Aurora

Shuhet dirigjentja e parë shqiptare, Rozmari Jorganxhi

Rozmari Jorganxhi, dirigjentja e parë shqiptare, është ndarë sot nga jeta në moshën 83 vjeçare.

Ajo luajti një rol të rëndësishëm dhe të pazëvendësueshëm në ngritjen e kulturës dhe edukimin e brezave. Pas ndryshimeve politike, edhe pse u largua nga Shqipëria për në Itali, ajo mbeti e përkushtuar në deri në ditët e fundit në profesionin e saj.

Ajo ka nisur karrierĂ«n e saj qĂ« nĂ« vitin 1959 si soliste lirike. “Mezzosoprano” nĂ« TOB dhe ka interpretuar me profesionalizĂ«m nĂ« nivele tĂ« larta role nga operat ndĂ«rkombĂ«tare, por edhe ato kombĂ«tare.

Nga viti 1967-1984 ajo ka dirigjuar Korin e TOB duke qenë femra e parë dirigjente e këtij institucioni unik të kulturës shqiptare.

Rozmari Jorganxhi u lind nĂ« qytetin e bukur, artdashĂ«s tĂ« Korçës mĂ« 8 korrik 1937 nĂ« njĂ« familje artizanĂ«sh, me tradita patriotike dhe muzikore. Xhaxhai i saj IcĂ« (KristicĂ«) Jorganxhi ishte flautist nĂ« “BandĂ«s e LirisĂ«â€ nĂ« Korçë, qysh nĂ« vitin 1909.

Po kĂ«shtu xhaxhai tjetĂ«r Aleks Jorganxhi ishte pjestar i BandĂ«s Muzikore “Vatra”, ku luante nĂ« benç dhe flikorno-bariton dhe nĂ« vitin 1920 erdhi nga Amerika me pjestarĂ«t e kĂ«saj bande muzikore tĂ« drejtuar nga muzikanti patrioti Thoma Nasi, ku mori pjesĂ« nĂ« LuftĂ«n e VlorĂ«s.

Ati i saj Gaqo Jorganxhi “Artist i Merituar”, kĂ«ndoi pĂ«r 65 vjet si solist nĂ« koncerte tĂ« ndryshme nĂ«pĂ«r gjithĂ« ShqipĂ«rinĂ«, nĂ« Radio “Korça” dhe nĂ« veçanti nĂ« grupin e mirĂ«njohur tĂ« kĂ«ngĂ«ve karakteristike korçare “Lira”.

E rritur në këtë mjedis muzikor Rozmaria trashëgoi një zë të bukur dhe një vesh muzikor të mrekullueshëm. Ajo qysh fëmijë u ngjit në skenë dhe u bë e njohur në qytetin e saj. Ende një vogëlushe pesëvjeçare ajo mori mësimet e para në fillim për kitarë e solfexh nga muzikanti poliglot Gaqo Tërpini dhe më vonë për piano nga pianisti i mirënjohur Boris Plumbi.

Pas çlirimit tĂ« vendit u aktivizua pranĂ« ShtĂ«pisĂ« sĂ« Pionierit tĂ« Korçës dhe pas mbarimit tĂ« shkollĂ«s 7 vjeçare, nĂ« vitin 1951 shkon pĂ«r studime nĂ« Liceun Artistik “Jordan Misja” nĂ« TiranĂ« me pedagoge kantoje “Artisten e Popullit” Marie Kraja. NĂ« shtator tĂ« vitit 1952 shkon pĂ«r studime tĂ« larta nĂ« Rusi nĂ« Konservatorin “P.I. Çajkovski” (sot Akademia e Arteve) nĂ« MoskĂ«, ku studioi pĂ«r shtatĂ« vjet nĂ« dy fakultetet, tĂ« kantos dhe dirigjimit koral, tĂ« cilat i mbaroi shkĂ«lqyshĂ«m nĂ« vitin 1959.

AtĂ« maj tĂ« vitit 1959 dy agjensitĂ« telegrafike ajo TASS dhe ATSH do tĂ« jepnin lajmin nĂ«pĂ«r gazetat qĂ«ndrore: ”KĂ«ngĂ«tarja e re Rozmari Jorganxhi, mbaroi njĂ«kohĂ«sisht dy fakultete”.

Këto rezultate të shkëlqyera në studimet e saj, ajo i arriti me një punë të madhe dhe këmbëngulëse, për të përballuar me sukses gjithë atë studim të madh që kërkonin në të njëjtën kohë këto dy fakultete, ndaj pas mbarimit me sukses të tyre ajo ishte tashmë jo vetëm një këngëtare dhe dirigjente me diplomë, prej një nga akademitë më të njohura në botë, por edhe një artiste e formuar dhe e pajisur me një kulturë të madhe të përgjithshme dhe artistike.

Me kthimin në Atdhe, Rozmari Jorganxhi filloi punën si soliste, mezzo-soprano pranë Teatrit të Operës dhe Baletit në Tiranë. Para saj tani shtrihej rruga e gjatë, por e vështirë e artit. Ajo interpreton në të gjitha rolet e para dhe të dyta për mezzo-soprano të operave të vëna në skenën nga TKOB për gati 30 vjet. Në karrierën e saj si këngëtare ajo ka të realizuara role nga operat e autorëve klasikë të huaj dhe atyre shqiptarë. Në të gjitha këto role ajo ka vënë jo vetëm zërin e saj të bukur e të ngrohtë të mezzo-sopranos, por mbi të gjitha shpirtin dhe zemrën e saj prej artisteje.

Rozmari Jorganxhi ka dhënë me qindra koncerte, të cilat i ka filluar qyshse ishte studente në Moskë dhe në turne të ndryshme nëpër ish BRSS. Ajo ka dhënë një kontribut të rëndësishëm në zhvillimin e muzikës së dhomës në vendin tonë.

Janë me dhjetra romancat e kënduara prej saj, vepra këto të autorëve të huaj klasikë dhe shqiptarë. Repertori i saj ka qenë shumë i gjerë dhe i pasur, ku përmblidhen dhe këngë popullore të përpunuara dhe arie nga opera të ndryshme.

Ajo ka treguar njĂ« mjeshtri tĂ« lartĂ« artistike nĂ« interpretimin e romancave nga Moxart, Hendel, Shuman, Shubert, Grig, Rahmaninov, Çajkovski, De Falja, arie nga operat e shumĂ«njohura si “Trovatore”,e Verdit (aria e AzuçenĂ«s), “Berberi i Seviljes” e Rosinit (kavatina e RozinĂ«s), “Semiramide” e Rosinit “Samsoni e Dalila” e Rosinit (aria e DalilĂ«s), “Hirushja e Rosinit, “Norma” e Belinit etj.

Ishte viti 1967, kur Rozmari Jorganxhi, krahas punës së saj si këngëtare lirike në TOB fillon punën edhe si dirigjente e korit pranë këtij tempulli të artit tonë skenik.

Ajo Ă«shtĂ« kĂ«shtu e para dirigjente e korit nĂ« ShqipĂ«ri duke thyer kĂ«shtu tabunĂ« qĂ« kĂ«tĂ« profesion mund ta kenĂ« “privilegj” vetĂ«m burrat. Ajo u ngjit nĂ« pultin e dirigjentit tĂ« korit, pas mjeshtrit tĂ« madh Kostandin Trako “Artist i Merituar”, pĂ«r tĂ« cilin ajo edhe sot ruan njĂ« konsideratĂ« tĂ« lartĂ« si artist dhe njeri dhe dirigjentit Milto Vako “Artist i Merituar”.

Por, nuk ishte e lehtĂ« ky profesion pĂ«r njĂ« grua tĂ« re. Gjithçka kishte mĂ«suar pĂ«r shtatĂ« vjet tani do ta vinte nĂ« jetĂ«. Gjeti njĂ« kolektiv kori me eksperiencĂ« shumĂ«vjeçare, me zĂ«ra tĂ« bukur, por paksa tĂ« lodhur nga vitet. KĂ«rkoi tĂ« plotĂ«sohej ai kor me zĂ«ra tĂ« freskĂ«t nga studentĂ«t e posadiplomuar nĂ« kanto, por kjo kĂ«rkesĂ« e saj nuk u plotĂ«sua nga Ministria e KulturĂ«s e asaj kohe dhe ata studentĂ« tĂ« posadiplomuar, artistĂ« tĂ« rinj u dĂ«rguan nĂ«pĂ«r rrethe ose vatra kulture, ku shumĂ« prej tyre iu “shua” mĂ« kot talenti prej kĂ«ngĂ«tari.

“Freskimin” ose “rinovimin” e korit, sipas urdhrave tĂ« partisĂ« nĂ« pushtet e detyruan ta bĂ«nte nga “artistĂ«â€ tĂ« ardhur nga “gjiri i kalsĂ«s punĂ«tore”. Dirigjentes nĂ« kĂ«tĂ« kohĂ« i duhej tĂ« punonte edhe pĂ«r ngritjen e tyre profesionale. ShumĂ« prej tyre nuk njihnin as solfexhin(!). Mos tĂ« harrojmĂ« pastaj edhe “kontrollin punĂ«tor”, i cili arriti njĂ« ditĂ« t’i thotĂ« asaj, se si shumĂ« njerĂ«z mbante nĂ« atĂ« kor!
 Duhej tĂ« bĂ«heshin “shkurtime”!

Me gjithë këto vështirë dhe shumë të tjera, Rozmari Jorganxhi arriti me punën e saj të palodhur dhe plot pasion, duke mos u ndarë asnjë çast dhe nga puna e saj si soliste, të verë në skenë opera premierë si nga autorë të huaj, ashtu dhe nga autorë shqiptarë, kantata, poema, koncerte të Majit të TOB dhe grupeve të ndryshme amatore, të Ansamblit të Ushtrisë etj.

Në vitin 1980 ajo shkoi në Kosovë (sot Republika e Kosovës) për të ndihmuar në ngritjen e korit të RTP, ku dha me shumë sukses dhe një koncert, i cili u mirëprit nga artdashësit kosovarë. Në vitin 1992 merr pjesë në Ravena të Italisë si dirigjente dhe merr vlerësimin maksimal nga dirigjentët aty.

Rozmaria Ă«shtĂ« nga pedagoget e para (tĂ« jashtme) tĂ« Konservatorit ShtetĂ«ror tĂ« TiranĂ«s sot Akademia e Arteve, ku pĂ«r shumĂ« e shumĂ« vjet me rradhĂ« dha kontributin e saj nĂ« pĂ«rgatitjen e artistĂ«ve tĂ« rinj si dirigjentet Zef ÒȘoba, Pandi Bello, Naim Gjoshi, Oleg Arapi, Jetmir Barbullushi, Petrika Afezolli, kĂ«ngĂ«taret Domenika Matja, Mimoza Demiri, Agim Hushi, Greta Marlocaj, Izet Salihi, Etleva Mata, Laura Hak.

Rozmari me një vullnet e dashuri të pa lodhur, nuk rreshti kurrë së punuari jo vetëm me studentët e saj, por me çdo artistë të ri që kërkonte ndihmën e saj për të marrë njohuritë e para si në kanto ashtu dhe në dirigjime.

Me një mbingarkesë profesionale Rozmari luajti një rol të denjë si bashkëshorte dhe nëna e tre femijëve të shkëlqyer ku dy djemtë e saj, sot artistë të talentuar e të mirënjohur, si nga vendi i tyre i origjinës ashtu dhe nga vendi ku sot jetojnë Trieste-Itali. Gjergj Leka kantautore dhe Hektor Leka Bariton në teatrin Xhuzepe Verdi ne Triestë.

Pasi Rozmari nĂ« vitin 1992 transferohet familjarisht si e riatdhesuar nĂ« qytetin e TriestĂ«s, nĂ« vitin 1993, nĂ« moshĂ«n 56 vjeçare, dhe fiton konkursin nĂ« Teatrin e OperĂ«s sĂ« TriestĂ«s “Xh.Verdi” dhe vendin e parĂ«.

Ajo kntribuoi pĂ«r 10 vjet rresht aty. Rozmari Jorganxhi, dy herĂ« u dekorua me URDHËRIN “NAIM FRASHËRI” tĂ« Klasit tĂ« II’tĂ«.

Rolet e realizuara prej saj janë një galeri e tërë personazhesh si:

Marta nĂ« operĂ«n “Jollanta” e Çajkovskit,

Hata te “Nusja e shitur” e SmetanĂ«s,

Mara nĂ« operĂ«n “Mrika” tĂ« P. JakovĂ«s,

Mirushi dhe nĂ«na e Mirushit nĂ« operĂ«n “Pranvera” tĂ« T. DajisĂ«,

Hanxhesha nĂ« “Boris Godunov” tĂ« Musorskit,

Suzuki nĂ« “Madama Baterflaj e Puçinit,

Sanda dhe nĂ«na e Dhimitrit nĂ« “Lulja e Kujtimit” tĂ« K. Konos,

Kontesha Anastasia nĂ« operetĂ«n Princesha e Çardashit tĂ« Kalmarit,

Madalena nĂ« operĂ«n “Rigoleto” tĂ« Verdit,

Kerubini nĂ« “Dasma e Figaros” tĂ« Moxartit,,

Ollga te “Heroina” e V. NovĂ«s,

Jerina te “SkĂ«nderbeu” tĂ« P. JakovĂ«s,

Lina nĂ« operĂ«n “Zgjimi” tĂ« T. Harapit,

Karmen nĂ« skena nga opera “Karmen” tĂ« BizesĂ«,

Olga nĂ« “Eugjen Onjegini” tĂ« Çajkovskit,

Lola nĂ« “Kavaleria Rustikana” tĂ« Maskanjit etj.etj.

/NOA.al

Shuhet dirigjentja e parë shqiptare, Rozmari Jorganxhi Read More »

Djali i gazetares Ilva Tare feston 3-vjetorin e lindjes

Djali i gazetares Ilva Tare, Thomas Eduart, feston ditën e sotme 3-vjetorin e lindjes.

E lumtur teksa sheh vogëlushin duke u rritur, mami Ilva ka ndarë momente të tij.

NĂ« njĂ« video tĂ« publikuar nĂ« rrjetet sociale, vogĂ«lushi dĂ«gjohet teksa thotĂ« emrin e tij “Thomas Eduart”.

Po ashtu ajo ka ndarë një moment të djalit dhe vajzës Melodi, me të atin Eduart Selami si dhe me të.

“Thomas mbush 3 vjeç sot. Zoti ekziston. E bekuar! GĂ«zuar ditĂ«lindjen e tretĂ«, nĂ«nĂ« e lumtur”, shkruan Ilva. /noa.al

Djali i gazetares Ilva Tare feston 3-vjetorin e lindjes Read More »

Si të mbrohemi nga celularët dhe rrezatimi i tyre/ 10 këshilla praktike

Studimi Interphone, i kryer në 13 shtete, nën drejtimin e Lennart Hartell, një shkencëtar suedez autoritar, vlerëson se një ekspozim prej më shumë se 27 minutash në ditë ndaj rrezatimit të emetuar nga telefoni celular për një periudhë prej 10 vjetësh rrit ndjeshëm mundësinë e glioma, i njohur si kanceri i trurit.

Agjencia Ndërkombëtare për Kërkime mbi Kancerin ka përfshirë përdorimin e celularëve si një faktor të mundshëm kancerogjen, ku në Itali Këshilli Superior i Shëndetit më 15 nëntor 2011 ftoi Ministrinë e Shëndetësisë të promovojë përdorimin e kufjeve për të kufizuar rreziqet dhe u kërkoi prindërve të kufizojnë përdorimin e tyre tek fëmijët, vetëm në rast nevoje reale.

Më poshtë sjellim dhjetë këshillat për të kufizuar rreziqet e telefonave celularë

-Mos i lejoni fĂ«mijĂ«t t’i pĂ«rdorin celularĂ«t, pĂ«rveç nĂ« raste urgjente. SMS-tĂ« tolerohen, por mĂ« mirĂ« tĂ« reduktrohen. NĂ« FrancĂ«, jo mĂ« kot ndalohet reklamimi pĂ«r telefonat celular, referuar tĂ« miturive nĂ«n moshĂ«n 14 vjeç.

-Gjithmonë përdorni kufje me tela, jo ato wireless. Sidoqoftë, altoparlanti është gjithashtu më i mirë.

-Nëse ka pak rrjet, pak diapazon (mund ta shihni nga shiritat në ekran) mos bëni telefonata. Do të nevojitet më shumë fuqi rrezatuese, pra do të ekspozoheni me më shumë rrezatim.

-Përdoreni atë sa më pak të jetë e mundur në lëvizje: si në tren dhe në veturë, më pak sinjal, më shumë rrezatim.

-Mos e vendosni pranë kokës kur telefononi atje ku rrezatimi është më i fortë, prisni përgjigjen dhe përdorni nëse mundeni altoparlantin.

-Mos e mbani celularin në xhep ose në këmishë.

-Ndryshoni veshët që përdornin dhe zvogëloni kohëzgjatjen e thirrjeve tuaja.

-Përdorni telefonin fiks nëse mundeni, ose mjetet e mesazheve të çastit si Skype

-Mos flini me celularin tuaj afër kokës, për shembull duke e përdorur si orë me zile.

-Nëse vërtetë nuk mund ta fikni telefonin tuaj celular dhe duhet të flini, vendoseni në modalitetin Aeroplan, pasi në këtë mënyrë emetimet janë pothuajse zero, shkruan noa.al. Vetëm emetimet e vogla nga përbërësit e ndryshëm brenda telefonit celular mbeten në veprim. Gjithsesi distanca minimale nga telefoni celular duhet të jetë 1 metër.

Për të fjetur padyshim që ideale do të ishte ta fiknim celularin, dhe nëse duam ta mbajmë atë ndezur, këshillohet që ta vendosim në një dhomë tjetër. /noa.al

Si të mbrohemi nga celularët dhe rrezatimi i tyre/ 10 këshilla praktike Read More »

Zbuloni se përse gratë i ndërrojnë mbemrat dhe marrin mbiemrin e burrit

Marrja e mbiemrit të një burri doli nga historia patriarkale. Atëherë, pse kaq shumë çifte të rinj perëndimorë ende ndjekin traditën?

Planifikimi i njĂ« martese gjatĂ« njĂ« pandemie Ă«shtĂ« i mbushur me pasiguri, por pĂ«r 30-vjeçaren Lindsey Evans, ka njĂ« gjĂ« qĂ« ajo e ka tĂ« qartĂ«. “Sa mĂ« shumĂ« tĂ« jemi afĂ«r dasmĂ«s, aq mĂ« pozitive jam se dua tĂ« marr mbiemrin e tij,” thotĂ« Kalifornianja, i cila drejton njĂ« kompani mediatike tĂ« stilit tĂ« jetĂ«s me partnerin e saj dhe do tĂ« lidhĂ« martesĂ« nĂ« korrik 2021.
NĂ« SH.B.A., shumica e grave marrin mbiemrin e familjes sĂ« burrit tĂ« tyre kur martohen – rreth 70%, sipas njĂ« prej analizave mĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« tĂ« dhĂ«nave nĂ« vitet e fundit. PĂ«r gratĂ« britanike, shifra Ă«shtĂ« pothuajse 90%, sipas njĂ« sondazhi tĂ« vitit 2016, me rreth 85% tĂ« atyre tĂ« moshĂ«s midis 18 dhe 30 qĂ« janĂ«ende duke ndjekur praktikĂ«n. MegjithĂ«se kĂ«to shifra janĂ« mĂ« tĂ« ulĂ«ta se sa ishin njĂ« brez mĂ« parĂ«, Ă«shtĂ« e qartĂ« se mbetet njĂ« normĂ« e fortĂ« kulturore nĂ« pjesĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« botĂ«s perĂ«ndimore, pavarĂ«sisht epokĂ«s sĂ« sotme mĂ« individuale dhe tĂ« vetĂ«dijshme pĂ«r gjininĂ«. NdĂ«rsa pĂ«rkufizimet e feminizmit ndryshojnĂ«, 68% e grave nĂ«n 30 vjeç e pĂ«rshkruajnĂ« veten si feministĂ« nĂ« SH.B.A. dhe rreth 60% nĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar.

“ËshtĂ« mjaft befasuese 
 [kaq shumĂ« gra e pranojnĂ« mbiemrin e burrit] pasi kjo vjen nga historia patriarkale, nga ideja qĂ« njĂ« grua, nĂ« martesĂ«, u bĂ« njĂ« nga pasuritĂ« e burrit”, thotĂ« Simon Duncan, njĂ« profesor pĂ«r jetĂ«n nĂ« familje nĂ« Universitetin e Bradford, MB, i cili ka qenĂ« duke studiuar praktikĂ«n e marrjes sĂ« mbiemrave tĂ« meshkujve. Ai e pĂ«rshkruan traditĂ«n si “tĂ« ngulitur” nĂ« shumicĂ«n e vendeve anglishtfolĂ«se, edhe pse koncepti i “zotĂ«rimit” tĂ« grave ishte hequr mĂ« shumĂ« se njĂ« shekull mĂ« parĂ« nĂ« Britani, dhe aktualisht nuk ka ndonjĂ« kĂ«rkesĂ« ligjore pĂ«r tĂ« marrĂ« mbiemrin e njĂ« burri.

Pjesa më e madhe e Evropës perëndimore ndjek gjithashtu të njëjtin model (përjashtime të dukshme përfshijnë Spanjën dhe Islandën, ku gratë priren të mbajnë mbiemrin e tyre të lindjes kur martohen dhe Greqia, e cila e ka bërë një kërkesë ligjore që gratë të mbajnë mbiemrin e tyre që nga viti 1983) . Edhe në Norvegji, e cila renditet rregullisht një nga vendet më të larta për barazinë gjinore dhe ka një histori patriarkale më pak të hapur, shumica e grave të martuara ende marrin mbiemrin e burrit të tyre. Megjithatë, atje, rreth gjysma e atyre që mbajnë mbiemrin mbajnë mbiemrin e tyre të vajzërisë si një mbiemrin të mesëm, i cili funksionon si një mbiemër dytësor.
Pse gratë ende ndërrojnë mbiemrat?

“Pyetja mbetet 
 a Ă«shtĂ« kjo thjesht njĂ« traditĂ« e padĂ«mshme, apo ka ndonjĂ« lloj kuptimi qĂ« rrjedh nga ato kohĂ«ra deri tani?” -thotĂ« Duncan, i cili sĂ« fundmi u bashkua me akademikĂ« nĂ« Universitetin e Oslo-s dhe Universitetin e PerĂ«ndimit tĂ« AnglisĂ« pĂ«r tĂ« hulumtuar nĂ« arsyet e kĂ«mbĂ«nguljes sĂ« tij.

Traditat patriarkale

Ka, sigurisht, arsye tĂ« shumta personale qĂ« njĂ« grua mund tĂ« dĂ«shirojĂ« tĂ« humbasĂ« mbiemrin e saj tĂ« vajzĂ«risĂ«, nga mospĂ«lqimi se si tingĂ«llon, deri te dĂ«shira pĂ«r t’u shkĂ«putur nga anĂ«tarĂ«t e familjes qĂ« mungojnĂ« ose abuzivĂ«. Por pĂ«rmes njĂ« analize tĂ« thelluar tĂ« hulumtimit ekzistues dhe intervistave tĂ« hollĂ«sishme me çifte tĂ« sapo martuar dhe tĂ« fejuar nĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar dhe Norvegji, ekipi i Duncan identifikoi dy motivuesit kryesorĂ« qĂ« e forcojnĂ« kĂ«tĂ« traditĂ«. E para ishte kĂ«mbĂ«ngulja e fuqisĂ« patriarkale (pavarĂ«sisht nĂ«se kjo ishte e qartĂ« pĂ«r çiftet apo jo). E dyta, ideali i familjes sĂ« mirĂ« ’- kuptimi qĂ« tĂ« kesh tĂ« njĂ«jtin emĂ«r me partnerin tĂ«nd simbolizon pĂ«rkushtimin dhe tĂ« lidh ty dhe çdo fĂ«mijĂ« tĂ« mundshĂ«m sĂ« bashku si njĂ« njĂ«si.

Disa çifte thjesht e pranuan praktikĂ«n nĂ« mĂ«nyrĂ« jo kritike thjesht sepse ishte konvencionale, ndĂ«rsa tĂ« tjerĂ«t nĂ« mĂ«nyrĂ« aktive pĂ«rqafuan idenĂ« e pĂ«rçimit tĂ« mbiemrave tĂ« meshkujve. “Disa njerĂ«z ende insistuan nĂ« tĂ« – riprodhimi i kĂ«tij lloj supozimi patriarkal nga e kaluara”, -thotĂ« Duncan. “Disa gra shkojnĂ« sĂ« bashku me atĂ« ose e brendĂ«sojnĂ« atĂ«. Pra, kemi gjetur njerĂ«z qĂ« thonĂ« se me tĂ« vĂ«rtetĂ« presin tĂ« jenĂ« njĂ« ZonjĂ« ’dhe tĂ« ndryshojnĂ« identitetin e tyre nĂ« atĂ« tĂ« burrit tĂ« tyre.”

Pse gratë ende ndërrojnë mbiemrat?

“ËshtĂ« pjesĂ« e romancĂ«s”, thotĂ« Corinna Hirsch, 32 vjeç, njĂ« tregtare gjermane qĂ« jeton nĂ« Stokholm, e cila mori mbiemrin e burrit tĂ« saj kur u martuan vitin e kaluar. “Ne kemi fjetur nĂ« dhoma tĂ« ndara mbrĂ«mjen para dasmĂ«s. UnĂ« kisha diçka tĂ« vjetĂ«r, blu, tĂ« huazuar dhe tĂ« re. Babai dhe burri im mbajtĂ«n njĂ« fjalim, por unĂ« nuk e mbajta. ” Ajo beson se kĂ«to tradita e ndihmuan atĂ« dhe partnerin e saj tĂ« krijonin njĂ« lidhje mĂ« tĂ« thellĂ«, edhe pas mĂ« shumĂ« se tetĂ« vitesh sĂ« bashku. “Ne nuk e prisnim qĂ« do tĂ« ndiheshim mĂ« afĂ«r pas dasmĂ«s, por unĂ« mendoj se tĂ« bĂ«sh kĂ«tĂ« dasmĂ« tĂ« madhe dhe tĂ« kesh njĂ« mbiemĂ«r Ă«shtĂ« romantike”.

Familje e mirë

Trendi i dytë thelbësor i vëzhguar nga ekipi i Duncan ka të bëjë më shumë me perceptimet e publikut. Ata arritën në përfundimin se marrja e mbiemrit të një partneri mbetet të shikohet si një mënyrë për të shfaqur angazhimin dhe unitetin tuaj në botën e jashtme.

“Ndihem sikur na jep njĂ« identitet si familje dhe jo vetĂ«m si individĂ«â€, thotĂ« Lindsey Evans nĂ« Kaliforni. “Ne kemi mbiemrat tanĂ« tĂ« parĂ« dhe tĂ« mesĂ«m, tĂ« cilĂ«t na bĂ«jnĂ« tĂ« identifikueshĂ«m, por tĂ« pasurit e njĂ« mbiemri tĂ« pĂ«rbashkĂ«t na bĂ«n mĂ« shumĂ« njĂ« njĂ«si.”

Studimi i Duncan zbuloi se kjo fjala ‘familje e mirë’ ishte veçanĂ«risht e fortĂ« nĂ« mesin e grave qĂ« do tĂ« kishin fĂ«mijĂ«. Edhe disa nga ata qĂ« fillimisht nuk pranuan tĂ« merrnin mbiemrin e familjes sĂ« partnerit tĂ« tyre mashkull pas martesĂ«s ndryshuan qasjen e tyre pas lindjes.

“Doja ta bĂ«ja qĂ« tĂ« kisha njĂ« lidhje mĂ« tĂ« mirĂ« me fĂ«mijĂ«n tim, jo ​​vetĂ«m nĂ« njĂ« marrĂ«dhĂ«nie tĂ« dashur, por nĂ« letĂ«r”, thotĂ« Jamie Berg, 36, njĂ« valltare dhe gjimnaste e lindur nĂ« SHBA qĂ« jeton nĂ« Oslo. Pasi mbajti mbiemrin e saj pĂ«r disa vjet, kryesisht sepse ishte e rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r identitetin e saj profesional, ajo shtoi mbiemrin e burrit tĂ« saj nĂ« pasaportĂ« dhe dokumente tĂ« tjera zyrtare kur lindi djali i saj “kĂ«shtu qĂ« tĂ« tre do tĂ« kishim tĂ« njĂ«jtin mbiemĂ«r”. Kjo, shpresonte ajo, gjithashtu do tĂ« shmangte sherrin administrativ, pĂ«r shembull kur udhĂ«tonte jashtĂ« vendit me fĂ«mijĂ«n e saj.

Studimi i Duncan theksoi një ndjenjë tjetër të zakonshme midis shumë prindërve, që fëmijët mund të përfundojnë të hutuar ose të pakënaqur si rezultat i prindërve që kanë mbiemra të ndryshëm.

Feminizmi

Akademikët janë të ndarë për mënyrën se si norma e ndryshimit të mbiemrit luan në sfondin e përpjekjeve për të arritur barazinë gjinore.

Pse gratë ende ndërrojnë mbiemrat?

Duncan e pĂ«rshkruan atĂ« si “mjaft tĂ« rrezikshme” – nĂ«se çiftet qĂ« e bĂ«jnĂ« atĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« aktive po e pranojnĂ« traditĂ«n, ose thjesht e respektojnĂ« atĂ« si parazgjedhje. “Ai pĂ«rjetĂ«son idenĂ« qĂ« burri ka autoritetin 
 duke riprodhuar traditĂ«n qĂ« burri Ă«shtĂ« kryefamiljari”, thotĂ« ai.

Ky argument mbështetet fuqimisht nga gra si Nikki Hesford, një pronare biznesi 34-vjeçare nga Anglia veriore. Ajo tani është e divorcuar, por nuk pranoi të merrte mbiemrin e ish burrit të saj kur ata u martuan dhe thotë se ajo është tronditur kur disa gra bëjnë të njëjtën gjë.

“GratĂ« ankohen se pĂ«rfundojnĂ« tĂ« jenĂ« kujdestari kryesor, ajo qĂ« duhet tĂ« largohet nga puna kur njĂ« fĂ«mijĂ« Ă«shtĂ« i sĂ«murĂ«, ajo qĂ« duhej tĂ« shkonte nĂ« takime nĂ« spital, ajo qĂ« vuan karrierĂ«n 
 por ata e kanĂ« vendosur atĂ« precedent nĂ« fillim duke thĂ«nĂ«: ‘Ju jeni mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m se unĂ«, ju jeni primari dhe unĂ« sekondari’, “argumenton ajo. “Disa njerĂ«z thonĂ«: ‘Ju po e mendoni shumĂ«, Ă«shtĂ« thjesht njĂ« traditĂ« e bukur dhe nuk do tĂ« thotĂ« asgjë’, dhe unĂ« nuk jam dakord.”

SidoqoftĂ«, Hilda Burke, njĂ« kĂ«shilltare dhe psikoterapiste Irlandeze pĂ«r çifte me qendĂ«r nĂ« LondĂ«r, beson se gratĂ« qĂ« refuzojnĂ« marrjen e mbiemrave nuk duhet tĂ« jenĂ« shumĂ« tĂ« shpejtĂ« pĂ«r tĂ« gjykuar tĂ« tjerĂ«t. Ajo vĂ«ren se konceptet “e modĂ«s sĂ« vjetĂ«r” – tĂ« pĂ«rforcuara prej kohĂ«sh nga filmi, letĂ«rsia dhe revistat – janĂ« amplifikuar nĂ« njĂ« epokĂ« tĂ« mediave sociale. Kjo do tĂ« thotĂ« qĂ« gratĂ« vazhdojnĂ« tĂ« ndikohen nga kĂ«to lloj mesazhesh, pavarĂ«sisht nga perspektivat mĂ« pozitive gjinore, feministe qĂ« u jepet njĂ« platformĂ« mĂ« e madhe. ”

Ajo thotĂ« se pĂ«r shumĂ«, kalimi nĂ« mbiemrin e familjes sĂ« burrit tĂ« tyre Ă«shtĂ« gjithashtu njĂ« zgjedhje pragmatike – pĂ«r shembull, pĂ«r tĂ« qetĂ«suar tĂ« afĂ«rmit e moshuar ose pĂ«r tĂ« shmangur nevojĂ«n pĂ«r tĂ« shpjeguar veten nĂ« sheshin e lojĂ«rave tĂ« shkollĂ«s – dhe nuk do tĂ« thotĂ« qĂ« kĂ«to gra nuk po bĂ«jnĂ« presion pĂ«r barazi gjinore. “Ky Ă«shtĂ« njĂ« shembull i disonancĂ«s sĂ« tĂ« pasurit ndoshta njĂ« parim, tĂ« kesh njĂ« ideal feminist, por pastaj tĂ« zbresĂ«sh nĂ« zellin e ashpĂ«r tĂ« jetĂ«s sĂ« pĂ«rditshme,” thotĂ« ajo. “Ata do tĂ« thoshin: ‘E dini çfarĂ«? UnĂ« jam ende duke punuar. UnĂ« jam akoma duke u promovuar. UnĂ« kam hequr dorĂ«. Pra, e dini çfarĂ«? NĂ« shkallĂ« mĂ« tĂ« madhe, unĂ« jam ende feministe ”.

A do të ndryshojnë më shumë mbiemrat në të ardhmen?

Se sa e pĂ«rhapur do tĂ« mbetet tradita e marrjes sĂ« mbiemrave tĂ« meshkujve nĂ« tĂ« ardhmen, diskutohet shumĂ« nga studiuesit. EkzistojnĂ« pak kĂ«rkime akademike parashikuese, megjithĂ«se ka shenja qĂ« – megjithĂ« pĂ«rparimin e ngadaltĂ« deri mĂ« tani – si gratĂ« ashtu edhe burrat po bĂ«hen gjithnjĂ« e mĂ« tĂ« hapur ndaj alternativave.

NĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar, njĂ« sondazh i YouGov 2016 me mĂ« shumĂ« se 1,500 njerĂ«z tregoi se 59% e grave do tĂ« dĂ«shironin ende tĂ« merrnin mbiemrin e bashkĂ«shortit tĂ« tyre gjatĂ« martesĂ«s – dhe 61% e burrave ende dĂ«shirojnĂ« qĂ« ata ta bĂ«jnĂ« kĂ«tĂ«. Edhe pse kĂ«to shifra janĂ« tĂ« larta, ato janĂ« rreth 30% mĂ« tĂ« ulĂ«ta se pĂ«rqindja e britanikĂ«ve qĂ« aktualisht ndjekin traditĂ«n. NjĂ« sondazh i veçantĂ« tregoi se 11% e tĂ« rinjve 18 deri nĂ« 34 vjeç nĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar tani po mbajnĂ« dy mbiemra tĂ« tyre kur martohen. Kjo praktikĂ« ishte tradicionalisht ruajtja e familjeve britanike tĂ« klasĂ«s sĂ« lartĂ«, por barazia gjinore po shfaqet si njĂ« motivues brenda çifteve me prejardhje mĂ« tĂ« ndryshme.

Në SH.B.A., një numër në rritje i grave po zgjedhin gjithashtu mbiemra të dyfishtë.

Me gratĂ« qĂ« priren tĂ« martohen mĂ« vonĂ« – mosha mesatare tani Ă«shtĂ« 35 ose mĂ« e vjetĂ«r nĂ« vendet evropiane, pĂ«rfshirĂ« BritaninĂ«, Itali dhe SpanjĂ«, dhe rreth 28 nĂ« SHBA – kjo gjithashtu mund tĂ« ketĂ« njĂ« ndikim nĂ« zgjedhjet e ardhshme tĂ« mbiemrave. Hulumtimet nga Norvegjia dhe SH.B.A. sugjerojnĂ« qĂ« gratĂ« e moshuara, mĂ« tĂ« arsimuara dhe ekonomikisht tĂ« pavarura kanĂ« mĂ« shumĂ« gjasa tĂ« mbajnĂ« mbiemrin e tyre tĂ« lindjes, ndĂ«rsa praktika Ă«shtĂ« mĂ« pak e njohur pĂ«r gratĂ« mĂ« tĂ« reja, me paga mĂ« tĂ« ulta dhe brenda komunitetit afrikano-amerikan.

Studiues tĂ« tjerĂ« tregojnĂ« pĂ«r ndikimin e komunitetit LGBTIQ, ku tashmĂ« ka tendencĂ« tĂ« ketĂ« mĂ« shumĂ« fleksibilitet rreth ndryshimit tĂ« mbiemrit. Dr Heath Schechinger, njĂ« psikolog dhe terapist me njĂ« post klinik nĂ« Universitetin e KalifornisĂ«, Berkley, parashikon qĂ« çiftet heteroseksuale mund tĂ« inkurajohen tĂ« mbajnĂ« mbiemrin e tyre pasi “koncepti i ‘familjes’ zgjerohet” pĂ«r tĂ« pĂ«rfshirĂ« mĂ« shumĂ« LGBTQ dhe madje “dy -sindikatat partnere plus ”, duke e bĂ«rĂ« mĂ« tĂ« zakonshme thyerjen e normave tradicionale. “NdĂ«rsa nuk ka gjasa qĂ« partnerĂ«t tĂ« kenĂ« ndonjĂ«herĂ« autonomi tĂ« plotĂ« nĂ« lidhje me zgjedhjet e tyre tĂ« mbiemrave pa frikĂ« nga pasojat shoqĂ«rore ose familjare, njĂ« numĂ«r nĂ« rritje i njerĂ«zve janĂ« dhe do tĂ« vazhdojnĂ« tĂ« bĂ«jnĂ« zgjedhjen pĂ«r tĂ« devijuar nga norma”, argumenton ai.

Zbuloni se përse gratë i ndërrojnë mbemrat dhe marrin mbiemrin e burrit Read More »

Ky lloj fruti bën mrekulli

Pjepri i hidhur ka shërbyer si ilaç tradicional indian ndër shekuj. Kohët e fundit, shtojcat e ekstraktit të hidhur të pjeprit kanë fituar popullaritet si një ilaç alternativ për diabetin.
Tani studimet e reja në minj duket se sugjerojnë se ekstrakti i hidhur i pjeprit mund të ndihmojë në luftimin e kancerit.

Pjepri i hidhur (Momordica charantia), i njohur ndryshe edhe si gurrë e hidhur, është pjesë e familjes së kastravecave dhe kungujve.

Ai e ka origjinën në Kerala në Indinë e Jugut.

Më vonë u bë më i përhapur në Kinë më anë të importimit të frutave në shekullin XIV.

Pastaj u përhap në rajonet e Afrikës dhe në Karaibe.

Fruti është gjithashtu një element i kuzhinave të caktuara aziatike, duke shtuar aromën unike të pjatave përmes shijes specifike që ka.

Kohët e fundit, Prof. Ratna Ray, nga Universiteti Saint Louis në Misuri dhe kolegët e saj bënë një zbulim intrigues.

Në eksperimentin me minjtë, ekstrakti i hidhur i pjeprit duket se ishte efektiv në parandalimin e rritjes dhe përhapjes së tumoreve.

Prof. Ray u rrit në Indi, kështu që ajo ishte e njohur jo vetëm me cilësitë e pjeprit të hidhur, por edhe me vetitë e saj të pretenduara medicinale.

Kjo e bëri atë kurioze nëse bima kishte apo jo ndihmë efektive për trajtimet antikancerogjene.

Ajo dhe kolegët e saj vendosën ta provojnë këtë në një studim paraprak duke përdorur ekstrakt të hidhur të pjeprit në lloje të ndryshme të qelizave kancerogjene, përfshirë qelizat e kancerit të gjirit, prostatës, kokës dhe qafës.

Testet laboratorike treguan se ekstrakti i ndaloi ato qelizat të përsëriteshin, duke sugjeruar se mund të ishte i efektshëm në parandalimin e përhapjes së kancerit.

Në eksperimentet e mëtejshme duke përdorur modele minjsh, studiuesit zbuluan se ekstrakti i bimës ishte në gjendje të zvogëlonte mundësinë nga prekja e kancerit të gjuhës.

Ata përdorën mekanizmin përmes të cilit ekstrakti i hidhur i pjeprit ndërvepronte me tumoret e kancerit të gojës dhe gjuhës.

Ata panĂ« qĂ« ekstrakti ndĂ«rvepron me molekula qĂ« lejojnĂ« glukozĂ«n, sheqerin e thjeshtĂ« dhe yndyrĂ«n tĂ« udhĂ«tojnĂ« nĂ«pĂ«r trup, e duke “ushqyer” qelizat e kancerit dhe duke i lejuar ato tĂ« lulĂ«zojnĂ«.

Duke ndërhyrë në ato rrugë, ekstrakti i hidhur i pjeprit në thelb ndaloi rritjen e tumoreve të kancerit, dhe madje çoi në vdekjen e disa prej qelizave të tyre.

“TĂ« gjitha studimet e modelit tĂ« kafshĂ«ve qĂ« kemi kryer na japin rezultate tĂ« ngjashme, njĂ« ulje afĂ«rsisht 50% e rritjes sĂ« tumorit”, thotĂ« Prof. Ray.

Mbetet e paqartë nëse pjepri i hidhur do të kishte të njëjtin efekt tek njerëzit, por Prof. Ray dhe kolegët shpjegojnë se kjo është ajo që ata synojnë të zbulojnë.

“Hapi ynĂ« tjetĂ«r Ă«shtĂ« tĂ« bĂ«jmĂ« njĂ« studim pilot nĂ« njerĂ«zit me kancer pĂ«r tĂ« parĂ« nĂ«se pjepri i hidhur ka pĂ«rfitime klinike dhe Ă«shtĂ« njĂ« terapi premtuese shtesĂ« pĂ«r trajtimet aktuale”, thotĂ« ajo.

Prof. Ray duket e bindur që bima është një kontribuese pozitive për shëndetin personal.

“Disa njerĂ«z marrin njĂ« mollĂ« nĂ« ditĂ«, kurse unĂ« do tĂ« ha njĂ« pjepĂ«r tĂ« hidhur nĂ« ditĂ«. MĂ« pĂ«lqen shija”, shprehet ajo.

Ky lloj fruti bën mrekulli Read More »

Dietë speciale/ Nëse mbahet për 15 ditë mund të humbasësh 15 kilogramë nga pesha trupore

Një dietë speciale që nëse mbahet për 15 ditë mund të humbasësh 15 kilogramë nga pesha trupore.

Dhe si çdo dietë, ajo duhet mbajtur me rregull madje edhe gjatë fundjavave kur zgjedhja është e juaja, mjaft që mos e teproni, ashtu siç duhet të bëni edhe pas 15 ditëve të kësaj diete.

Ne ju rekomandojmë fort që të këshilloheni me një mjek nutricionist apo mjek tjetër që ju kontaktoni duke e informuar për këtë dietë.

E hënë

Mëngjesi: 1 portokall (ose dardhë, pjeshkë, shalqi, pjepër, jo banane), 2 rriska bukë të thekur, 1 kafe pa sheqer.

Dreka: 1 portokall, 1 vezë të zier, 1 kos

Darka: 2 domate ose 2 dcl pire nga domatet, 2 vezë të ziera, 1/2 kg sallatë të gjelbër ose trangull, 2 rriska bukë të thekur

E martë

Mëngjesi: 1 portokall (ose dardhë, pjeshkë, shalqi, pjepër, jo banane), 2 rriska bukë të thekur, 1 kafe pa sheqer

Dreka: 1 portokall, 1 vezë, 1 kos, 2 rriska bukë të thekur

Darka: 125 gr mish të bluar gjedhi, 1 domate, 1 rriskë bukë të thekur, 1 gotë çaj ose kafe.

E mërkurë

Mëngjesi: 1 portokall (ose dardhë, pjeshkë, shalqi, pjepër, jo banane), 2 rriska bukë të thekur, 1 kafe pa sheqer.

Dreka: 1 portokall, 1 vezë të zier, 1 kos, 1 sallatë jeshile.

Darka: 125 gr mish të bluar, 1 portokall, 1 rriskë bukë të thekur, 1gotë kafe ose çaj.

E enjte

Mëngjesi: 1 portokall (ose dardhë, pjeshkë, shalqi, pjepër, jo banane), 2 rriska bukë të thekur, 1 kafe pa sheqer.

Dreka: 125 gr djathë të freskët të lopës me pak yndyrë, 1 domate, 1 rriskë bukë të thekur.

Darka: 125 gr mish të bluar, 2 domate, 1 mollë, 1 rriskë bukë të thekur.

E premte

Mëngjesi: 1 portokall (ose dardhë, pjeshkë, shalqi, pjepër,jo banane), 2 rriska bukë të thekur, 1 kafe pa sheqer

Dreka: 200 gr mish të zier ose peshk, 1 domate, 1 rriskë bukë të thekur.

Darka: 500 gr perime të ziera (karota, bizele, patate), 1 vezë, 1 domate.

Gjatë fundjavës hani në mënyrë normale

Dietë speciale/ Nëse mbahet për 15 ditë mund të humbasësh 15 kilogramë nga pesha trupore Read More »

Shi dhe përmbytje në fundjavë/ Agjencia Kombëtare e Mbrojtjes Civile letër pesë prefektuarave në vend për të marrë masa

Agjencia Kombëtare e Mbrojtjes Civile i ka dërguar letër pesë prefektuarave në vend, për të marrë masa pasi gjatë fundjavës pritet mot me reshje të shumta shiu.

Letra u është nisur prefekturave të Shkodrës, Lezhës, Fierit, Vlorëës dhe Gjirokastrës.

Duke cituar të dhënat e IGJEUM, theksohet se në veri perendim dhe jug të vendit priten stuhi dhe reshje të mëdha shiu, të cilat mund të sjellin edhe përmbytje.

Zonat që rrezikojnë të preken më shumë Shkodra, Dibra, Malësia e Madhe, Kruja.

Apeli shkon për marrjen e masave në mënyrë që të parandalohen situata të rënda.

“Pushteti vendor tĂ« pĂ«rcaktojĂ« vendet e pa rrezikuara pĂ«r zhvendosjen e popullsisĂ« nĂ« rast rreziku”, thuhet nĂ« letĂ«r. /noa.al/

Shi dhe përmbytje në fundjavë/ Agjencia Kombëtare e Mbrojtjes Civile letër pesë prefektuarave në vend për të marrë masa Read More »

Meteorologu lajmëron rrebeshe shiu, ja deri kur do vazhdojne

Meteorologu Hakil Osmani ka sjellĂ« parashikimin e motit pĂ«r ditĂ«t nĂ« vijim. NĂ« njĂ« lidhje nĂ« emisionin “ABC-ja e mĂ«ngjesit”, Osmani u shpreh se gjatĂ« ditĂ«s sĂ« sotme pritet tĂ« kemi rrebeshe shiu qĂ« do tĂ« jenĂ« prezentĂ« deri nĂ« orĂ«t e para tĂ« ditĂ«s sĂ« shtunĂ«. Ai shtoi se nĂ« mesditĂ«, mund tĂ« kemi njĂ« pĂ«rmirĂ«sim tĂ« lehtĂ«, ndĂ«rsa nĂ« orĂ«t e mbrĂ«mjes do tĂ« kemi rritje tĂ« reshjeve tĂ« shiut.

“GjatĂ« ditĂ«s sĂ« sotme pritet tĂ« kemi rrebeshe shiu qĂ« do tĂ« jenĂ« prezentĂ« deri nĂ« orĂ«t e para tĂ« ditĂ«s sĂ« shtunĂ«. Por nĂ« orĂ«t e mesditĂ«s dhe nĂ« vijim mund tĂ« kemi njĂ« pĂ«rmirĂ«sim tĂ« lehtĂ«, ndĂ«rsa nĂ« orĂ«t e mbrĂ«mjes do tĂ« kemi rritje tĂ« reshjeve tĂ« shiut. GjatĂ« ditĂ«s sĂ« hĂ«nĂ« deri nĂ« mesditĂ« reshjet e shiut do tĂ« jenĂ« tĂ« larta. NdĂ«rkohĂ« tĂ« dielĂ«n dhe gjatĂ« ditĂ«s sĂ« hĂ«nĂ« do tĂ« kemi reshje tĂ« konsiderueshme nĂ« vendin tonĂ«. Edhe mĂ« KosovĂ« dhe MaqedoninĂ« e Veriut presim qĂ« reshjet tĂ« jenĂ« me intensitet tĂ« lartĂ«. Si pasojĂ« tĂ« reshjeve tĂ« konsiderueshme vlerat maksimale do tĂ« zbresin nĂ« 21-22 gradĂ« Celsius,”– u shpreh meteorologu.
Ditët e fundit, vapa e nxehtë e verës u ka lënë hapësirë reshjeve të vjeshtës dhe temepraturave më të ulëta. Reshjet e shumta të shiut kanë sjellë edhe përmbytje në shumë qytete.

Meteorologu lajmëron rrebeshe shiu, ja deri kur do vazhdojne Read More »