Shuhet dirigjentja e parë shqiptare, Rozmari Jorganxhi
Rozmari Jorganxhi, dirigjentja e parë shqiptare, është ndarë sot nga jeta në moshën 83 vjeçare.
Ajo luajti një rol të rëndësishëm dhe të pazëvendësueshëm në ngritjen e kulturës dhe edukimin e brezave. Pas ndryshimeve politike, edhe pse u largua nga Shqipëria për në Itali, ajo mbeti e përkushtuar në deri në ditët e fundit në profesionin e saj.
Ajo ka nisur karrierĂ«n e saj qĂ« nĂ« vitin 1959 si soliste lirike. âMezzosopranoâ nĂ« TOB dhe ka interpretuar me profesionalizĂ«m nĂ« nivele tĂ« larta role nga operat ndĂ«rkombĂ«tare, por edhe ato kombĂ«tare.
Nga viti 1967-1984 ajo ka dirigjuar Korin e TOB duke qenë femra e parë dirigjente e këtij institucioni unik të kulturës shqiptare.
Rozmari Jorganxhi u lind nĂ« qytetin e bukur, artdashĂ«s tĂ« Korçës mĂ« 8 korrik 1937 nĂ« njĂ« familje artizanĂ«sh, me tradita patriotike dhe muzikore. Xhaxhai i saj IcĂ« (KristicĂ«) Jorganxhi ishte flautist nĂ« âBandĂ«s e LirisĂ«â nĂ« Korçë, qysh nĂ« vitin 1909.
Po kĂ«shtu xhaxhai tjetĂ«r Aleks Jorganxhi ishte pjestar i BandĂ«s Muzikore âVatraâ, ku luante nĂ« benç dhe flikorno-bariton dhe nĂ« vitin 1920 erdhi nga Amerika me pjestarĂ«t e kĂ«saj bande muzikore tĂ« drejtuar nga muzikanti patrioti Thoma Nasi, ku mori pjesĂ« nĂ« LuftĂ«n e VlorĂ«s.
Ati i saj Gaqo Jorganxhi âArtist i Merituarâ, kĂ«ndoi pĂ«r 65 vjet si solist nĂ« koncerte tĂ« ndryshme nĂ«pĂ«r gjithĂ« ShqipĂ«rinĂ«, nĂ« Radio âKorçaâ dhe nĂ« veçanti nĂ« grupin e mirĂ«njohur tĂ« kĂ«ngĂ«ve karakteristike korçare âLiraâ.
E rritur në këtë mjedis muzikor Rozmaria trashëgoi një zë të bukur dhe një vesh muzikor të mrekullueshëm. Ajo qysh fëmijë u ngjit në skenë dhe u bë e njohur në qytetin e saj. Ende një vogëlushe pesëvjeçare ajo mori mësimet e para në fillim për kitarë e solfexh nga muzikanti poliglot Gaqo Tërpini dhe më vonë për piano nga pianisti i mirënjohur Boris Plumbi.
Pas çlirimit tĂ« vendit u aktivizua pranĂ« ShtĂ«pisĂ« sĂ« Pionierit tĂ« Korçës dhe pas mbarimit tĂ« shkollĂ«s 7 vjeçare, nĂ« vitin 1951 shkon pĂ«r studime nĂ« Liceun Artistik âJordan Misjaâ nĂ« TiranĂ« me pedagoge kantoje âArtisten e Popullitâ Marie Kraja. NĂ« shtator tĂ« vitit 1952 shkon pĂ«r studime tĂ« larta nĂ« Rusi nĂ« Konservatorin âP.I. Ăajkovskiâ (sot Akademia e Arteve) nĂ« MoskĂ«, ku studioi pĂ«r shtatĂ« vjet nĂ« dy fakultetet, tĂ« kantos dhe dirigjimit koral, tĂ« cilat i mbaroi shkĂ«lqyshĂ«m nĂ« vitin 1959.
AtĂ« maj tĂ« vitit 1959 dy agjensitĂ« telegrafike ajo TASS dhe ATSH do tĂ« jepnin lajmin nĂ«pĂ«r gazetat qĂ«ndrore: âKĂ«ngĂ«tarja e re Rozmari Jorganxhi, mbaroi njĂ«kohĂ«sisht dy fakulteteâ.
Këto rezultate të shkëlqyera në studimet e saj, ajo i arriti me një punë të madhe dhe këmbëngulëse, për të përballuar me sukses gjithë atë studim të madh që kërkonin në të njëjtën kohë këto dy fakultete, ndaj pas mbarimit me sukses të tyre ajo ishte tashmë jo vetëm një këngëtare dhe dirigjente me diplomë, prej një nga akademitë më të njohura në botë, por edhe një artiste e formuar dhe e pajisur me një kulturë të madhe të përgjithshme dhe artistike.
Me kthimin në Atdhe, Rozmari Jorganxhi filloi punën si soliste, mezzo-soprano pranë Teatrit të Operës dhe Baletit në Tiranë. Para saj tani shtrihej rruga e gjatë, por e vështirë e artit. Ajo interpreton në të gjitha rolet e para dhe të dyta për mezzo-soprano të operave të vëna në skenën nga TKOB për gati 30 vjet. Në karrierën e saj si këngëtare ajo ka të realizuara role nga operat e autorëve klasikë të huaj dhe atyre shqiptarë. Në të gjitha këto role ajo ka vënë jo vetëm zërin e saj të bukur e të ngrohtë të mezzo-sopranos, por mbi të gjitha shpirtin dhe zemrën e saj prej artisteje.
Rozmari Jorganxhi ka dhënë me qindra koncerte, të cilat i ka filluar qyshse ishte studente në Moskë dhe në turne të ndryshme nëpër ish BRSS. Ajo ka dhënë një kontribut të rëndësishëm në zhvillimin e muzikës së dhomës në vendin tonë.
Janë me dhjetra romancat e kënduara prej saj, vepra këto të autorëve të huaj klasikë dhe shqiptarë. Repertori i saj ka qenë shumë i gjerë dhe i pasur, ku përmblidhen dhe këngë popullore të përpunuara dhe arie nga opera të ndryshme.
Ajo ka treguar njĂ« mjeshtri tĂ« lartĂ« artistike nĂ« interpretimin e romancave nga Moxart, Hendel, Shuman, Shubert, Grig, Rahmaninov, Ăajkovski, De Falja, arie nga operat e shumĂ«njohura si âTrovatoreâ,e Verdit (aria e AzuçenĂ«s), âBerberi i Seviljesâ e Rosinit (kavatina e RozinĂ«s), âSemiramideâ e Rosinit âSamsoni e Dalilaâ e Rosinit (aria e DalilĂ«s), âHirushja e Rosinit, âNormaâ e Belinit etj.
Ishte viti 1967, kur Rozmari Jorganxhi, krahas punës së saj si këngëtare lirike në TOB fillon punën edhe si dirigjente e korit pranë këtij tempulli të artit tonë skenik.
Ajo Ă«shtĂ« kĂ«shtu e para dirigjente e korit nĂ« ShqipĂ«ri duke thyer kĂ«shtu tabunĂ« qĂ« kĂ«tĂ« profesion mund ta kenĂ« âprivilegjâ vetĂ«m burrat. Ajo u ngjit nĂ« pultin e dirigjentit tĂ« korit, pas mjeshtrit tĂ« madh Kostandin Trako âArtist i Merituarâ, pĂ«r tĂ« cilin ajo edhe sot ruan njĂ« konsideratĂ« tĂ« lartĂ« si artist dhe njeri dhe dirigjentit Milto Vako âArtist i Merituarâ.
Por, nuk ishte e lehtĂ« ky profesion pĂ«r njĂ« grua tĂ« re. Gjithçka kishte mĂ«suar pĂ«r shtatĂ« vjet tani do ta vinte nĂ« jetĂ«. Gjeti njĂ« kolektiv kori me eksperiencĂ« shumĂ«vjeçare, me zĂ«ra tĂ« bukur, por paksa tĂ« lodhur nga vitet. KĂ«rkoi tĂ« plotĂ«sohej ai kor me zĂ«ra tĂ« freskĂ«t nga studentĂ«t e posadiplomuar nĂ« kanto, por kjo kĂ«rkesĂ« e saj nuk u plotĂ«sua nga Ministria e KulturĂ«s e asaj kohe dhe ata studentĂ« tĂ« posadiplomuar, artistĂ« tĂ« rinj u dĂ«rguan nĂ«pĂ«r rrethe ose vatra kulture, ku shumĂ« prej tyre iu âshuaâ mĂ« kot talenti prej kĂ«ngĂ«tari.
âFreskiminâ ose ârinoviminâ e korit, sipas urdhrave tĂ« partisĂ« nĂ« pushtet e detyruan ta bĂ«nte nga âartistĂ«â tĂ« ardhur nga âgjiri i kalsĂ«s punĂ«toreâ. Dirigjentes nĂ« kĂ«tĂ« kohĂ« i duhej tĂ« punonte edhe pĂ«r ngritjen e tyre profesionale. ShumĂ« prej tyre nuk njihnin as solfexhin(!). Mos tĂ« harrojmĂ« pastaj edhe âkontrollin punĂ«torâ, i cili arriti njĂ« ditĂ« tâi thotĂ« asaj, se si shumĂ« njerĂ«z mbante nĂ« atĂ« kor!⊠Duhej tĂ« bĂ«heshin âshkurtimeâ!
Me gjithë këto vështirë dhe shumë të tjera, Rozmari Jorganxhi arriti me punën e saj të palodhur dhe plot pasion, duke mos u ndarë asnjë çast dhe nga puna e saj si soliste, të verë në skenë opera premierë si nga autorë të huaj, ashtu dhe nga autorë shqiptarë, kantata, poema, koncerte të Majit të TOB dhe grupeve të ndryshme amatore, të Ansamblit të Ushtrisë etj.
Në vitin 1980 ajo shkoi në Kosovë (sot Republika e Kosovës) për të ndihmuar në ngritjen e korit të RTP, ku dha me shumë sukses dhe një koncert, i cili u mirëprit nga artdashësit kosovarë. Në vitin 1992 merr pjesë në Ravena të Italisë si dirigjente dhe merr vlerësimin maksimal nga dirigjentët aty.
Rozmaria Ă«shtĂ« nga pedagoget e para (tĂ« jashtme) tĂ« Konservatorit ShtetĂ«ror tĂ« TiranĂ«s sot Akademia e Arteve, ku pĂ«r shumĂ« e shumĂ« vjet me rradhĂ« dha kontributin e saj nĂ« pĂ«rgatitjen e artistĂ«ve tĂ« rinj si dirigjentet Zef ÒȘoba, Pandi Bello, Naim Gjoshi, Oleg Arapi, Jetmir Barbullushi, Petrika Afezolli, kĂ«ngĂ«taret Domenika Matja, Mimoza Demiri, Agim Hushi, Greta Marlocaj, Izet Salihi, Etleva Mata, Laura Hak.
Rozmari me një vullnet e dashuri të pa lodhur, nuk rreshti kurrë së punuari jo vetëm me studentët e saj, por me çdo artistë të ri që kërkonte ndihmën e saj për të marrë njohuritë e para si në kanto ashtu dhe në dirigjime.
Me një mbingarkesë profesionale Rozmari luajti një rol të denjë si bashkëshorte dhe nëna e tre femijëve të shkëlqyer ku dy djemtë e saj, sot artistë të talentuar e të mirënjohur, si nga vendi i tyre i origjinës ashtu dhe nga vendi ku sot jetojnë Trieste-Itali. Gjergj Leka kantautore dhe Hektor Leka Bariton në teatrin Xhuzepe Verdi ne Triestë.
Pasi Rozmari nĂ« vitin 1992 transferohet familjarisht si e riatdhesuar nĂ« qytetin e TriestĂ«s, nĂ« vitin 1993, nĂ« moshĂ«n 56 vjeçare, dhe fiton konkursin nĂ« Teatrin e OperĂ«s sĂ« TriestĂ«s âXh.Verdiâ dhe vendin e parĂ«.
Ajo kntribuoi pĂ«r 10 vjet rresht aty. Rozmari Jorganxhi, dy herĂ« u dekorua me URDHĂRIN “NAIM FRASHĂRI” tĂ« Klasit tĂ« IIâtĂ«.
Rolet e realizuara prej saj janë një galeri e tërë personazhesh si:
Marta nĂ« operĂ«n âJollantaâ e Ăajkovskit,
Hata te âNusja e shiturâ e SmetanĂ«s,
Mara nĂ« operĂ«n âMrikaâ tĂ« P. JakovĂ«s,
Mirushi dhe nĂ«na e Mirushit nĂ« operĂ«n âPranveraâ tĂ« T. DajisĂ«,
Hanxhesha nĂ« âBoris Godunovâ tĂ« Musorskit,
Suzuki nĂ« âMadama Baterflaj e Puçinit,
Sanda dhe nĂ«na e Dhimitrit nĂ« âLulja e Kujtimitâ tĂ« K. Konos,
Kontesha Anastasia nĂ« operetĂ«n Princesha e Ăardashit tĂ« Kalmarit,
Madalena nĂ« operĂ«n âRigoletoâ tĂ« Verdit,
Kerubini nĂ« âDasma e Figarosâ tĂ« Moxartit,,
Ollga te âHeroinaâ e V. NovĂ«s,
Jerina te âSkĂ«nderbeuâ tĂ« P. JakovĂ«s,
Lina nĂ« operĂ«n âZgjimiâ tĂ« T. Harapit,
Karmen nĂ« skena nga opera âKarmenâ tĂ« BizesĂ«,
Olga nĂ« âEugjen Onjeginiâ tĂ« Ăajkovskit,
Lola nĂ« âKavaleria Rustikanaâ tĂ« Maskanjit etj.etj.
/NOA.al


Shuhet dirigjentja e parë shqiptare, Rozmari Jorganxhi Read More »









