Art-Kulture

Këshilli Kombëtar i Restaurimeve ka miratuar projektin për restaurimin e altarit në parkun arkeologjik të Orikut, Vlorë.

Instituti i Monumenteve të Kulturës  bën me dije se projekti i hartuar nga Drejtoria Rajonale e Kulturës Kombëtare Vlorë parashikon ndërhyrje restauruese në altar, të cilat konsistojnë në rikompozimin me anë të anastilozës të elementëve përbërës të altarit.

Qyteti antik i Orikut pozicionohet në jug të gjirit të Vlorës, mbi një kodër të ulët gëlqerore të quajtur Paleokastër.

Mendimi i studiuesve shqiptarë është se Oriku figuron i themeluar nga korinthasit në vitin 558 p.e.s, pothuajse në të njëjtën kohë me Apolloninë. Duke filluar nga shek. II p.e.s. Oriku figuron në të gjitha konfliktet midis Maqedonisë dhe Romës, kurse gjatë periudhës otomane është quajtur Pasha Liman.

Aktualisht, është zbuluar vetëm një përqindje e vogël e qytetit antik,vazhdojnë gërmimet arkeologjike dhe është i vizitueshëm lehtësisht me anë të rrugës automobilistike Vlorë-Orikum. Në vitet 1958-60 u zbulua altari me përmasa 3 x 3. 45 metra me formë kuadratike. Monumenti qendror i Orikut është shatërvani monumental i tij, e cila daton në periudhën helenistike dhe braktiset rreth shek I p.e.s.

Përbërësit arkitektonik janë shkallarja në formë gjysmërrethi, e cila ka një podium me kornizë me dentikula që arrin në 1.57 metra lartësi. Është i përbërë nga dy ambientet anësore me formë drejtkëndore me përmasa 5 x 12.60 metra ai jugor dhe 3.7 x 17.4 ai verior. Po në këtë park ndodhet dhe kisha e Marmiroit.

Kisha ndodhet mbi një çukë të vogël në afërsi të Orikut dhe në këmbët e gadishullit të  Karaburunit. Me emrin kisha e Marmiroit ajo përmendet fillimisht në dokumente historike në vitin 1307. Mbështetur në arkitekturën e monumentit dhe në krahasimin me kishat e vendeve fqinjë, studiuesit kanë arritur në konkluzionin se kisha e Marmiroit mendohet të jetë ndërtuar midis shekulli X-XIII.

Hartimi i projektit për altarin në Orik vjen në vijim të projekteve që po publikon IMK, por që për specialistët e fushës së trashëgimisë kulturore ka ende shumë për të bërë./atsh

Ndonjëherë, gurët janë më shumë se sa thjesht copëza të shkërmoqura toke. Ndonjëherë ata japin detaje mbi të kaluarën apo të ardhmen e planetit tonë.

”Arkeologët e antikitetit të Qendrës së Kërkimit për Europën Juglindore në Universitetin e Varshavës, zbuluan se gurët në Shkodër ishin rrënojat e qytetit 2 000-vjeçar të Basanias”, shkruan Christina Ayele Djossa në blogun “Atlas Obscura” që i dedikohet zbulimeve nëpër botë.

Në atë kohë, Bassania ishte një fortesë ushtarake dhe ekonomike, pjesë e mbretërisë së Ilirisë, që ka ekzistuar nga viti 400 deri në 100 para Krishtit.

Qyteti antik ka në përbërje shumë banesa dhe fortesa, një prej të cilave arkeologët arritën të zbulojnë.

Ajo që ata gjetën ishin gurë antikë të një fotese të ruajtur nga kulla të mëdha dhe mure prej guri dhe dyer të gjera afërsisht tre metra. Këto ndërtesa mbrojtëse, sipas profesorit Piotr Dyczek të Universitetit të Varshavës, i përkasin arkitekturës helenistike.

Ekipi konfirmoi epokën e rënojave duke analizuar monedhat e gjetura aty rrotull dhe fragmente të enëve të qeramikës, që i përkasin epokës së mbretërisë Ilire.

Por, nga gurët dolën më shumë informacione në lidhje me qytetin. Muret e gjera prej guri rrethojnë një zonë prej 200 000 metrash katrorë, që do të thotë se Basania ishte tre herë më e gjerë se Shkodra antike, që ishte 70 000 metra katrorë.

Por, ky qytet dhe mbretëria Ilire, u pushtuan nga romakët në fillim të shekullit të parë. Kjo është edhe arsyeja përse arkeologëve iu desh kaq shumë për të gjetur Basanian.

“Arsyeja mund të jetë se qyteti pushoi së ekzistuari për një kohë aq të gjatë sa që emri i tij u harrua”, shkruan Dyczek.

“Arkeologët polakë dhe shqiptarë spekuluan gjithashtu se edhe infrastruktura gjeologjike e vendndodhjes ka lidhje me këtë harresë. Rrënojat janë gjetur në një kodër, që nga banorët e zonës quhet buzët e nepërkës, në fshatin Bushat, pak kilometra larg Shkodrës”, thotë Dyczek.

Pas shumë vitesh erozion, gurët e mbetur dukeshin si pjesë e gurëve që përbëjnë kodrën. Kështu për një kalimtar, mund të dukej si një grumbull me gurë, jo një strukturë e përbërë nga njerëzit.

Tani që qyteti i zbuluar është i dukshëm, do të jetë e mundur që këto rrënojat të vizitohen./atsh

Labova e Kryqit është një nga kishat e tjera të restauruara e cila është futur tashmë në projektin Rrugët e Besimit.

Ministrja e Kulturës Mirela Kumbaro bëri të ditur se është hartuar një intenerar i veçantë për turistët duke iu dhënë mundësinë të vizitojnë objekte të kulttit të cilat janë pjesë e trashëgimisë sonë kulturore.

Kisha e Labovës së Kryqit dhe rruga që të çon në këtë kishë tashmë janë të rikonstruktuara dhe një numër mjaft i madh turistësh tashmë e kanë vizituar këtë kishë mjaft të veçantë. Për Ministren e Kulturës pjesë e itinerarit Rrugët e Besimit nuk janë bërë vetëm turistët e huaj por edhe ata ata vendas të cilët.

Kisha e Labovës së Kryqit është një nga monumentet më interesante në Shqipëri që i kushtohet Shën Mërisë. Kisha, siç shihet sot, është kryesisht ndërtim i shekullit të 13-të dhe kohës së Despotatit të Epirit, megjithëse një themel fillestar mund të shkojë thellë në kohën e Perandorit Justinian./atsh