Aurora

Përshëndetje! Unë që po ju shkruaj jam një nënë e divorcuar prej më pak se një viti. Kam një djalë 6 vjeç dhe aktualisht, po jetoj me prindërit e mi, nënën dhe babanë.

Jam 30 vjeçe dhe u martova shumë e re, pasi burrin tim e njoha kur isha në gjimnaz. Ai ishte disa vjet më i madh se unë, ndërsa unë isha vetëm 18 vjeçe.

Ishte dashuri me shikim të parë. Për shkak të moshës së tij pak më të madhe dhe sepse ishte njeri pa shkollë të lartë, prindërit nuk ishin dakord që ne të martoheshim, por dashuria jonë ishte më e madhe.

U fejuam mbasi unë mbarova gjimnazin. Ai kishte një dyqan të familjes dhe herë pas here shkonte për furnizim jashtë vendit.

Unë vazhdova shkollën e lartë për Gjuhë të Huaja dhe prej disa vitesh punoj si mësuese në një shkollë nëntë-vjeçare.

Qëndruam të fejuar për gati 3 vjet dhe mund të them me plot gojën se lidhja jonë ishte e përkryer.

Ai ishte mashkulli ideal! Më bënte dhurata, më sillte lule, sa herë ikte jashtë për të marrë mall për dyqanin më sillte gjithmonë veshje nga më të fundit.

Kur isha në vitin e fundit të universitetit, unë mbeta shtatzënë. Vendosëm të martoheshim ndonëse akoma nuk kishim një shtëpi.

Morëm me qira një apartament të vogël, por ishim të lumtur. Vitet e para të martesës ishin të qeta dhe unë mendoja se gjithçka ishte në vendin e duhur.

Lindëm një djalë i cili ishte bekim për të dy, por ndonëse të dy punonim, paratë nuk ishin të mjaftueshme sepse kishim një qira për të paguar dhe një fëmijë për të ushqyer.

Rroga ime dilte vetëm për të blerë ushqimet dhe gjërat e tjera të nevojshme, ndërsa im shoq kishte probleme me dyqanin. Shitjet filluan të binin e kështu filluan problemet me mungesën e parave.

Djali rritej çdo ditë e më shumë dhe rriteshin edhe kërkesat e tij, por biznesi po shkonte gjithnjë e më keq dhe kështu, im shoq u detyrua ta mbyllte.

Që nga ai moment, nisën edhe problemet që i dhanë fund martesës sonë. Ai nuk ishte mësuar të bënte punë tjetër përveç dyqanit, nuk kishte profesion tjetër.

Në momentin që e mbylli atë, u gjend i papunë dhe pa asnjë mundësi punësimi. Rroga ime nuk ishte e mjaftueshme prandaj insistoja çdo ditë që të gjente punë.

Ai e kalonte ditën në shtëpi duke parë televizor ose në lagje me shokët e tij. Mua më ra përsipër të mbaja gjithë familjen ndërkohë që nuk kishim të ardhura të tjera. Shumë shpejt nisën debatet në shtëpi.

Tensioni ishte i madh dhe marrëdhënia midis meje dhe bashkëshortit nisi të përkeqësohej çdo ditë e më shumë.

Në vend që të kërkonte për çfarëdolloj pune, ai nisi ta kalonte gjithë ditën jashtë me shokët e tij duke pirë e duke treguar çdo ditë e më pak interes e përkushtim për familjen e tij.

Po më vinte shpirti në majë të hundës! Gjithë ajo dashuri e madhe, kur lekët që sjell në shtëpi nuk dalin as për gjysmën e muajit, zhduket.

Shpesh ndodhte që vinte i dehur në shtëpi, gjithashtu më kërkonte edhe para. Kjo situatë vijoi për disa muaj, derisa prindërit e mi të cilët më ndihmonin herë pas here, më thanë se nuk ishin më në gjendje të më mbanin mua, fëmijën dhe bashkëshortin tim. Kjo situatë kështu nuk mund të zgjaste më shumë.

U kërkova prindërve të mi të rikthehesha tek ata, të paktën derisa im shoq të kthehej në gjendje si më parë e të kishte gjetur një punë.

Ata pranuan. Kur i thashë se do të ikja bashkë me djalin dhe se nuk mund ta përballoja më mungesën e tij dhe sjelljen prej të papërgjegjshmi, ai, sigurisht, nuk ishte dakord dhe shpërthehu në ulërima.

I kërkova të shtrohej e të gjente një punë. Mbase atëhere do të rikthehesha me të. U largova mes një sherri të tmerrshëm dhe ulërimave. Për disa ditë nuk dëgjova asgjë nga ai.

Dija që shtëpinë që kishim me qira nuk kishte më mundësi për ta paguar dhe me siguri ishte rikthyer te prindërit e tij.

Pas një muaji a më shumë, ai trokiti te dera e prindërve të mi. Fillimisht m’u duk në rregull, por kur filloi të fliste, e kuptova se gjërat për të ishin përkeqësuar.

Ai kishte ardhur për të më thënë se nëse nuk do të kthehesha me të, do të kërkonte kujdestarinë e djalit.

Pas një sherri tepër të madh, u desh ndërhyrja e babait tim që ai të largohej. Sherret vazhduan të ishin të njëpasnjëshme derisa një ditë më erdhi një fletëthirrje për t’u paraqitur në gjyq.

Qëkur isha larguar nga shtëpia ku jetonim bashkë, ai ishte rikthyer te prindërit e tij.

Me siguri i kishte bindur ata se për ndarjen tonë isha fajtore unë, ndaj tashmë unë isha e padëshiruar për prindërit e tij.

Ata nuk ishin sjellë ndonjëherë keq me mua, por as kur kishim nevojë nuk na kishin ardhur ndonjëherë për ndihmë, madje vetëm shikonin ku e ku t’i merrnin ndonjë lek të birit.

Pas rikthimit në shtëpinë e tyre, ata i kishin gjetur punë te një dyqan i kushëririt të tyre, ku ai punonte si roje natën.

Duke qenë se unë isha ajo që isha larguar nga shtëpia, ata e kishin bindur se unë i kisha “rrëmbyer nipin”, ndaj kishin zgjedhur ta merrnin atë në rrugë ligjore.

Shumë shpejt erdhi kërkesa për paraqitjen për në gjyq. Kërkesa për të më marrë djalin bazohej te fakti se unë kisha qenë një bashkëshorte e keqe, që tradhtoja burrin dhe nuk isha kujdesur për familjen në kohën kur im shoq kishte qenë në vështirësi ekonomike.

Ndonëse kishte vendosur të më merrte djalin me rrugë ligjore, ai vinte herë pas here në shtëpi, madje e takoja edhe rrugës dhe vetëm më kërcënonte.

Në një seancë gjyqi tha se unë nuk e lija as ta takonte djalin, kur unë vetë i kisha thënë që të caktonim dy ditë në javë ku ai të kishte mundësi të vinte të takonte të birin. Gjithë çfarë thoshte ai, ishin gënjeshtra.

Sipas avokatit tim, gjyqi nuk po shkonte në favorin tonë dhe më tha se duhej të paguanim gjykatësin që ne të fitonim çështjen.

Bëhej fjalë për një shumë jo të vogël, të cilën, unë nuk kisha ku ta gjeja. Ditët e vendimit të gjykatës po afroheshin dhe frika na kishte pushtuar të gjithëve.

Një mikesha ime e cila punonte në bankë, më këshilloi të merrja një kredi me interes afatgjatë.

Fatkeqësisht, kjo ishte e vetmja mënyrë, kështu që u detyrova të merrja kredi, vetëm për të mos rrezikuar tim bir. Një nënë është e aftë të bëjë gjithçka për fëmijën e vet, edhe nëse kjo do të thotë të sakrifikojë e madje të japë edhe rryshfet.

Im bir nuk u nda kurrë nga unë dhe kjo është gjëja më e rëndësishme për mua. Aktualisht, vazhdoj të paguaj kredinë e marrë dhe bëj njëkohësisht dy punë.

Pavarësisht se kam shumë pak kohë të rri me të, jam e lumtur që ai është pranë meje; kjo më bën të ndjehem e qetë dhe e sigurtë.

Sa për ish-bashkëshortin tim, që pas ditës së gjyqit, nuk e kam lejuar as të afrohet te pragu i derës sonë.

Lufta e Vlorës është nga ato luftëra që nuk harrohen lehtë se është bërë për liri, për dashuri ndaj dheut të të parëve. Brigjet e Shqipërisë do të goditeshin shumë fortë, po po aq e fortë ishte edhe kundërpërgjigjia që ata morën

Në vargun e luftërave dhe përpjekjeve të shqiptarëve për lirinë dhe pavarësinë e tyre kombëtare, bën pjesë edhe epopeja legjendare e Vlorës e vitit 1920, e cila, pas Kongresit Historik të Lushnjës, shënoi një nga faqet e ndritura në historinë e popullit shqiptar. Me shpërthimin e Luftës së Parë Botërore, 1914-1918, midis Fuqive të Mëdha, Gjermanisë e Austro–Hungarisë nga njëra anë dhe në anën tjetër, Fuqive të Atlantës: Angli, Francë e Rusia Cariste, Shqipëria u ndodh në këtë udhëkryq historik, duke u bërë një nga vatrat e lakmive të fuqive ballkanike dhe synimeve të tyre për ta eliminuar vetëqenien e shtetit kombëtar shqiptar.

Fuqitë Ndërluftuese, me miratimin e Fuqive të Mëdha, trojet shqiptare i pushtuan, duke krijuar një dramë të re historike. Në vjeshtën e vitit 1914, Greqia pushtoi viset jugore të vendit, Italia u vendos në ishullin e Sazanit dhe pushtoi Vlorën, në qershor 1915 Serbia pushtoi Shqipërinë e Mesme, ndërsa Mali i Zi, zaptoi viset veriore.

Në kundërshtim me këto fuqi luftarake, në fillim të vitit 1916, drejt trojeve shqiptare vërshuan edhe ushtritë austro-hungareze e ato bullgare, ndërsa ushtritë franceze u vendosën në rajonin e Korçës. Lufta e Parë Botërore krijoi një dramë të re në fatin e jetën e shqiptarëve, fshatra të tëra të djegura e shkatërruara, u rrënua bujqësia e blegtoria, mijëra të vrarë, plagosur e internuar, mijëra të vdekur nga uria dhe epidemitë.

Personalitetet e shquara të Europës si: Miss Durham, Herbert, Berthold e të tjerë, i bënë thirrje Fuqive të Mëdha për të ndalur këtë dramë fatkeqe të shqiptarëve në Ballkan. Pas debateve të ashpra në Konferencën e Paqes në Paris 1915-1919, shqiptarët ngritën zërin e tyre për mbrojtjen e të drejtave kombëtare, përballë barbarive të ushtrive të huaja.

Një varg protestash, mitingjesh e memorandumesh të vitit 1919-1920 iu drejtuan Fuqive të Mëdha dhe Konferencës së Paqes në Paris, jo vetëm nga qytetet kryesore të vendit, por edhe mëmëdhetarët në Europë e ShBA., ku kërkohej largimi i ushtrive pushtuese nga trojet shqiptare dhe bashkimi i krahinave të Vlorës me pjesën tjetër të Atdheut.

Qysh në verën e vitit 1919, nëpërmjet shtypit të huaj, vlonjatët mësuan për marrëveshjen Titoni–Venizellos, e cila kërkonte aneksimin e viseve shqiptare nga fqinjët ballkanikë. Për të kundërshtuar këto synime shoviniste, me nënshkrimin e atdhetarëve më në zë të Vlorës si Osman Haxhiu, Et’hem Vlora, Spiro J. Koleka, Tol Filipi, Jani Minga, Hamza Isai, Halim Xhelo, Abaz Mezini, Tol Arapi, nënshkruar edhe nga parësia e qytetit dhe e krahinave më 24 shtator 1919, i dërguan një memorandum kryetarit të delegacionit anglez në Konferencën e Paqes në Paris z. Lloid Xhorxh, ku i shkruanin:

“Prej kaq shekujsh po vuajmë martirizime të tmerrshme për të fituar lirinë tonë dhe kemi derdhur pa pushim gjakun tonë kundër popujve invazorë dhe, megjithëse të dobët dhe të pakët si numër, nuk e kemi përkulur kurrë kurrizin dhe nuk kanë mundur kurrë të na sundojnë, duke treguar në shumë raste se edhe ne ishim të denjë për të jetuar të lirë dhe të pavarur si fqinjët tanë…”.

Ky memorandum iu dorëzua edhe komandës së ushtrisë italiane, gjë që e tronditi gjeneral Piacentinin. Më 28 Nëntor 1912, atdhetarët e Vlorës, me në krye Osman Haxhiun, demonstruan tek xhamia e Tabakëve, duke manifestuar për ditën e shenjtë të flamurit kombëtar. Ky manifestim dhe përleshja e vlonjatëve me ushtrinë italiane nëpër rrugët e qytetit, e tronditi mjaft komandën e ushtrisë italiane.

Në mbështetje të manifestimit të Vlorës u organizuan protesta e manifestime edhe në mjaft qytete të tjera të vendit, në Berat, Skrapar, Lushnjë, Gjirokastër, Shkodër, Krujë, Elbasan e gjetkë.

Kongresi i Lushnjës, janar 1920, me vendimet e veta, shënoi një kthesë të re në jetën historike shqiptare, ai hodhi poshtë vendimet e Konferencës së Paqes në Paris për copëtimin e trojeve shqiptare, duke rritur ndërgjegjen kombëtare të shqiptarëve. Në ditët e para të gushtit 1920, qeveria e Sulejman Delvinës, duke kuptuar rreziqet që po i kanoseshin fatit të Shqipërisë, lëshoi një thirrje ku kërkohej “një besë e përgjithshme” për mbrojtjen e trojeve shqiptare.

Në këto kushte, pas Kongresit të Lushnjës, atdhetarët vlonjatë u mblodhën në fshatin Armen më 23 shkurt, ku diskutuan për organizimin e rezistencës anti-italiane. Një rol të veçantë në organizimin e Luftës së Vlorës 1920 kundër pushtuesve italianë ka luajtur komiteti “Mbrojtja Kombëtare” i Vlorës dhe i krahinave të tjera në Mallakastër, Tepelenë, Kurvelesh, Gjirokastër e Përmet. Sipas Pr Muin Çamit, komiteti “Mbrojtja Kombëtare” u krijua në Vlorë, më 10 mars 1920 “dhe aty u vendos që çështja e Vlorës, të zgjidhej me armë…”.

Këtë gjë e dëshmojnë në kujtimet e tyre edhe H. Xhelo, A. Agalliu, G. Iljazi, etj., të cilët shënojnë se “një muaj pas Kongresit të Lushnjës në Vlorë, në shtëpinë e Osman Haxhiut, u krijua komiteti “Mbrojtja Kombëtare”, i cili kishte për qëllim përgatitjen e kryengritjes së armatosur.

Osman Haxhiu dhe komiteti “Mbrojtja Kombëtare”, në ditët e fundit të marsit dhe fillimin e prillit 1920, dërguan përfaqësuesit e vet në Mallakastër, Tepelenë, Berat e Përmet për të biseduar me parësinë e krahinave. Krahas kësaj veprimtarie, edhe qeveria e Sulejman Delvinës, deklaroi hapur “për marrjen e masave dhe sigurimin e pavarësisë së vendit dhe bashkimin politik dhe administrativ të krahinave.”

Në fillim të majit 1920, komanda e ushtrisë pushtuese italiane, duke parë përgatitjet për luftë që bëheshin në Vlorë dhe krahinat e saj, shpalli gjendjen e jashtëzakonshme, bëri arrestime dhe urdhëroi bllokimin e rrugëve që lidhnin Vlorën me krahinat. Nga ky shkak shpërthyen protesta e mitingje në qytete të ndryshme të vendit.

Disa nga anëtarët e Këshillit Kombëtar propozuan që të bëheshin edhe bisedime me Komisar Kastoldin, por përfaqësuesit e Vlorës, Qazim Koculi e Spiro J. Koleka, kundërshtuan çdo marrëveshje që mund të bëhej në dëm të sovranitetit kombëtar dhe sidomos ndaj Vlorës.

Më 18 maj 1920, komiteti “Mbrojtja Kombëtare”, dërgoi për bisedime në Tiranë, me qeverinë e Sulejman Delvinës, një delegacion të përbërë nga: Osman Haxhiu, Rexhep Sulejmani dhe Gani Aliko. Pas takimit me Osman Haxhiun, në mbledhjen e senatit të 23 majit, kryeministri do të deklaronte:

“Qeveria e jonë, kurdoherë ka kërkuar dorëzimin e Vlorës dhe jep fjalën e nderit, se kurrë nuk do të kursehet për të bërë një therori për shpëtimin e Vlorës…”. Pas takimit me kryeministrin Sulejman Delvina, komiteti “Mbrojtja Kombëtare” u përqendrua në krahinën e Mesaplikut. Aty Osman Haxhiu mori dhe letrën e Sulejman Delvinës, i cili më 25 maj, e vinte në dijeni se qeveria e Tiranës kishte ndërprerë marrëdhëniet me Komisar Kastoldin, duke i deklaruar atij “bashkimin politik e administrativ të krahinës së Vlorës me pjesën tjetër të vendit”.

Më 29 maj 1920, në pllajën e Barçallait, të fshatit Dukat, u thirrën 200 përfaqësues të krahinave. Publicisti Halim Xhelo, në faqet e gazetës “Politika” e jep të gjallë kronikën e këtij kuvendi: “Mbledhja e këtij kuvendi u bë ditën e shtunë më 29 maj 1920, në vendin e quajtur Barçalla, ku morën pjesë 200 vetë nga pleqësia e katundeve dhe qytetit të Vlorës, ku me një zë u betuan që: Me ndihmë dhe pa ndihmë të viseve të tjera të Shqipërisë, do të luftojmë derisa të bashkohemi me shtetin tonë, ose në mos e arrifshim këtë ideal, të vdesim me armë në dorë, që ta marrë vesh bota e qytetëruar, se shqiptari për lirinë e vet di të vdes, dhe kur vendos të vdes, s’e trembin milionat me ushtri e topa…”

Në Kuvendin e Barçallait u zgjodh edhe komiteti i “Mbrojtjes Kombëtare”, për organizimin e luftës kundër pushtuesit: Osman Haxhiu (Kryetar), anëtarë: Sali Bedini, Hamit Selmani, Duro Shaska, Hazbi Cano, Beqir Sulo, Ali Beqiri, Alem Mehmeti, Hysni Shehu, Qazim Kokoshi, Murat Miftari dhe Myqerem Hamzaraj. Sekretar i Komitetit u zgjodh Halim Xhelo, ndërsa Komandant i Përgjithshëm i Luftës u zgjodh Ahmet Lepenica.

Pas Kuvendit të Barçallait, sipas urdhrit të komitetit “Mbrojtja Kombëtare”, forcat luftarake u përqendruan në pllajën e Beunit mbi Velçë. Më 2 qershor 1920, në Beun u zgjodh edhe Komisioni i Luftës i përbërë prej rreth 37 vetësh. Prej Beunit luftëtarët i dërguan një ultimatum Komandës së Trupave pushtuese italiane dhe gjeneral Settimo Piacentinit, në të cilin shënohej: “Sot, populli shqiptar i bashkuar më shumë se çdo herë, duke mos mundur të durojë të shitet si bagëti nëpër pazaret e Europës, si shpërblim italo-serbo-grek, vendosi të marrë armët në dorë dhe të cilat do t’i dorëzohen me të shpejtë Qeverisë Kombëtare në Tiranë”.

Ultimatumi, në radhët e tij, i kërkonte gjeneral Piacentinit përgjigje të prerë deri në orën shtatë të mbrëmjes, të datës 4 qershor 1920, për largimin e ushtrisë italiane nga Vlora. Luftëtari i shquar popullor Mehmet Selim Mallkeqi, mori këtë përgjigje nga gjeneral Piacentini: “Përgjigjen do t’ua japin topat e mi në Kotë, Gjorm e Kaninë…”.

Në mbarim të afatit të Ultimatumit, Kryetari i komitetit “Mbrojtja Kombëtare”, Osman Haxhiu, urdhëroi fillimin e luftimeve në Kotë, Gjorm, Llogora, të cilat pas luftimeve të përgjakshme ranë në duar të luftëtarëve. Në Luftën e Vlorës 1920, çdo fshat e krahinë, sipas traditës popullore, u organizua me çeta luftëtarësh, në krye të së cilave ishin kryetarët e tyre, nga atdhetarët dhe luftëtarët më të shquar popullorë. Krahas Vlorës, një kontribut të shquar dha Kurveleshi, Mallakastra, Tepelena, Gjirokastra, Përmeti, Skrapari, Devolli, por edhe çetat e Çamërisë me Muharrem Rushitin dhe Alush Takën, çeta e Tiranës me Said Toptanin, si dhe çeta e Himarës me Nase Labin e Naqe Konomin.

Në mbështetje të kësaj lufte, erdhën dhe 155 bashkatdhetarë nga ShBA së bashku me Bandën Muzikore “Vatra”, me në krye kompozitorin Thoma Nashi, i cili kompozoi këngën e pavdekshme “Vlora–Vlora”.

Në fazën e dytë të luftimeve kundër pushtuesit, në mes të qershorit, Komandant i Fuqive Vetëdashëse u caktua Qazim Koculi. Beteja e Drashovicës, e Vreshtave të Mëdha, Kalasë së Kaninës, Qafat e Vlorës, Batrovës, e Kuzumbabasë, dëshmuan qartë trimërinë dhe heroizmin e shqiptarëve për lirinë e atdheut të tyre. Humbjet e mëdha të ushtrisë italiane e detyruan qeverinë e Romës të hynte në bisedime me shqiptarët. Bisedimet shqiptaro-italiane përfunduan më 2 gusht 1920, duke nënshkruar në Tiranë një protokoll, ku qeveria e Romës “respektonte sovranitetin shqiptar mbi Vlorën dhe tërësinë tokësore të Shqipërisë”.

Sipas këtij protokolli ushtria italiane u tërhoq nga Vlora brenda një muaji. Fitorja e Luftës së Vlorës, pasuroi më tej traditat luftarake e atdhetare të shqiptarëve. Krahas kësaj, në arenën ndërkombëtare, Protokolli i Tiranës, i dha një goditje të rëndë edhe pretendimeve të Romës ndaj protektoratit mbi Shqipërinë, që kishte kërkuar në Konferencën e Paqes.

Lufta e Vlorës 1920 shkroi një epope heroike për mbrojtjen e të drejtave kombëtare të shqiptarëve. Me të drejtë publicisti Halim Xhelo në gazetën “Politika” të kohës, do të shkruante: “Kur në brigjet e Vlorës e të Kaninës binin dëshmorë për liri dhe në fushat e Koplikut, në Shkodër, në malet e Dibrës luftonin vëllezërit tanë të Veriut kundër sllavit po për këtë qëllim, që të shpëtonim Atdheun.

Viti 1920 është viti më i shënuar në përlindjen tonë, se pas Kastriotit është e para herë që shqiptarët të bashkuar nën Dyngjyrëshin, luftuan krah për krah kundër të huajve. Pra, nëse pati Greqia e moçme një Spartë dhe një Thermopile, Shqipëria e Re ka një Labëri dhe Qafën e Koçiut”.

Festimet e fitores së Luftës së Vlorës u bënë me madhështi më 3 shtator 1920.

Bazuar tek shkirimi i Pr. Dr. Bardhosh Gaçe