver Ivanoviç, në Kosovë. Rama tha se kjo ngjarje nuk do të ndikonte negativisht në mbarëvajtjen dhe ecurinë e dialogut mes Kosovës dhe Serbisë.
Kreu i qeverisë bëri me dije:
Nga njëra anë nga biseda me presidentin e Serbisë ne konstatuam se vrasja e një përfaqësuesi të njohur të komunitetit serb në Kosovë nuk ka ndikuar negativisht në ecurinë e mëtejshme të dialogut mes Kosovës dhe Serbisë. Ne e mbështesin fuqimisht dhe nga ana tjetër në funksion të procesit të Berlinit dhe rritjes së bashkëpunimit rajonal në çdo aspekt ne jemi besimplotë që tani po hyjmë në një fazë të re, ku siç e konstatuam edhe në forumin e Davosit ka një rritje të interesit të kompanive të huaja për të investuar në rajon, dhe posaçërisht në Shqipëri”.
Fotografi Andi Agaraj ka rrëfyer eksperiencën e tij të hidhur në Kolashin (Mal të Zi), në destinacionin aq shumë të preferuar për shqiptarët dhe vendin ideal për ski.
Agaraj thotë se nuk do shkelë më kurrë aty për faktin se sipas tij shqiptarët i trajtonin shumë keq e për më tepër, një prej autobusëve me shqiptarë në Podgoricë e goditën me vezë.
RRËFIMI:
Shkova dhe une per ski ne kolashin ne Mal te zi, dhe nuk shkel me, arsyeja se jam shqiptar, shqiptarin atje e trajtonin si legen, shkoje ne lokal te pije dicka nuk te vinte te merte porosine, shkoje ne banak per te porositur nuk te degjonte fare, shkoje per te mar ski, nuk te jepnin ste kthenin pergjigje, sa vinte malazezi i merte direkt skite.
Nje rracizem i papare ne nje vend turistik qe mbahet nga shqiptaret ku vetem dje ne kolashin mund te ishin mbi 2000 vet nga shqiperia. Pas gjithe peripecive qe kalonin shqiptaret ne kolashin vjen qershia mbi torte nje nga autobuzet shqiptar goditet me veze ne podgorice. Ky pra te dashur miq eshte turizmi qe bejne shqiptaret vetem perbuzje ne cdo hap qe hedhin. Eksperienca ime personale dhe shqiptareve qe pashe une dje ne kolashin.
Adoleshentët të cilëve u lejohet nga prindërit konsumimi i alkoolin, kanë për dyfish më të larta gjasat që të shndërrohet në konsumues të shpeshtë të alkoolit kur arrijnë moshën madhore.
Shumë prindër besojnë që në qoftë se u lejojnë fëmijëve të tyre një gllënjke verë apo birrë gjatë darkës, i mëson ata të konsumojnë alkoolin në mënyrë të arsyeshme.
Mirëpo një studim i zhvilluar për gjashtë vjet me rreth 2,000 familje ka treguar që kjo nuk është asgjë më shumë se sa një mit.
Adoleshentët që kanë mësuar alkoolin në prezencën e prindërve kanë dy herë më shumë gjasë që t’ia teprojnë me pijen brenda një viti. Ky studim është publikuar në revistën mjekësore Lancent Public Health.
Ministri për Europën dhe Punët e Jashtme, Ditmir Bushati, i ftuar në Komisionin e Punëve të Jashtme, u shpreh lidhur me dialogun që qeveria po arrin me Greqinë. Sipas tij nuk ka asgjë sekrete dhe shtoi se dialogu nuk ka filluar në Kretë dhe përfundoi në Korçë, por që ka nisur që në vitin 2013.
Pjesë nga deklarata e Bushatit
Unë nuk kam kërkuar që të vij në komision që të tregoj të vërtetën, me keni kërkuar unë jam këtu. Prandaj më thoni që në se ka interes unë flas, pasi ju nuk po shprehni interes. Nuk ka asgjë sekrete, por më parë duhet të thoni nëse ka interes apo jo.
Me dyer të mbyllura kam diskutuar në komisionin e politikës së jashtme. Unë jam gati që të flas për çdo çështje, por më parë duhet që të sigurohemi që të mos nxjerrin informacion të klasifikuar.
Vura re që ka një mungesë qartësie për dialogun me fqinjin tonë. Shqipëria nuk është prishur nga negociata me Greqinë, jemi ulur në bisedime për të listuar të gjitha çështjet që për ne konsiderohen të hapura de kërkojnë një zgjidhje. Nuk ka filluar në Kretë dhe nuk ka Mbaruar në Korçë. Ky proces ka filluar në fundin e 2013-s dhe do të vazhdoj përsëri.
Ende pa mbushur 25 vjeç, Sabriu, një djalë nga Durrësi, në qershor të 2017-s mori telefonatën që ndryshoi jetën përgjithmonë. Kompania austriake Bluforce ka studiuar profilin e tij në rrjetin profesional LinkedIn dhe i ka bërë ofertë për punë, duke i siguruar një pagesë mujore të lartë bashkë me strehimin në Salsburg të Austrisë. Emigrimi nuk ishte në planet e tij të afërta, pasi sapo kishte përfunduar studimet për shkenca kompjuterike në Universitetin Epoka dhe ishte në marrëdhënie pune me një nga kompanitë më të mëdha në vend të telekomunikacioneve. Që prej shtatorit 2017 jeton në Salsburg bashkë me të fejuarën.
Historia e Sabriut është e shumë të rinjve shqiptarë, të cilët po zgjedhin masivisht emigracionin për të jetuar dhe për të punuar. Pas vitit 2008, ekonomia shqiptare ofron më pak mundësi për punësim me vlerë të shtuar. Kompanitë e mëdha të telekomunikacionit dhe bankat që kanë punësuar në masë të rinjtë në vitet 2000, tashmë janë maturuar dhe po shkurtojnë vendet e punës për shkak të avancimit të teknologjisë.
Oferta për punë më së shumti është për sektorë që kërkojnë kualifikim të ulët si fasoni, tregtia dhe bujqësia, teksa vendi nuk po mund të zhvillojë sektorin e prodhimit me cikël të mbyllur, për të rritur më tej përfitimet nga pagat. Nga ana tjetër, teknologjia dhe interneti kanë rritur mundësitë dhe shanset e të rinjve për të aplikuar për punë dhe studime jashtë vendit, shumë më lehtë se një dekadë më parë. Për shkak të këtyre zhvillimeve është rikthyer emigracioni masiv dhe sidomos ikja e trurit, duke e zhveshur vendin nga forca e kualifikuar e punës dhe mundësitë për zhvillim të qëndrueshëm.
Lorenc Goga, administrator i Facile.it, një kompani që ofron shërbime në web marketing, pohon se, gjetja e punonjësve shpeshherë është kthyer në një sfidë për aktivitetin. Mungesa e punonjësve të kualifikuar në shërbimet e TIK e kanë penguar atë të nënshkruajë një kontratë të re shërbimi, me një kompani të huaj.
Kontrata ishte për shërbime të një niveli më të lartë se web marketing dhe pagesat ishin premtuese, por mungesa e punonjësve të kualifikuar për këto shërbime po bëhet pengesë për nënshkrimin e saj. Goga më shumë se emigracionin, bën me faj sistemin arsimor në vend që, në dekadën e tretë të tranzicionit, nuk po mund të përmbushë nevojat e tregut të punës.
Emigracioni i trurit është duke dëmtuar rëndë edhe shërbimin shëndetësor në vend. Sipas të dhënave nga Urdhri i Mjekut, në tre vitet e fundit, e kanë lënë vendin më shumë se 600 mjekë, ku vetëm gjatë 2017 kanë kërkuar referencë largimi rreth 167 të tillë, kryesisht kardiologë, ortopedë, pediatër etj. Përgatitja e një mjeku kërkon së paku 20 vjet vetëm arsimim, ndaj zëvendësimi i tyre është i vështirë. Ndërkohë spitalet e Sarandës, Përmetit dhe Dibrës janë pothuajse pa stafe mjekësore.
Sipas të dhënave të Eurostat, gjatë viteve 2015-2017 kanë kërkuar azil në vendet e Bashkimit Europian 132 mijë shqiptarë, por nga ana tjetër, mijëra të tjerë janë laruar nga vendi me kontrata pune, studime, me Lotarinë Amerikane, me aplikime për në Kanada ose po bashkohen me të afërmit e tyre, teksa emigracioni i paligjshëm po lulëzon deri në Australinë e largët.
Më e keqja është se gjysma e shqiptarëve që jetojnë në Shqipëri po planifikojnë të ikin nga vendi. Sipas anketimit që ka bërë Barometri i Ballkanit, 50% e të anketuarve më 2017 janë përgjigjur se po planifikojnë të largohen nga vendi. Kjo tendencë po vjen në rritje, pasi më 2016 kishin pohuar se po merrnin në konsideratë të largoheshin nga vendi 48% e të anketuarve.
Eksperti i ekonomisë, Selami Xhepa, tha se problemi i papunësisë dhe i krijimit të vendeve të punës dhe me paga të pëlqyeshme do të jetë një sfidë për të cilën nuk ka ndonjë adresim të posaçëm nga autoritetet publike edhe për 2018-n. Për këtë arsye, problematika sociale dhe ekonomike do të vazhdojë të mbetet e mprehtë dhe serioze dhe shqiptarët do të dëshirojnë të largohen gjithnjë e më shumë në kërkim të mundësive më të mira. FMN llogariti në një studim të fundit mbi efektet e emigracionit në ekonominë e Ballkanit se, PBB-ja e Shqipërisë ka humbur 18% në dy dekadat e fundit, si rezultat i largimit masiv të “trurit”.
Shifrat e udhëtimeve zbulojnë emigracionin galopant pas 2014-s
Me gjithë të dhënat indirekte mbi emigracionin që vijnë kryesisht nga vendet e Bashkimit Europian, ku ikin më së shumti shqiptarët, statistikat e sakta mbi efektin në popullsi gjatë kësaj dekade do t’i mësojmë në Censusin e vitit 2021. Por megjithatë, të dhënat nga INSTAT mbi hyrje-daljet e shqiptarëve jashtë vendit, tregojnë se gjatë viteve 2014-2016, tendencë që ka vijuar edhe për 2017, numri i shqiptarëve që kanë udhëtuar jashtë vendit nga pikat e kalimit kufitar është shumë më i lartë se kthimet e tyre në këto pika.
Diferenca ndërmjet hyrje-daljeve tregon se një numër i madh shtetasish shqiptarë janë larguar nga vendi dhe nuk janë kthyer më. Gjatë vitit 2014, udhëtuan jashtë vendit më shumë se 4 milionë shqiptarë, teksa për të njëjtin vit janë kthyer në vendin tonë 3 milionë e 872 mijë shtetas shqiptarë.
Diferenca e shqiptarëve të pakthyer është 273 mijë persona dhe ka vijuar të thellohet gjatë vitit 2015, kur vendi u përball me një fluks jo të zakontë ikjesh të shqiptarëve jashtë vendit kryesisht për azil ekonomik. Diferenca mes hyrjeve dhe daljeve u thellua në vitin 2015, me mbi 405 mijë persona. Flukset e emigracionit u zbutën disi më 2016, teksa diferenca mes hyrje-daljeve ishte 259 mijë persona, por në 2017-n u rrit sërish në 373 mijë persona.
Tendencën e shqiptarëve për të udhëtuar jashtë vendit me qëllim për të mos u kthyer më e pohojnë edhe agjencitë e udhëtimit dhe konsulencës për viza.
Berlin Travels and Tours, një agjenci në Rrugën e Durrësit që asiston qytetarët për viza dhe udhëtime, kishte ditët e fundit një fluks kërkesash për aplikime dhe orientim për kontrata pune jashtë vendit. Punonjëset e saj thanë se vitet e fundit është rritur shumë interesi i shqiptarëve për të ikur jashtë vendit, sidomos nëpërmjet kontratave të punës dhe për studime.
Gjatë bisedës sonë, Ariani, një burrë 45 vjeç nga Tirana, me profesion montator, është në procedurat e fundit për t’u larguar nga vendi drejt Gjermanisë, pasi më herët gjatë dhjetorit kishte siguruar një kontratë pune në Gjermani. Ai pohoi se në Tiranë nuk pati kurrë një punë fikse, edhe pse me kualifikim në çështjet e mekanikës.
Punonjëset pohojnë se, nga viti në vit, ka një rritje të madhe të interesit për t’u larguar nga vendi sidomos për moshat 16-45 vjeç, kryesisht për punë dhe studime. Të interesuarit kërkojnë konsulenca për të ikur në mënyrë të ligjshme, duke studiuar opsionet e vizave dhe llojet e punësimit. Por ndërkohë janë shfaqur tendenca të reja emigracioni ku, përveç Gjermanisë, shumë të rinj po ikin nga vendi nëpërmjet vizave turistike në Australi dhe në Zelandën e Re.
Rikthehet ikja e “trurit”, shërbimi shëndetësor në alarm
Gjatë vitit të kaluar, në Pavijonin e Pediatrisë, në Qendrën Shëndetësore “Nëna Tereza” u desh shumë për të mbuluar vendin vakant nga jashtë vendit e një mjeku të ri.
Kjo ishte e pazakontë për spitalin më të madh në vend, pasi kërkesa për punësim në këtë qendër është gjithmonë e lartë. Teksa edhe QSUT po vuan pasojat e emigracionit të mjekëve, spitalet e rretheve paraqiten me mungesa të mëdha.
Kryetari i Urdhrit të Mjekut, Fatmir Ibrahimi, tha se edhe në Shqipëri, si në të gjitha vendet e Europës Lindore, ka një tendencë të largimit të mjekëve drejt Perëndimit, si një e drejtë themelore e individëve për lëvizje të lirë dhe kushte më të mira jetese. Zoti Ibrahimi thotë se, ikja e mjekëve po shihet me shqetësim, pasi përgatitja e tyre është me kosto, kërkon kohë dhe zëvendësimi nuk është i lehtë.
Të dhënat konfidenciale nga Ministria e Shëndetësisë tregojnë se tre vitet e fundit kanë ikur nga vendi më shumë se 600 mjekë. Deri në fund të vitit 2016, Urdhri i Mjekut referoi se ishin tërhequr rreth 400 referenca nga mjekët për të ikur jashtë vendit, ndërsa në vitin 2017 janë tërhequr rreth 170 referenca të tjera.
Sipas të dhënave kanë ikur më shumë se dy breza të mjekësisë, pasi në një vit diplomohen mesatarisht rreth 250 studentë. Pjesa më e madhe e tyre aplikojnë direkt për të ikur jashtë vendit, kryesisht në Gjermani, pa u ofruar më parë në tregun vendas të punës. Situata po shndërrohet në alarmante, teksa spitalet në rrethe janë pothuajse pa staf. Në spitalet e Sarandës, Përmetit, Dibrës etj., mungojnë të gjitha specialitetet.
Zoti Ibrahimi tha se në Shqipëri ka paragjykim të theksuar ndaj mjekëve, sidomos për korrupsionin dhe, nga ana tjetër, nuk ekzistojnë ligjet për mbrojtjen e tyre. Trajtimi i dobët financiar, mungesa e mbështetjes morale, po i shtyjnë mjekët të largohen nga vendi për të kërkuar një standard të mirë ndaj vetes dhe profesionit ndaj tyre. Ibrahimi thotë se të jesh mjek nuk është profesion i lehtë, por gjithashtu të bëhesh mjek ka kosto. Prandaj gjermanët kërkojnë mjekë nga Lindja, pasi nuk preferojnë ta ushtrojnë këtë profesion.
E njëjta situatë, edhe për infermierët. Vitin e kaluar kanë kërkuar referencë më shumë se 600 infermierë, tha Sabri Skënderi, Kryetar i Urdhrit të Infermierit. Jo i gjithë ky kontingjent ka ikur nga vendi, por gjithsesi janë në procedura për t’u larguar ose në përpjekje për të siguruar kontratat e punës. Në aspektin ekonomik, ky është një investim i humbur i shtetit shqiptar pasi, ata janë arsimuar me kontributin e taksapaguesve shqiptarë, thotë zoti Skënderi.
Mirëpo në Shqipëri, tregu ka aktualisht mbifurnizim me infermierë dhe jo të gjithë ata që mbarojnë studimet në këtë degë integrohen në tregun vendas të punës. Sektori publik nuk po zgjerohet dhe privati gjithashtu shihet së është maturuar disi, prandaj shumica shohin si zgjidhje largimin nga vendi. Në aspektin social dhe individual, kjo është një zgjidhje e drejtë e tyre në drejtim të përmirësimit të standardit të jetesës dhe rritjes profesionale.
“Në këtë aspekt, ne duhet të bashkëpunojmë më shumë me vendet pritëse të infermierëve tanë, si p.sh. Gjermania, me qëllim që ata të investojnë që në procesin arsimor shqiptare në mënyrë që të marrin një trupë të kualifikuar”, tha ai.
Profesor Kosto Bajraba, në një studim të posaçëm për emigracionin e “trurit”, ka gjetur se gjatë periudhës 1990-2003, rreth 45% e profesorëve dhe kërkuesve në universitete dhe institucione emigruan, ashtu si dhe më shumë se 65% e dijetarëve që morën doktoraturë në Perëndim në periudhën 1980-1990. Edhe mijëra të diplomuar në universitet u larguan. Shumica morën anëtarë të familjes së tyre, referon më tej Bajraba.
Sipas studimit të tij, arsyeja për këtë migrim është mungesa e mundësive për punësim në Shqipëri. Nëse gjendja ekonomike dhe sociale e vendit nuk përmirësohet, ikja e trurit në Shqipëri do të vazhdojë të jetë një shqetësim, pasi legjislacioni shqiptar aktualisht nuk paraqet pengesa për migracionin dhe faktorët ndikues duket se do të vazhdojnë të tërheqin të arsimuarit.
Ky zhvillim ka kosto sociale dhe ekonomike për Shqipërinë. Emigrantë me kualifikim të lartë në SHBA dhe Kanada po marrin me vete një sasi të konsiderueshme parash, që përfaqëson një eksport neto të kapitalit.
Për më tepër, studimet tregojnë se jashtë vendit, shumë emigrantë me arsim të lartë nuk punojnë në fushat e tyre të specializimit, duke përfshirë 74% në Greqi, 67% në Itali, 58% në Austri dhe 70% në Shtetet e Bashkuara.
Emigracioni vë në vështirësi bizneset
Forca e aftë e punës ka qenë një problem i hershëm që ka shoqëruar sipërmarrjet shqiptare por, së fundmi, bizneset e sektorit call center, shërbimeve teknologjike dhe teknologjisë së informacionit kanë nisur të ndiejnë mungesën e interesit për të punësuar edhe operatorë të thjeshtë. Lorenc Goga, administrator i Facile.it, që ofron shërbime në web marketing pohon se, në momente të caktuara, gjetja e disa profesioneve specifike ka qenë shumë e vështirë, jo vetëm për IT, por edhe për ekonomistë të profilit, menaxherë etj.
Goga tha se, Shqipëria është një vend mjaft interesant për eksportin e shërbimeve, për shkak të aftësive që të rinjtë kanë në zotërimin e gjuhëve të huaja, por sistemi arsimor dhe emigracioni i vazhdueshëm po krijojnë probleme për të plotësuar nevojat që ka tregu i punës. Përgjithësisht, shkollat tona kanë “prodhuar” një forcë pune ku dominojnë profilet me formim shoqëror si shkencat sociale, ligjet, teksa e ardhmja është nga teknologjia dhe profesionet e lidhura me të.
Në Shqipëri, edhe ata që studiojnë në teknologjinë e informacionit, nuk marrin njohuritë e mjaftueshme për standardet e shërbimeve të TIK që kërkojnë kompanitë e huaja. Goga thotë se kanë në plan të zgjerohet, duke ofruar disa shërbime TIK që kërkojnë aftësi më të larta, por gjetja e punonjësve e ka bërë të vështirë zgjerimin. Goga thotë se për disa shërbime janë duke kërkuar punonjës IT nga jashtë, edhe pse kjo mënyrë ka kosto të larta.
Nga ana tjetër, të rinjtë IT po joshen të ikin nga vendi për shkak të mundësive të mira të punësimit kundrejt pagesave më të larta. “Aplikimin e kam bërë në rrjetin social profesional, LinkedIn, si dhe disa aplikime të tjera që kam bërë më parë nëpërmjet disa faqesh punësimi ndërkombëtare”, tha Sabri Nuzi, i cili sapo ka përfunduar studimet e larta në Shqipëri për shkenca kompjuterike dhe tashmë ka siguruar një kontratë pune në Austri.
Ai tha se ka shumë arsye që e kanë bërë të largohet nga vendi, por kryesore janë ekonomia me tendencë rënie (që ndikon drejtpërdrejt investimin në fushën tonë të teknologjisë), arsimi dhe mjekësia në nivele të ulëta, si dhe mentaliteti për të parazituar tek politika etj.
Ai tha se shumica e shokëve të tij në Shqipëri duan të largohen nga vendi dhe po bëjnë përpjekje që t’ia arrijnë, ndërsa nuk ka ndër mend të rikthehet nëse gjërat nuk ndryshojnë për më mirë.
Kompania I.N.C.A. Nord Fish, që ushtron aktivitetin në Lezhë, në përpunimin e peshkut, i ka shpëtuar për pak falimentit, kur rreth 60% e fuqisë punëtore emigroi në vitin 2015. Alban Zusi, administrator i saj, thotë se sot e kësaj dite ende po ndihen pasojat e ikjes masive të punonjësve.
Prodhimi nën kapacitete vuri në rrezik zbatimin e kontratave në fuqi me partnerët e huaj. Dy kontrata të reja që ishin duke u negociuar, dështuan. “M’u desh një kohë shumë e gjatë që të rikuperoj fuqinë punëtore dhe humbjet e krijuara”, pohon Zusi. Të larguarit ishin punonjës të kualifikuar, kishin vite që punonin dhe disa prej tyre ishin edhe në pozicione drejtuese.
Ikja e tyre ka lënë një hendek të madh në burimet e kualifikuara të fabrikës, të cilat vështirë të rikuperohen edhe për disa muaj”. Vala e emigracionit në vitin 2015 duket të ketë qenë fatale më shumë për bizneset në rrethe. Flamur Hoxha, një biznesmen me përvojë në sektorin e fasonit, tha se, bizneset e kësaj linje në rrethe po përjetojnë mjaft vështirësi nga largimi i fuqisë punëtore jashtë vendit, sidomos vitin e shkuar. Ndryshe nga Tirana, ku ka përqendrim të madh të popullsisë dhe emigracioni i 2015-s nuk ka lënë shumë pasoja, në rrethe situata ka qenë fatale. Bizneset fasone në qytetin e Lezhës, Shkodrës, Beratit e Korçës janë vënë seriozisht në vështirësi për ekzistencë.
Emigracioni dhe lindjet zhbalancojnë forcën e punës
Popullsia në moshë pune do të bjerë me një ritëm pak më të shpejtë se sa popullsia e përgjithshme me më shumë sesa 18% në pothuaj të gjitha qarqet, përveç atyre që e shtojnë popullsinë nëpërmjet migrimit (Tirana, Vlora dhe Durrësi), pohon INSTAT në një studim të posaçëm për projeksionet e popullsisë deri më 2030.
Tirana është qarku i vetëm në të cilin parashikohet një rritje e konsiderueshme në forcën potenciale të punës (me 20% deri në vitin 2031, sipas skenarit normal me shpërndarje gjeografike dhe emigrim konstant brenda vendit). Rënia më e fortë në forcën e mundshme të punës parashikohet për Gjirokastrën (me -43%), si dhe për Beratin dhe Dibrën (me të paktën -30%). Emigrantët janë në masën 90% pjesa më aktive e tregut të punës. Duke ikur, lirojnë hapësirat për punësim për ata që mbeten.
Efekti pozitiv i rënies së papunësisë (në mënyrë mekanike për shkak të emigrimit) përveç të tjerash qëndron dhe në faktin se reduktohen shpenzimet buxhetore për të paguar kategorinë e të papunëve, analizon INSTAT. Megjithatë, në të njëjtën kohë që reduktohet buxheti për mbulimin e pagesës sociale për të papunët, si pasojë e uljes së numrit të papunësisë nga emigracioni, reduktohen dhe të ardhurat nga taksimi në buxhet, i ardhur për të njëjtën arsye, nga emigracioni. Në një situatë të tillë, shumë shpejt vendi do të humbë konkurrueshmërinë në rajon edhe për investimet e huaja. Aktualisht, është krahu i lirë i punës që ka sjellë në Shqipëri kompanitë e huaja. Por gjatë dekadës së ardhshme, edhe kjo mundësi duket se do të shterojë.
Sipas të dhënave të INSTAT, në vitin 2017, popullsia në grupmoshën nga 15-44 vjeç, që është pjesa më energjike e tregut të punës, ra me 162 mijë persona në krahasim me vitin 2001, ose me 11.6%. Rënien më të fortë shihet ta ketë grupmosha 15-19 vjeç, me më shumë se 24%. Më tej, rënie të madhe ka pësuar popullsia në moshën 35-45 vjeç, kur në vitin 2017 numërohen 330 mijë persona më pak se në vitin 2001.
Më pas, struktura e popullsisë në moshë pune shënon rritje të fortë për moshën 45-64 vjeç, duke u shtuar me 208 mijë persona ose 38% në krahasim me vitin 2001.
Struktura e popullsisë në moshë pune është përfshirë në një tranzicion të thellë, duke lajmëruar se pas dhjetë vitesh do të krijohet hendek për zëvendësimin e atyre që dalin në pension.
Popullsia në moshë pune do të bjerë me një ritëm pak më të shpejtë se sa popullsia e përgjithshme, me më shumë sesa 18% në pothuaj të gjitha qarqet, përveç atyre që e shtojnë popullsinë nëpërmjet migrimit (Tirana, Vlora dhe Durrësi). Tirana është qarku i vetëm në të cilin parashikohet rritje e konsiderueshme në forcën potenciale të punës (me 20% deri në vitin 2031, sipas skenarit normal me shpërndarje gjeografike dhe emigrim konstant brenda vendit). Rënia më e fortë në forcën e mundshme të punës parashikohet për Gjirokastrën (me -43%), si dhe për Beratin dhe Dibrën (me të paktën -30%). Emigrantët janë në masën 90% pjesa më aktive e tregut të punës.
Duke ikur, lirojnë hapësirat për punësim për ata që mbeten. Efekti pozitiv i rënies së papunësisë (në mënyrë mekanike për shkak të emigrimit), përveç të tjerash qëndron dhe në faktin se reduktohen shpenzimet buxhetore për të paguar kategorinë e të papunëve. Megjithatë, në të njëjtën kohë që reduktohet buxheti për mbulimin e pagesës sociale për të papunët, si pasojë e uljes së numrit të papunësisë nga emigracioni, reduktohen dhe të ardhurat nga taksimi në buxhet, i ardhur për të njëjtën arsye, nga emigracioni. Në një situatë të tillë, shumë shpejt vendi do të humbë konkurrueshmërinë në rajon edhe për investimet e huaja. Aktualisht është krahu i lirë i punës që ka sjellë në Shqipëri kompanitë e huaja. Por në dekadën e ardhshme, edhe kjo mundësi duket se do të shterojë.
Efekti negativ në rritjen ekonomike 18%, në dy dekada
Emigracioni i forcës së kualifikuar të punës ka ndikuar shumë negativisht në rritjen e ekonomisë së vendit. Një studim i Departamentit të Europës në FMN, ka gjetur se gjatë periudhës 1995-2012, emigracioni ka pasur efekt negativ me 18% në PBB e vendit. Kjo humbje ishte më e larta se në vendet e tjera të rajonit, me shkak emigracionin. Dëmi më i madh, sipas FMN, është krijuar nga emigrimi i forcës së kualifikuar të punës.
Humbjet më të larta në PBB, me rreth 16%, i ka krijuar ikja nga vendi i forcës së kualifikuar të punës, në raport me emigrantët që kanë pasur aftësi të ulëta.
Nëse nuk do të kishte pasur emigracion, atëherë FMN ka llogaritur se rritja mesatare e Shqipërisë për të njëjtën periudhë do të kishte qenë rreth 9%, pra rreth 2 pikë përqindjeje më shumë. Kjo është diferenca më e madhe mes rritjes faktike dhe asaj potenciale (pa emigracion) që raporton FMN për vendet e Europës Lindore. Në shtetet e tjera, humbja nga emigracioni ka qenë më pak se një pikë përqindjeje.
Sipas raportit të FMN-së, hapja e Europës Lindore ndaj pjesës tjetër të botës në fillim të viteve ’90 solli përfitime të mëdha. Rrjedhja e kapitalit dhe inovacioni ka çuar në krijimin e institucioneve më të mira, menaxhimit më të mirë ekonomik dhe përfitueshmërisë më të lartë. Nga ana tjetër, ka çuar në daljen e vazhdueshme dhe të konsiderueshme të njerëzve.
Afërsisht 20 milionë persona, shumica prej të cilëve të rinj dhe të aftë, të barasvlershëm me popullsinë e Çekisë dhe Hungarisë, kanë lënë rajonin për të kërkuar mundësi më të mira jashtë. Pavarësisht se ata kanë kontribuar në vendet e zhvilluara ku kanë shkuar, largimi i tyre ka ngadalësuar rritjen dhe konvergjencën e vendeve të origjinës me standardet e jetesës në Europë.
Një hartë e publikuar nga OKB së fundmi tregonte se në vitin 2015, rreth 1.12 milionë shqiptarë, të lindur në Shqipëri, jetojnë në vende të tjera. Tre janë destinacionet kryesore: Italia me 450 mijë shqiptarë, Greqia me 440 mijë dhe Shtetet e Bashkuara me 80 mijë. Në Gjermani dhe Kanada ka nga 20 mijë emigrantë secili dhe në Mbretërinë e bashkuar 10 mijë.
Sipas Censusit të fundit të INSTAT, rezidentë në Shqipëri janë rreth 2.86 milionë banorë, çka nënkupton se ata që kanë ikur jashtë përbëjnë tashmë 40% të atyre që banojnë në vend. Ritmet e rritjes së popullsisë janë shumë të ulëta, për shkak të rritjes së moshës mesatare (që ka arritur rreth 37 vjeç) dhe përshpejtimit të emigracionit, sidomos vitin e fundit.
Majko jep shkaqet e largimit: Kriteri ekonomik, arsyeja themelore
Ministria e Diasporës, një ent publik i krijuar në qeverinë “Rama 2”, ka hartuar Strategjinë Kombëtare të Diasporës dhe Migracionit 2018-2024, në të cilën evidentohen tre shkaqet kryesore pse emigrojnë shqiptarët. Qeveria shqiptare pranon se shkaku kryesor është faktori ekonomik. “Shqiptarët largohen kryesisht për arsye ekonomike, të tilla si mungesa e mundësive për punësim, kushtet e vështira të jetesës, veçanërisht në disa zona ku mungojnë kushtet elementare si energjia elektrike, uji dhe strehimi”, thuhet në dokumentin e qeverisë që është në formën e një projekti në fazën e konsultimit.
Arsyeja e dytë konsiderohet siguria publike. Shqipëria është përballur me flukse masive emigratore, si pasojë e nivelit të ulët të sigurisë publike apo trazirave në vend. Një numër i madh i personave të kualifikuar me kushte të mira ekonomike janë larguar nga vendi për një të ardhme më të sigurt për veten dhe familjen e tyre.
Arsyeja e tretë janë institucionet e dobëta, të cilat kanë krijuar mungesë besimi te qytetarët për përmirësimin e situatës në vend, ku krimi i organizuar dhe korrupsioni paralizojnë funksionimin normal të institucioneve shtetërore.
Gjithashtu dokumenti qeveritar shpjegon se institucionet e dobëta dhe vështirësitë në zbatimin e ligjit ndikojnë në përpjekjet e emigrantëve për t’u rikthyer. Dokumenti i Ministrisë së Diasporës sqaron se, në vitin 1990, 40% e arsimtarëve dhe studiuesve u larguan nga vendi. Fenomeni vijon me përmasa të mëdha, pasi largimi i trurit nuk përfshin vetëm akademikët apo personat e kualifikuar të fushave të tjera, por një numër i madh studentësh largohen jashtë vendit.
