Fiks Fare zbulon rrugën se si hyjnë në vendin tonë mish i pakontrolluar, por me matrikullim të rremë. Fiks fare tregon mënyrën sesi viçat kontrabandë e të pavaksinuar hyjnë nga Maqedonia në Shqipëri. Këto viça futen në pikat e kalimit kufitar me dokumente false. Bëhet fjalë për një skandal në tregun e bagëtive. Tashmë viçat kontrabandë kalojnë me furgona dhe hyjnë kryesisht nga Prespa dhe shiten në Shqipëri si mish BIO.
Këto fakte u zbuluan në Fiks fare. Gazetarët e ” Fiks fare” udhëtuan për në Tetovë të Maqedonisë, ku kërkuan të gjenin formën se si tregtarët maqedonas të lidhur me shqiptarë, sillnin në vendin tonë kafshë të pakontrolluara.
Gjatë bisedës me dy tregtarët që drejtonin punën në tregun e gjësë të gjallë në Tetovë, mësuam sesi përgatiten dokumentet dhe matrikulat false për viçat që hyjnë nga Maqedonia të pavaksinuar.
Sipas njërit prej pronarëve të këtij tregu “Për futjen e bagëtive në mënyrë jo ligjore, kontrabandistët kanë zgjedhur t’i kalojnë nga Struga, dhe Prespa me furgona, pak nga pak.”
Ndërkohë që të siguron për dokumentet e çdo bagëtie që do marrësh rregullimin e tyre sipas procedurave që kërkohen dhe e gjitha kjo kundrejt pagesës prej 15 euro për çdo krekë bagëti.
“Unë kam 16 vite që merrem me këtë punë dhe punoj me Shqipërinë. Nëse e vendos të punosh me mua , çdo dokument i mbyll unë” , i drejtohet ai gazetarit të Fiks Fare.
Mënyra ishte e thjeshtë, në treg blihen viça të pa matrikulluar dhe tregtari maqedonas i matrikullon, i pajis me certifikatë nga veterineri dhe me anë të mashtrimit plotëson edhe dokumentet për doganë. “Me të gjitha këto s’ka kush të ndalon ty”, shprehet tregtari maqedonas gazetarit të Fiksit. “Çdo gjë hyn në sistem” vazhdon ai.
Gazetarët i kanë kërkuar tregtarit maqedonas që të kalojnë të paktën 20 viça, ku pesë prej tyre ishin të pamatrikulluar ,dhe pa raportin e veterinerit.
“Të thashë një herë për atë mos u mërzit, i bëj unë të gjitha punët. Unë të thashë çdo gjë që hyn tek unë edhe jo legale, del legale këtë ta dish dhe jam i vetmi në Maqedoni që e ushtroj këtë aktivitet me Shqipërinë.”, tregon tregtari i bagëtive në Tetovë, duke shtuar se ka marrëdhënie të tilla tregtie me të gjithë tregtarët shqiptarë të mishit./Top Channel
Shpeshherë janë quajtur edhe “Pema e paqes” për shkak të mbijetesës së bombës në Nagasaki, Molla e Lindjes, Pema e 7 Virtyteve apo Ushqimi i Perëndive etj, me pak fjalë hurma është fruti që mbart më shumë misticitet se çdo lloj fruti tjetër.
E kemi ngrënë me kujdes nga frika se mos linte njolla, që për mamatë ishin të vështira për t’u hequr, por pa ditur se ç’vlera fshihen brenda saj. Më poshtë, Living ju fton të lexoni disa prej vetive të saj: do të mund të lexoni disa nga vetitë pozitive të hurmave në organizmin tonë:
Ndihmojnë në tretje dhe në jashtëqitje
Në fakt, hurmat kanë aftësi shumë të mira laksative dhe ndihmojnë në jashtëqitje për shkak të përmbajtjes së lartë të tyre në fibra, por nëse ato konsumohen të papjekura mirë, pra të pasura me taninë, ato janë të dëmshme dhe e dëmtojnë këtë proces. Nëse konsumohen të pjekura, ato mund të jenë një kurë mjaft efektive në trajtimin e konstipacionit.
Forcojnë imunitetin dhe sigurojnë energji për organizmin
Hurmat janë të pasura me vitaminë C, e cila njihet për vetitë e saj në mbrojtjen e imunitetit. Nga ana tjetër, ato përmbajnë sasi të lartë uji, sheqeri, vitaminash dhe mineralesh. Sasia e lartë e karbohidrateve tek hurmat i bën ato të dobishme në përfitimin e energjive të nevojshme për organizmin.
Luftojnë aneminë
Në fakt, nuk ka studime të mirëfillta mbi këtë efekt, por thuhet se hurmat mund të stimulojnë eritropoezën (prodhimin e rruazave të kuqe të gjakut), si dhe prodhimin e hemoglobinës në sajë të shtimit të përthithjes së hekurit në zorrë përmes ushqimeve, duke çuar kështu në përmirësimin e shkallës së anemisë.
Luftojnë lodhjen, stresin dhe sëmundjet kardiovaskulare
Është parë se hurmat kanë efekte pozitive në përmirësimin e lodhjes dhe stresit psikologjik. Rrjedhimisht, si pasojë e efekteve të tilla pozitive, mendohet se ato ndihmojnë edhe në përmirësimin e sëmundjeve kardiovaskulare, në të cilat njihet se një nga faktorët shkaktarë është edhe stresi. Reduktimi i tij ka çuar në reduktimin edhe të sëmundjeve kardiovaskulare.
Vaj, detergjentë, kafe, pije freskuese dhe gjithçka tjetër në sasi të konsiderueshme janë ngarkuar në makinë dhe i kanë shpëtuar çdo lloj verifikimi.
Qytetarja – Do të na nxjerrin ndonjë gjë?
Taksisti – Po varet, bën vaki nuk del ndonjë i madh… kalojmë rehat. Bën vaki të jetë drejtori aty, detyrimisht do të kontrollojnë imtësisht.
Qytetari – Po këto maqedonasit thonë gjë, jo?
Taksisti – Jo! Në Maqedoni jo, atje tek ne, po të marrësh tek ne e të vish këndej të flasin këto.
Taksisti – Ta fshihnim atë… si e ka, kafen. Se kafja nuk lejohet.
Qytetarja – Pse këto këtu nuk të kontrollojnë fare?
Taksisti – Këtu jo, atje!
Qytetari – O flori, po na kërkuan ndonjë kafe, sa bëhet fjalë? T’i lemë ndonjë 50 mijë lekëshe apo..?
Taksisti – Joo!
Qytetari – Po pse, janë shumë?
Taksisti – Ndonjë 5 mijë lekësh a 10 mijë lekësh maksimumi. Mirupafshim! Shiko ku i kaluam pa problem!
Qytetarja, së bashku me produktet e shumta, e kaluan pa asnjë problem doganën, por u kthye për të pyetur doganierët se çfarë ndodh në këto raste. Ata thanë se duhet t’i kishin kontrolluar, por do të pretendonin se nuk i kishin parë.
Qytetarja – Shiko! Mora disa ushqime në Maqedoni dhe kur kalova domethënë, nuk pata kontroll dhe kam hallin kur t’i kaloj në Tiranë mos duhet ndonjë letër shoqëruese ndonjë gjë?
Doganieri – Sa ke marrë? Sa janë, sa lekë?
Qytetarja – Ja!
Doganieri – Çfarë ushqimesh ke marrë? S’të paskemi parë ne fare.
Qytetarja – Kam marrë kafe, gjëra…
Doganieri – Sa kafe, shumë kafe?
Qytetarja – S’e di, 10 pako.
Doganieri – Oho, si s’të paskemi parë ne këtu?
Qytetarja – Çfarë ndodh tani?
Doganieri – Vazhdo moj, asgjë! Ama po të kapen, thuaj i mora në Maqellarë.
Qytetarja – Po kam hallin mos më ndalon ndonjë kontroll, ndonjë tatimorë dhe më thotë…
Qytetarja – Kam marrë kafe e gjëra kështu, prandaj.
Doganieri 2 – Sa kafe ke marrë?
Qytetarja – 10 kile.
Doganieri – Kafja drogë është.
Qytetarja – Këtë kemi hall edhe ne.
Doganieri – Eshtë tip droge mor, kafja.
Qytetari – Jemi qytetarë të ndershëm.
Doganieri – Ku di unë, 10 kg kafe rrugës.
Qytetarja – Këtë kemi hall edhe ne, prandaj erdha të të pyes.
Doganieri 2 – Moj ti zonjë, ku rrini ju?
Qytetarja – Në Tiranë, prandaj kemi hallin…
Doganieri 2 – Po 10 kile kafe nuk lejohen të kalojnë në doganë, tani unë nuk ju kontrollova…Doganieri – Si nuk i paskemi pa?
Doganieri 2 – Po 10 kile kafe nuk lejohen të kalojnë në doganë, tani unë nuk ju kontrollova…Doganieri – Si nuk i paskemi pa?
Qytetari – Je i respektuar xhaxhi!
Doganieri – Ne s’kemi parë gjë. Xhaxhi, shëndet!Qytetarja – Mirupafshim! Faleminderit!
Pikat doganare fillimisht duhet të kontrollojnë të gjitha automjetet pasi mund të sjellin në Shqipëri produkte në mënyrë ilegale, pra pa paguar taksa, si dhe produktet mund të rezultojnë jashtë standarteve. /tvklan
‘E morët vesh, e kishin të gjithë portalet dhe gazetat; Ilva Tare iku nga Ylli Ndroqi dhe ka kap një punë te re, kuptohet drejtoreshë si gjithmonë; me rrogë të lartë fare.
Por ama bosi i ‘Ora News’ ka kap Sonila Meçon, i fotografuan duke ngrënë edhe darkë bashkë te Kalsbergu.
Po për Eni Vasilin e morët vesh? Iku nga Irfani i ‘News 24’, që të bëjë një emision ‘bombë’ te Vjollca e ‘Top Channel’!
Por Fania është mjeshtër në këto punë; për kunj të ‘Topit’ riktheu Ylli Rakipin me gjithë emision dhe me gjithë Andi Bushatin brenda.
Nami po bëhet, në tregun e televizioneve. Rudina Xhungën desh ‘e bleu’ Fania, ajo rezistoi gjatë, por prapë ‘pazari’ hapur mbetet.
Mbaroi merkatoja e yjeve të futbollit, u mbyll edhe çudia e Ronaldos te Juventus, por nuk ndalet për qamet ajo e televizioneve të mëdha shqiptare.
Ka plasur sheshit pazari i ‘vipave’ televiziv; Endri Xhafo, Juli Krisafi, Denisa Pasho, Anduena Llabani … e të tjerë në bursë’.
Kjo është pak a shumë butaforia e një çmendurie verore, që kapur televizionet shqiptare. Në garë për të blerë të njëjtin ‘mall’ që ka mbirë në ekranet e shqiptarëve prej shumë vitesh.
Që u rritet pazari në proporcion të drejtë me ‘tangëllëkun’; me lidhjet që krijojnë me kryeministrin, ministrin, deputetin e radhës.
Së bashku me pronarët e radhës përhapin legjenda urbane, se pas këtyre shit-blerjeve, X TV po investon fortë, që të rrisë cilësinë e produktit. Por asnjëherë nuk thonë; Çfarë ndritën aty ku ishin më herët, për vite e radhë dhe si janë përdorur nga pronarët si lajmës te politikanët në pushtet, për punët e tyre që nuk kanë të bëjnë fare me informimin e publiku.
Nuk tregojnë kurrë rrogën që kanë, as të vjetrën dhe as të renë pas merkatos së fundit.
As dreka-darkat, pushimet e nderet që marrin nga pushteti, që natyrisht janë thërrime në krahasim me punët që mbarojnë për bosët e tyre.
Por mbi të gjitha nuk shfaqin për shqiptarët se çfarë bisedojnë, si sillen e jargaviten me pushtetarët e ftuar në studio në ato pauzat prapa skene, e jashtë tyre, ku nuk ka kamera e mikrofon live!
Prandaj një ditë të bukur kur shohin se si bosët e tyre po ‘i shfrytëzojnë’, i fusin dhe hapin edhe vetë një media të tyre personale.
Përveç Ylli Rakipit i cili funksionon si pronar i vetëm i vetvetes, gati të gjithë këta ‘vipa’ që u kanë mbirë në sy shqiptarëve, pasi kanë hapur nga një portal të tyrin, shkarkojnë aty gjithë frustrimin që mbledhin në darkë në TV-të e skllavopronarëve, nga të cilët nuk ndahen dot asnjëherë, gjithsesi.
Dhe ndërkohë që ndodh e gjithë kjo hipokrizi, reporterët me dinjitet deri në dhimbje të këtyre televizioneve, bletët e vërteta të informacionit që komentojnë me të ftuarit darkave këta ‘Vipa’, nuk i kap ky pazar gjigant me shifra marramendëse.
Ambarozia Meta, ajo vajza e thjeshtë modeste, reporterja që e bëri kryeministrin Rama të fliste me vete dhe t`ja mbathte me bisht ndër shalë, vazhdon të shfaqen me të njëjtin mikrofon në dorë; në diell e në shi, të informojë shqiptarët.
Ka dhjetëra e qindra si Ambrozia, që nuk i kap merkatoja luksoze e bosëve të Tv-ve shqiptarë… deri në ditën që do rezistojnë, për të mos shitur dinjitetin profesional dhe njerëzor. Shkrimi nuk ka për qëllim që të anatemojë gazetarët e tjerë dhe të lartësojë Ambrozian. Ndoshta dhe Ambrozia po të kishte qenë në ndonjë prej televizioneve nga u këputën ‘yjet e ekranit’ dhe ranë në prehrin e ‘kazanëve’ të reja mediatike, do të ishte menduar disa herë përpara se t’ia zgjaste më shumë se duhet liderit ‘global’.
Kriza e vërtetë e ekraneve nuk është mungesa e ‘Ambroziave’, drama e vërtetë e tyre është se pronarët e tyre nuk mund t’ia lejojnë vetes kurrësesi as 1 të qindtën e çiltërsisë dhe pavarësisë që Ambrozia Meta tregoi në përballje me Edi Ramën. Linçimi apo autolinçimi i ekraneve nuk mund ta zgjidhin milionat e paguara për gazetarë që tashmë janë formatuar të mos flasin, të nënshtrohen, apo akoma më keq të shërbejnë.
Afilacioni me CNN-in apo françajzingu i Euronews nuk e shpëton dot dekadencën e medias në një ambient që vret lirinë, përçmon dinjitetin, nëpërkëmb profesionalizmin.
Prandaj e ashtuquajtur ‘Krizë e TV-ve’ për të cilën ankohen pronarët, nuk ka për tu zgjidhur kurrë duke shkëmbyer ‘kukullat’ e njëri tjetrit. Ajo që u mungon janë, ‘Ambroziat’, dhe bimë të tilla !
Pompimi i emrave të gazetarëve që nën hyqmin e pronarëve, kanë krijuar lidhjet nën-apo sipër tavoline me shtetarët aktual nuk zgjidh krizën e ekraneve, thjeshtë e tranferon atë nga një ekran i vjetër tek një i ri.
Dhimbja e shpinës shpesh mbulon shumë probleme serioze shëndetësore, të tilla si inflamacion i veshkave, pankreasit ose infeksionit të traktit urinar.
Nuk është ide e mirë të injorosh, por duhet të vizitosh një mjek sa më shpejt të jetë e mundur.
Problemet me veshkat, fshikëzën dhe bile mund të përzihen lehtë me dhimbje prapa, sidomos te gratë.
Trupat dërgojnë sinjale në trup, dhe më së shpeshti shfaqen në shpinë, pasi ekzistojnë më shumë mbaresa nervore, kështu që dhimbja është më e dukshme. Në këtë mënyrë, shkaku i dhimbjes është maskuar dhe shfaqet aty ku nuk duhet të jetë, shkruan Daily Mail.
Gurë veshkash
Dhimbje të përhershme në një pjesë të shpinës, nëse ndodh me dhimbje barku ose mbipeshë, në urinim ose gjak në urinë, mund të jetë një shenjë e gurëve të veshkave.
Shkaktohet nga akumulimi i kalciumit dhe fosforit, dhe është më së shpeshti për shkak të konsumimit të ujit të tepërt dhe marrjes së tepërt të proteinave. Gjithashtu, gjenetika luan një rol të madh, kështu që disa njerëz janë më të ndjeshëm ndaj gurëve të veshkave sesa të tjerët.
Gurët në veshka janë më të zakonshme në meshkuj sesa në femra, dhe më shpesh dalin natyrshëm, por duhet të thyhen me laser.
Inflamacion veshkash
Nëse dhimbja në shpinë zhvillohet me ethe, një gjendje e tillë mund të tregojë një inflamacion të veshkave. Kjo dhimbje zakonisht është në pjesën e poshtme të shpinës, mbi legen, dhe mund të përhapet në ijë. Është gjashtë herë më e zakonshme në gratë sesa në meshkuj.
Inflamacion i pankreasit
Inflamacioni i pankreasit, me përjashtim të dhimbjes në pjesën e poshtme të stomakut, vjelljes dhe të përzierat, shoqërohet me dhimbje në shpinë. Kjo dhimbje mund të jetë e papritur dhe e përhapur nga barku në shpinë, dhe zakonisht është rezultat i inflamacionit akut ose kronik.
Inflamacioni është për shkak të konsumit të tepruar të alkoolit. Më shpesh prek njerëzit e moshuar dhe ata në moshën e mesme.
Gur tëmthi
Dhimbja e shpinës, së bashku me dhembjet në stomak dhe duar, është simptomë e gurëve të tëmthit ose inflamacionit të barkut. Gurët e lukthit krijohen kur më shumë kolesterol prodhohet në mëlçi ose trupi përpunon atë ngadalë. Proceset dhe infeksionet inflamatore të fshikëzës së tëmthit, traktin gastrointestinal dhe ndryshimet e pH kontribuojnë në këtë.
Problemet më të mëdha janë te gratë me mbipeshë mbi 40 vjeç dhe gjenetika gjithashtu luan një rol të madh.
Infeksioni i traktit urinar
Infeksioni i traktit urinar zakonisht shkaktohet nga bakteret dhe mund të shkaktohet nga acarimi i diafragmës, tamponëve ose veshjeve të ngushta. Manifestohet si një dhimbje në urinim, dhimbje të ulët mbrapa dhe dhimbje abdominale. Më së shpeshti prek gratë dhe trajtohet me antibiotikë, por nëse nuk kurohet, kjo mund të çojë në inflamimin e veshkave.
Sa më shumë duam të bëjmë shaka me horoskopin, aq më shumë lidhemi kur dëgjojmë nga astrologjia ndonjë detaj të karakterit që na përfaqëson dhe aq më shumë interesante na duken ato që shkruhen nga ajo.
Pavarësisht cilësive që gëzon në jetë secili nga ne apo kokëfortësisë për të mos besuar te horoskopi, e ka të pamundur të mos e lërë diçka që është duke bërë ndërsa dëgjon parashikimin e shenjës së tij.
Më poshtë është një parashikim i fundit nga Suzie Wright Kerr, për të zbuluar disa karakteristika që ka muaji i lindjes me jetën seksuale të secilit. Përse muaji i lindjes lidhet ngushtë edhe me raportet intime?
Janari: Të gjithë të lindurit në janar janë të prirur të jenë më konspirativë kur është fjala për t’u lidhur me dikë. Por sa herë ata nisin të pëlqejnë dikë, janë mjaft këmbëngulës dhe bëjnë gjithçka për ta bërë për vete. Të lindurit në këtë muaj kanë shenja ndonjëherë edhe të çuditshme. Nëse bashkohen me të lindurit e nëntorit, lidhja intime është ideale.
Shkurti: Të lindurit e muajit shkurt janë aventurierë. Ata janë tepër pasionantë dhe të ndjeshëm, por ama me ta duhet të punosh shumë. Duart e tyre janë të fokusuara në gjëra të mëdha, por nëse përpiqesh vërtet t’i prekësh emocionalisht, luftën e ke të fituar. Shpeshherë e kanë të vështirë për t’u lidhur emocionalisht, nuk është se nuk janë emocionalë, vetëm se duhet të punosh shumë me ta.
Marsi: Të lindurit e marsit adhurojnë të kalojnë kohë në shtrat. Seksi për ta është mjaft intensiv dhe i shijshëm, sepse ata kanë prirjen t’i japin partnerit gjithçka kanë dhe munden, duke e kaluar intimitetin në një nivel shumë të lartë përjetimesh shpirtërore.
Prilli: Të lindurit në muajin prill janë shumë të pavaruar, por kur është fjala për marrëdhëniet seksuale ata japin gjithçka kanë. Janë mjaft pasionantë, sepse udhëhiqen nga planeti Marsi, por nëse seksi për ta ka mbaruar, ka mbaruar vërtet. Seksi për ta është intensiv, i fuqishëm dhe shumë cilësor.
Maji: Të lindurit në muajin maj preferojnë një seks të qetë, të rehatshëm dhe të ngrohtë emocionalisht. Ata preferojnë që marrëdhënia me partnerin të jetë sa më e sofistikuar, në një shtrat të rehatshëm dhe në një ambient të bukur e të qetë.
Qershori: Të lindurit në këtë muaj janë gjithashtu intensivë. Duan të provojnë gjithçka, çdo pozicion të mundshëm, çdo gjë që lidhet më intimitetin dhe që ata mund ta eksplorojnë. Nëse je duke kërkuar dikë sa intensiv, aq edhe të gatshëm për intimitet, personat e qershorit do të gjejnë zgjidhje.
Korriku: Seksi më personat e lindur në korrik duhet të jetë patjetër i thellë dhe shumë emocional. Pa u ndier të sigurt dhe të lidhur ngushtë me dikë, ata nuk e hedhin hapin tjetër. Por, pasi sigurohen dhe ndihen të vlerësuar, janë të gatshëm të bëjnë çdo gjë për partnerin e tyre.
Gushti: Të lindurit e muajit gusht mund të jenë ose ekstremisht egoistë, ose ekstremisht bujarë. Ata duan të sigurohen që partneri i tyre ka gjithçka i nevojitet, sepse në të kundërt e lënë dhe flenë me dikë tjetër për një natë, më pas “harrojnë” gjithçka. Urrejnë t’u tregosh se çfarë duhet të bëjnë, sepse egoja e tyre preket shumë lehtë, aq sa bëhen të padurueshëm.
Shtatori: Janë tepër pasionantë, por gjithmonë në kontroll të emocioneve të tyre. Kështu që, kur vjen puna tek seksi, u duhet pak më tepër punë t’i lëshojnë emocionet e tyre dhe ta shijojnë atë plotësisht. Nuk priren të bien lehtë në tundim, por, kur arrijnë në këtë pikë, nuk ka gjë që nuk e bëjnë.
Tetori: Të lindurit e tetorit adhurojnë të pikturojnë një situatë pasionante dhe romantike. Pas kësaj, vdesin të të tregojnë si është dhe si ndihen. Imagjinojnë një situatë ideale të intimitetit të tyre, madje edhe ia shfaqin partnerit të tyre fantazitë. Dëshirojnë shumë që akti të zgjasë dhe të jetë sa më i ngadaltë dhe pasionant, edhe pse nuk është se pasionin e përjetojnë në mënyrën e duhur.
Nëntori: Të lindurit e nëntorit janë mishërimi i seksit pasionant. Ata adhurojnë ta zotërojnë partnerin e tyre dhe kërkojnë nga ai të bëjë të njëjtën gjë. Janë mjaft emocionalë, ndaj edhe priren të jenë të gatshëm të provojnë gjithçka, çdo pozicion dhe imagjinatë të mundshme, vetëm për ta përjetuar çdo formë dhe situatë me emocion.
Dhjetori: Të lindurit e dhjetorit janë shumë kreativë në shtrat. Ata dashurojnë të krijojnë histori dhe të luajnë role më partnerin e tyre. Edhe pse me ta është paksa e vështirë të lidhesh emocionalisht, seksi me ta është shumë argëtues.
E dinit që Jul Çezari ka kaluar në Llogara? Unë jo vetëm që nuk e dija për kalimin e tij në Llogara, por as nuk më shkonte në mendje që i ka rënë rruga nga lagja jonë. Me thënë të drejtën jam nul me historinë dhe tani që udhëtoj e shoh të nevojshme t’i kushtoj më shumë vëmendje. Këtë fundjavë këmba ime shkeli aty ku ka ecur dhe i madhi Cezar. Hajde për hajër, shpresojmë të ndjekim gjurmët e suksesit të tij tani!
Nëse keni vendosur të ndiqni një shteg diku në malet e Shqipërisë, personi i parë që duhet kontaktuar është Fation Plaku. Jo sepse ai është i vetmi që i di, por është rob Zoti, kur themi ne shqiptarët, dhe nuk përton kurrë të përgjigjet. Duke i shpjeguar situatën, që shokët e mi janë dembelë dhe mezi ua mbusha mendjen të ecim pak në mal, ai më sugjeroi një shteg të thjeshtë dhe të shkurtër.
Shtegu i Qesarit (me Q shkruhej në tabelë dhe nuk e di pse) fillon midis restorant Sofos dhe hotel Alpinit. Në fillim do të shikoni një tabelë që shkruan “Qafa e Qezarit” dhe është lehtësisht i gjetur nga të gjithë. Pasi u furnizuam me paçe, pilaf dhe kos dele nisemi për në shtegun e famshëm. Fillojmë me ankesën e parë të kushërirës sime, e cila është duhanxhie e nivelit supersajan. Më saktë të gjithë nga grupi im janë përdorues të rregullt të duhanit, përveç meje që kam hequr dorë që prej 8 muajsh. Nuk e keni idenë sa krenar ndjehesh për veten, kur lirohesh nga një ves i tillë. Megjithëse u bë kaq kohë që nuk pi cigare, me frymëmarrjen kam goxha probleme. Kështu që nuk i veja faj kushërirës sime që ankohej. “Ma more shpirtin”, – më kthehet ajo me gjysmë zëri. “Do më falënderosh më vonë”,- i them unë gjoja e sigurt se çfarë na priste atje lart.
Shpresoja shumë tek këshillat e Fationit dhe nuk doja ta zhgënjeja grupin. Nëse në fund të shtegut do të shikonim diçka që nuk ja vlente shumë, do ma kujtonin gjithë jetën. Duke qenë se marr shpesh iniciativa të tilla, rri me frikë nëse do ja vlejë lodhja, jo për vete, por për ata që më ndjekin. Mua më mjafton një ecje në pyll për të qenë e lumtur. Tek ngjisja shtegun, që ishte gjatë gjithë kohës malore, mendoja për Çezarin. A thua të ketë kaluar dhe ai aty? Sipas historisë flota e tij kaloi një natë Otranton duke ndaluar në plazhin e Palasës që në atë kohë quhej Paleste. Pa humbur kohë Çezari u nis për Orikum duke u ngjitur gjatë natës në një shteg të ngushtë dhe të vështirë. Pranë qafës së Llogarasë, barinjtë vendas edhe sot tregojnë një shesh që quhet qafa e Çezarit, që ishte edhe destinacioni jonë përfundimtar. Pikërisht aty, Jul Çezari kërkoi ndihmë për të sulmuar dhe shpartalluar Pompeun. Kalimi i tij në Llogara ka hyrë në histori dhe me sa duket dikush ka investuar për shtegun që është me gurë dhe kalldrëme. Ndërkohë pemët shtrihen si kurora për gjatë gjithë rrugës. Në disa raste më dukej sikur futesha në tunel me gjethe.
Nëse zgjedh të ndjekësh këtë shteg, mirë bën mos të shkosh në palestër për disa ditë. Epo disa femra zgjedhin të bëjnë squats për prapanicën, unë ngjis male dhe mbushem me ajër të pastër. E shikon diferencën?
Pasi ecëm për gjysmë ore, arritëm në qafën e Çezarit. Nuk kisha parë ngjyra vjeshte më të bukura se atë ditë! Në shpatin e malit kishte pemë jeshile dhe kafe në të njëjtën kohë. Dukej si ato qilimat e kohës së Enverit. Ndaluam në një formë pllaje që bari të vinte deri afër gjurit. Dukej sikur askush nuk kalonte andej, pasi bari ishte i pashkelur. Vetëm në cep të luginës ishte një rrugicë e shkelur. “Mbase barinjtë kullosin delet diku pranë”- mendoja me vete. Ndërkohë që unë shpresoja të kalonte një bari që të bëja dy pare muhabet për zonën, grupi vendosi të shtrihej në lëndinë. Gocat luteshin që mos të dilte ndonjë gjarpër, e unë sikur isha banore e Llogarasë, u shtriva në bar pa shtruar asgjë poshtë.
Nuk e keni idenë ca qetësie që ishte! Asnjëri nga ne nuk e prishte heshtjen, përveç ndonjë lëvizje kur të mpihet këmba. Edhe në rastet që bëhej zhurmë nga lëvizjet, një prej shokëve më zevzek që kam fillonte ankesat: “Mos të lëvizi njeri oooo, na leni rehat mee! Ca paskeni qen kshu vërr vërr s’ju rri bytha me nji ven’!” E kuptoja shumë mirë çfarë donte të thoshte, megjithëse zgjodhi mënyrën e gabuar. Në Tiranën e zhurmshme nuk para ndodh të jesh aq qetësi, të marrësh ajër të pastër ose të ulesh në bar me shoqërinë thjeshtë për të chill’ jetën. Tek liqeni në Tiranë, kohët e fundit kanë filluar mos ta çajnë kokën njerëzit, e të shtrihen duke shijuar rrezet e diellit. Më përpara kur bashkë me shokët e mi shpenzonim pak kohë të shtrirë buzë liqenit, na shikonin si për gjynah ose mendonin që jemi turistë të huaj. Arlindi, shoku im zevzek, thotë gjithmonë “Hajde tokëzohemi”. Këtë e përdor kur heqim këpucët dhe çorapet pas një dite të lodhshme pune dhe bëhemi njësh me natyrën. Të njëjtën ndjesi provuam dhe në Qafën e Çezarit. U karikova 100% për javën në vazhdim.
Luajtëm pak muzikë të qetë deri në momentin që e kuptuam se nuk kishim nevojë për asgjë tjetër. “More karafila po ku ka muzikë më të bukur se ajo e natyrës”- i them unë. Muzika ndaloi. Qëndruam dhe pak kohë ashtu të shtrirë dhe kur çohemi na kishte kapur dielli. Madje një prej gocave ishte skuqur, a thua se ishte në Drimadhes, jo në Llogara. Një rrugë e dy punë me pak fjalë. Kush e ka fatin të marrë rreze dielli në nëntor?
Ngjitja zgjat maksimumi 30 min, duke përfshirë dhe ndalesat rrugës për të pushuar, pirë ujë ose bërë foto. Gjithsej 1 km e gjysmë. Zbritja e shtegut ishte pak e vështirë sepse të rrëshqisnin këmbët nga gurët. Sado këpucë të mira të kishe, ekzistonte mundësia e thyerjes së qafës. Duhet pasur kujdes ose mund të zbrisni në pjesën me barishte pranë shtegut. Të paktën në tokë ke më shumë bazament.
Një ditë në Llogara nuk ka kuptim pa kosin me arra dhe mjaltë me pamje nga deti. Food porn kur thonë jashtë shtetsit. Duke shijuar kosin, përpiqesha të lidhja historinë se ku mund të ketë kaluar Çezari nëse ka zbritur në Palasë. Vonë mësova që shtegu nuk ishte vetëm aq, por vazhdonte në krahun tjetër të rrugës, deri në gjirin e Gramës. Ah sa gjëra kemi që nuk i dimë për vendin tonë more shokë!/dritare.net
Personazhi që më shoqëron të përpjetave të Lumit të Vlorës është nga kreshtat e Matogjinit, rrëzë malit të Tartarit. Njihet si njeri i thjeshtë, s’ka lidhje me ndonjë deputet, ministër apo me bashkiakët e Vlorës. Nuk është i zgjedhur në ndonjë forum, s’troket për punë nëpër zyra e nuk vrapon si militant nëpër mitingje për të përfituar ndonjë thërrime. Ai gjithashtu nuk rropatet pas hashashit e pas pasurimit brenda natës. Nuk është vidh i vetëm në mal, por lis në pyllin me lisa. Mikun e quajnë Resul Bullaj, por për emrin e mirë që ka mbiemrin ia kanë zëvendësuar me emrin e fshatit Matogjin nga e ka origjinën. Këdo që të pyesësh të jep të njëjtën përgjigje. Lart në mal është Resul Matogjini. Resuli ka tufën me dele, rrit 400 gjela deti në vit, mban lopë, kuaj e punon tokën që e ia ka dhënë ligji.
E gjeta përpara stanit ku kishte rreshtuar të gjitha zilet dhe këmborët e bagëtive. Resuli më la pa mend me punën që po bënte. Ai po vaiste, pastronte gërvishtjet e fshinte me peshqir pluhurin e këmborëve dhe të zileve. E pyeta dhe mu përgjigj se delja është delikate. Ajo jep më shumë qumësht kur meloditë e këmborëve dhe të zileve nuk e bezdisin tufën me tringëllimën e çakorduar. Orkestra e “violinave” e qetëson tufën në kullotë. Kurse një gërvishtje e gjuhëzës e “trishton” dhe delja jep më pak qumësht. Delja e tremb qumështin edhe kur përballë saj vjen tufa me korba. Më çuditi detaj i këtij blegtori të apasionuar. Resuli ka një jetë që ushtron zanatin e blegtorit. Më parë ka pasur qindra krerë. Edhe tani ka një tufë të mirë. Ai furnizon me dhjetëra lokale që e mbajnë klientelën me mish të pjekur. Udhërrëfyesi ka botën e tij. Nuk ka mbaruar për filozofi, por është i tillë.
Duke udhëtuar për në Matogjin ai nuk është i një mendje me ata që thonë se “Fajin e ka qeveria”, “Shteti të vërë dorë”, “Të gjithë këta janë kusarë”, “Edi Rama nuk punon”, e të tjera. Jo, thotë ai i revoltuar. Ne në Lumin e Vlorës themi “punoni o duar, të hani byrek e lakruar”. Për mua është e vërtetë që një qeveri e mirë e kthen Shushicën lart nga burimet, se ministrat, deputetët dhe të gjithë “përçorët” duhet të bëjnë shumë e më shumë, por sikur s’vete gjithmonë kënga që e kemi në majë të gjuhës: “Fajin e ka qeveria”. Tufën e deleve dhe të demave në Matogjin nuk do t’ma ruaj deputeti i zonës. Drejtoreshë e Bankës së familjes time është ime shoqe, Adivia. Unë Resul Matogjini jam vetë Edi Rama. Nga shkëmbinjtë e malit të Tartarit e nxjerr lekun. Gota e rakisë nëpër klube nuk të sjell mirëqenie. E lanë njerëzia fshatin dhe dremisin nëpër trotuaret e Vlorës e të Tiranës.
***
Udhëtimi nëpër fshatrat e lumit të Vlorës është baladesk. Si Resuli ka me dhjetëra e me qindra të tjerë. Ka biznesmenë që kanë dhe nga 1000 krerë bagëti. Tregtarët kanë punishte qumështi, vreshta, fabrika të përpunimit të vajit e të fruta perimeve. Mbledhësit e bimëve medicinale janë gjithashtu me qindra. Ndërtimi i rrugës i ka bërë fshatarët që qysh tani të mendojnë për fronte të reja të biznesit. Edhe një zall në Lumin e Vlorës është flori. Jeta po ndryshon. Herë pas here i kërkoj Resulit t’më rrëfejë ngjarje nga të Lumit të Vlorës. Ai më tregon shumë, por një e shënoj në bllok.
Gratë labe në raste fatkeqësish vinin një brez të leshtë për mesi. Brezi i leshtë i mbronte kur qanin. Gjatë lëngimit brezi i mbronte që të mos u pushonte zemra, të pësonin hemorragji në stomak, apo t’u plasaritej mëlçia e zezë. Për këtë brez kishte dhe nja dy vargje: /Mjerë, mjerë ato nëna/ Mjerë, mjerë o BREZVËNA”. Për BREZVËNAT folëm shumë. Brezvënat u shumuan në vitin e zi 1977. Kemi lënë pas Peshkëpinë, Drashovicën, Mavrovën, Kotën, Vajzën dhe kemi ndaluar në të majtë të fshatit Ramicë. Freskohemi tek një gurrë me ujë të akullt. Është ujë dëbore nga mali i Tartarit, më thotë Resuli. Ai më flet për ekonominë e fshatit që po ecën mirë. Kush i rri punës tek koka jeton edhe më mirë se në Evropë. Resuli më tregon legjenda e unë e ndjej se ai e ka një trishtim. Më ka humbur “Çipini” më thotë ai dhe heq në zemër. “Çipini” është kali i tij i bëshëm sa shkëmbinjtë e malit të Tartarit. Një natë me parë e kishin rrethuar ujqërit. Resuli e kishte lidhur në livadh. Tufa e ujqërve nuk e kishin ngrënë dot. “Çipini” është i paçjerrë dhe nuk ka dhëmbë ujku që t’i ngulet lëkurës së tij. Dy milion lekë ia kishte kërkuar një velçiot, por ai nuk e kishte shitur. “Çipini” ishte kalë për të marrë nuset. Burrat e Lumit të Vlorës janë të lidhur shumë me kuajt. Unë kisha me vete librin e autorit Ahmet Demaj nga fshati Velçë me titull: “Amanet kalin”. Tregimi ishte i jetuar dhe fabula gjithashtu qe e thjeshtë. I ati i autorit të librit në një rrethanë të caktuar të jetës kishte qenë i detyruar dhe e kishte shitur kalin, që ai e donte shumë. Kur e kishte përcjell blerësin tek shtegu i avllisë bashkë më kalin e dashur i kishte thënë: “Amanet kalin!”. Të ulur me Resulin në të njëjtin shkëmb në formën e sofrës ai shpreson se “Çipini” do të kthehet në stan. Kali është i shenjtë. Resuli tregon për një komandant të dikurshëm nga Lumi i Vlorës. Komandanti po i çonte asqerët në betejë. Por atij po i mbaroheshin ushqimet. U detyrua të therë kalin e shalës për të shpëtuar asqerët siç e thotë dhe kënga: /Edhe kalin e there/ Asqerëve ua dhe meze/.
Pastaj ai rrëfen një ndodhi me ujqërit. Resuli di shumë të tilla. Ujku shikon shumë natën, dëfton ai. Tregojnë se një ujk që nga maja e malit të Tartarit shikon natën një dele të zezë në shpatin e malit të Stogoit. Dhe ujku fluturon për atje. Por ujku natën nuk shikon afër. Delen e zezë nuk e pikas dot dhe kthehet sërish në malin e Tartarit. Kështu vrapoi tërë natën. Vraponte nga Tartari për në Stogua e kthehej gjersa e zuri dita tek Lumi i Kaurit në Vranisht. Ujku është një lloj “artisti”. Ai di marifete dhe tërheq në “thertoren” e tij gjënë e gjallë. Ulkonja para se t’i ushqejë këlyshët me qumësht i mëson ata që të lëpijnë me gjuhë një pluhur nëpër shkëmbinjtë gri. Ulkonja e kryen veprimin vetë e para dhe pas kësaj e imitojnë këlyshët. Pikërisht kur këlyshët e kanë kapërxyer pluhurin gri ulkonja u jep qumësht gjiri. Qumëshi i ulkonjës i përzjer me me pluhurin gri e vesh me një cipë të çelniktë plëncin e këlyshëve. Prandaj ujku ka plënc të fortë e mban brenda tij mishin e një dashi të tërë. E dëgjoj rrëfimin e matogjinasit e mbetem pa mend. Të tre djemtë Resuli i ushqen me mish të pjekur. Fillimisht u jep të hanë të gjalla shpretkën, zemrën, një pjesë të mëlçisë së zezë dhe ca gjendrra te kripura të qafës së shelegut.
E ndërsa e vazhdojmë udhëtimin për tek oda e atit të Resulit, Isak Bullajt, ai sikur më mbetet pak në hije. Në një shkëmb të thiktë është shkruar me gërma të mëdha emri: “BALLIST MORINA”. Dhe në krah është varur flamuri me portretet e Ismail Qemalit dhe të Isa Boletinit. E çuditshme them me vete. Ballist Morina lëshoi në stadiumin e Beogradit dronin që e bëri me emër. Shiko se si vjen fama. Krejt rastësisht. Kur Ballist Morina e montoi dronin nuk e kishte imagjinuar se ai do të shkaktonte aq tronditje e bujë. Dhe emri i tij do të shkruhej dhe tek një shkëmb në Lumin e Vlorës, sipër të cilit rrinë si kurorë mali i Këndrervicës, Tartarit, Çipini, Çika dhe Stogoi. Udhës së përpjetë takojmë tregtarë të fuqishëm. Janë blegtorë, baxhierë, bletëritës, gjeologë, mjeshtër të ndërtimit të urave që do të lidhin Lumin e Vlorës me bregun, druvarë, gjurmues të shpellave ku strehoheshin bilbilenjtë, turistë që ngjiteshin për në majat e Tartarit, të Çipinit, të Çikës ,e kërkues të floririt në Kokorredhën e Plakës në Stogua, por dhe ndonjë kusar droge.
E lë mënjanë bisedën me matogjinasin se më kërkon në celular, Moikom Zeqo. Moikomi më pyet se ku ndodhem. I përgjigjem se jam në livadhin ku është pushkatuar Ramize Gjebrea. Mu mbushën sytë me lot thotë ai. Më porosit që t’i shpie në Tiranë një foto ku është pushkatuar Ramize Gjebrea. Livadhi është plot me lule. “Pushkatimi i lules” më thotë ai një titull poezie. I them Moikomit se kam blerë në Vlorë librin e tij më të ri “Sagë Palimpsestesh Anima Mundi”. Librin e ka në çantë miku që më shoqëron. Ai e ngre i them Moikomit. Shoqëruesi më thotë se libri peshoka sa një sheleg. Moikomi qesh. Disa fragmente do t’i lexoj udhë më udhë, livadh më livadh e hije më hije i them lehtë – lehtë. Moikomi gëzohet. I shtoj gjithashtu se në fshatin Vajzë në lokalin antik “Shpella e Vajzës” festova ditëlindjen e nipit, Alteos, dhe në gërmadhat e shtëpisë, ku ka lindur Ali Asllani mora një gur të bardhë sa një flokë dëbore. Tek gërmadhat e shtëpisë së Ali Asllanit më çoi bashkëfshatari i tij Bego Hitaj, që gjurmon rreth të parëve të Ali Asllanit. Gurin kur të kthehem në Tiranë do t’ia dhuroj Moikomit, që ta stivosë në një qoshe të bibliotekës së tij që është e madhe sa një çatall lisi. E përfytyroj Moikomin që nga rrëza e malit të Tartarit të vetmuar mes librave në këtë vapë që të kollofit si ulkonjë. Por ai nuk është i braktisur. Në këtë pikë vape atë e rrethojnë princat e librave. Dhe ai po lufton ta mposht dramën e sëmundjes. Kush e ka braktisur Moikom Zeqon do të mallkohet shumë shpejt, më thotë një bari nga Bashajt, i cili kishte bërë kurban një dash tek vendi i shenjtë “Kurora e Sevasterit”.
Në mbyllje të bisedës me Moikomin dua ta bëj pak për të qeshur. I them se shoqëruesi im që po djersitë nga pesha e librit të shtëpisë botuese “Zenit” imiton Edi Ramën. Djalin e tretë, të cilit i ka vënë emrin e babait, Isakut, e ka lindur në moshën e Edit dhe Isaku i vogël është në një moshë me Zahon e Edi Ramës. E di që Moikomi nuk do të qeshë. Ai nuk ka asnjë idhull mbi kokë.
***
Banorët e Lumit të Vlorës shquhen për mikpritje e besë. Në kafenenë e Velçës një i velçiot na tha një fragment drame. Ngjarja ishte e hershme. Babai me të dy djemtë kishin zënë pritë për të marrë hak ndaj një vrasësi me të cilin kishin rënë në bela e në gjak. Vrasësi u kishte borxh. Pritësit e diktojnë në Lugun e Qyqeve vrasësin të hipur në kalë. Ai i binte për qejf cylës dyjare. Djemtë i bën gati manxërrët. Por i ndaloi ati i tyre. Nuk mund të vrasim një njeri qoftë ky dhe hasmi. Ai po udhëton i hipur në kalë dhe po i qan hallet me cylën dyjare. Udhëve herë me makinë e pjesën më të madhe në këmbë ne kuvendojmë me banorët. Të gjithë këta janë filozofë, i them matogjinasit. Në jetën time mes librave më ka qëlluar të lexoj poezi, tregime, novela, romane e tragjedi. Por si kjo që na rrëfeu një peshkatar rrëzë Shushicës nuk kisha dëgjuar. Në socializëm një kooperativist kishte qenë për drekë tek e motra. Kthehet i hipur në mushkë gjysmë i dehur. Në anë të fshatit fshatarët burra e gra punonin, ca në shkuarje duhani, zhvishnin misër, qëronin qepët e bënin kavaletë kashtën e grurit. Burrat ndërtonin një stallë për qetë. Kooperativisti ndaloi aty ku disa gra po hanin bukë misri e gjerbnin dhallë. Ngjitur qenë dhe varrezat e fshatit. Ai hipi mbi një gur të lart dhe thirri me oiii: “Sos jemi më mirë nga Ju o të dekuro”!
U japim gjunjëve të përpjetës për në Matogjin. Lart fluturojnë fajkojtë, gjeraqinat e më lart akoma harbojnë shqiponjat e malit të Tartarit e të Këndrevicës. Shkëmbehemi me qindra njerëz që vjelin thesaret në të dy anët e Lumit të Shushicës. Unë herë pas here mbaj shënime, këngë, balada, fjalë të urta, emra vendesh, shpellën ku rrinin bilbilenjtë, udhën që ndoqi Ismail Qemali nga Vlora për në Vranisht, ku gjeniu çoi një kalë me abetare, rrepet e Mesaplikut nën hijet e të cilëve përgatitej për luftë çeta e Çerciz Topullit dhe cepin e Lumit të Kaurit tek i cili vranishioti Alush Majko varrosi e ruajti trupat e tre gjeneralëve të pushkatuar, Beqir Balluku, Petrit Dume e Hita Çako. Lebrit dhe labushkat na thonë gjëra të bukura. Një grua që kishte shitur të gjithë barrën me çaj, rigon e bimë të tjera e që kishte fituar rreth njëqind mijë lekë na tha se kur i shoqi e kishte parë mushkën të shkarkuar i kishte thënë të shoqes tek avllia: “I shite MORTJE!”. Mortja është metafora e labit të prapë ku përfshihen në përmbajtjen e fjalës “mortje” mallkimi dhe dashuria. Kur do të ndaheshim MORTJA më foli me sarkazëm dhe ndaj një deputeteje që broçkulliste kot së koti në Parlament. “Buça ha thellë!” tha ajo. E pyeta labushkën për përmbajtjen e kësaj shprehje dhe MORTJA i ra shkurt: “Rrite kutën/ Të hajë kukën!/. Sa do t’i interesonte Eqerem Çabejt ky proverb që unë e dëgjoja për herë të parë. Krijimeve të banorëve të Lumit të Vlorës nuk mund t’ju shtosh qoftë dhe një presje. Çdo fjalë e ka një motër na thotë një bletërritës, që po i shtegton bletët për në Shënmjegull. E megjithatë krijuesi anonim bën “kirurgji” kur ia do mideja me fjalën, frazën e me shprehjet. Që ta shpreh dufin ai sakrifikon, apo e zëvendëson fjalën. Mesaplikasi na dha këtë detaj. Një nëne i kishte vdekur vajza të cilën e kishte të martuar në një nga fshatrat e Lumit. Pas të dyzetave dhëndrri martohet me një vajzë suliote. Nëna shkonte tek varri i të bijës dhe qante me ligje :/Kush e zuri vendin jote/ Belkëputura suliote/. Nënës gjatë vajit nuk i vjen për mbarë të thotë. “kush e zuri vendin tënd”, “por kush e zuri vendin jote”?/ Zëvendësimi i fjalës “tënd” me “jote” nuk e humb kuptimësinë e vargut dhe as gjuha nuk shkretohet. Metafora të kësaj natyre në Labëri me kuptim të figurshëm janë të shumta. Malet dhe përrenjtë e Lumit të Vlorës grugullojnë filozofi e përcjellin mesazhe të mëdha. Miku që më shoqëron, Resuli, di shumë këngë. Këngët e lebërve sjellin në ditët tona ngjarje dramatike. Dhe matogjinasi më rrëfen për një njeri me emrin Abaz Selimi. Atë e kishin vrarë se kishte shkuar të dhunonte një grua. Lajmërojnë të motrën që qe martuar pas malit. E motra vjen pas disa orësh. E ëma i tregon të bijës se çfarë kishte ngjarë. Dhe e motra e Abaz Selimit e nisi vajin sipas zakonit: /Abaz Selimi vëlla/ Sos mu vrave ndër niza/ Po mu vrave nëpër gra/ Turp më vjen të të qa!”. Pas këtyre vargjeve në vaj e motra nuk kishte marrë pjesë fare në varrimin e të vëllait. I kishte hipur mushkës dhe qe nisur për atje ku qe martuar.
***
Të bën përshtypje fakti që qysh nga Kota e gjer në Ramicë, ku morëm majtas për në Matogjin u kemi dhënë dorën e jemi përshëndetur me disa grupe turistësh. Ata kanë ngritur kampingje nëpër fshatra deri lart në Buronjat e Kuçit. Turistët e bëjnë dhe më interesante jetën në Lumin e Vlorës. I gdhijnë netët anës Shushicës, nën rrepet shekullorë e siç na thanë disa francez ishin ngjitur me mundime deri tek Kokorredhja e Plakës në malin e Stogoit. Jemi futur në bjeshkët e Matogjinit e shohim se prej shpateve të malit zbresin disa turistë të ngarkuar deri në dhëmbë. I pyesim e na thonë se ishin nga Budapesti i Hungarisë. Këmbejmë ca fjalë si nëpër erë. Ata kanë në duar e në çanta kafka ujku dhe ariu, shpendë të vrarë, luhare e cula dyjare, furka, lëkurë kunadhesh, patkonj, xhaketa të vjetra leshi e një palë dylbi të markës gjermane nga ato të kohës së luftës. Do t’i marrin me vete për në Budapest na thanë e disa ngjiten majë një shkëmbi dhe bëjnë fotografi. Ata na flasin mirë për vendasit e për pritjet nëpër stane me “kos dele që pritej vetëm me shpatë”. Nuk gjejnë fjalë për të shpjeguar ëmbëlsirën e kuleçëve të hirit, djathin e napës, gjalpin pa kripë, trazoren, lakrorët me bajame të egra, lepurin e egër të pjekur në bidon alumini, e mjaltin e porsa vjelë nga zgavrat e shkëmbinjëve të Tartarit. Nga çantat që të kujtojnë zborin e Enver Hoxhës nxjerrin “veshët” çajrat, rigoni, tufa me lule e bar i egër pa asnjë vlerë. Një djalë i ri si lis Çipini mban në dorë një bllok të veshur me lëkurë dashi. E pyes studentin nga Hungaria dhe ai ma shkoqit mirë e bukur se këtë bllok të trashë e kishte gjetur rasësisht në hyrje të një shpelle kur qe futur për të gjurmuar ndonjë send me vlerë. Unë e mora bllokun në dorë dhe e shfletova shpejt e shpejt. Ishte një ditar i thjeshtë e që autori me emrin Baki kishte dy vjet që e kishte nisur. Lexova sa munda dhe marr vesh se djaloshi me emrin Baki ishte i dashuruar me një vajzë, e cila quhej Edlira. Nuk përmendeshin mbiemrat dhe as se nga ishte ky çift të rinjsh. Në ditar thuhej se Bakiu dhe Edlira takoheshin nën një valanidh. Roje sipas ditarit u bënte një skifter. Ai ishte lajmëtari i të dashuruarve. Me aq sa lexova, Bakiut dhe Edlirës gjithçka u kishte shkuar mbarë. Por befasisht Bakiut dhe Edlirës u kishte ndodhur një ngjarje e tmerrshme. Më datën 3 gusht 2018, siç fiksohej në ditar, në mes të stuhisë, rrufeja kishte vrarë skifterin kur Bakiu dhe Edilira ishin në zgavrën e valanidhit. Pas stuhisë ata të dy e kishin varrosur skifterin në vendin e quajtur Livadhi i Gjarpërit. Bakiu që siç lexohej në ditar ishte ai që mbante shënimet dhe paçka se nuk e thoshte kuptohej se ishte bari me dele, kurse Edlira do të qe e bija e ndonjë stanari, që nëpër mal ishin të shumtë. Bakiu shkruante në ditar se “qysh në 3 gusht të vitit 2018 nuk ka NGRAN dhe se ishte një DHIAR fatzi”. Shkruesi i ditarit nuk kishte ndonjë kulturë. Por Bakiu në ditar stivoste ngjarje të çuditshme. I thashë Resulit se do të qe gjë e madhe nëse këtë bllok me shënime ditari do t’ia merrnim hungarezit. Dhe unë nuk përtova. I thashë djaloshit nga Budapesti se ky ditar nuk i hynte në punë. Por hungarezi më kundërshtoi ashpër. Ky bllok nesër fluturon drejt Budapestit më tha ai. U ndava me hungarezët i trishtuar. Kisha zbuluar një ditar pothuajse anonim, por ai më iku nga duart. Ishte një fabul për Heminguejin, i cili e kishte vrarë veten 57 vjet me parë e do të kujtohej në këmbët e malit të Tartarit nga udhëtar shqiptar.
***
Pa dalë tek Livadhi i Çecos, Resuli, më thotë se po na ndjek një gjarpër. Nuk dua ta besoj megjithëse udhëve të përpjeta pash gjarpërinj e nepërka. Pastaj Resuli ndaloi. Të njëjtën gjë bëra dhe unë. Në udhën e gjerë të “asfaltuar” me bar ngjyrë ari, Resul Matogjini, nxori nga çanta një shami të bardhë dhe e la në mes të udhës. Resuli mu shkoqit se shaminë e bardhë e la për gjarprin që sipas tij po na ndiqte. Gjarpri me ta parë shaminë e bardhë shkon dhe e kafshon. Në fletët e shamisë lëshon helmin vdekjeprurës, i zbutet tërbimi, ndërron udhë e bëhet i parrezikshëm për çdo qenie të gjallë. Ishte hera e parë që e dëgjoja “sekretin” me shami për t’i shpëtuar kafshimit të gjarprit. Sa tregime fsheh Lumi i Vlorës thashë më vete.
Udhëtojmë dhe një orë tjetër e ndalojmë poshtë sarajeve të Isak Bullajt. Që nga çuka me pamjen e një kali i hedh sytë nga Bratajt. Prej Bratajve është aktori Lisenko Malaj, i cili nuk ka shumë kohë që është ndarë nga jeta. Aktori i talentuar më shumë sesa për vdekjen do të kujtohet për mungesën e varrit të tij. Miku im Mumtaz Dhrami sa ka përfunduar bocetin e parë ku ka hedhur linjat e aktorit të pashëm. Mbase më vonë në ndonjë shesh të qytetit të Vlorës të miratuar nga Bashkia do të vendoset busti i Lisenko Malajt dhe sheshi të përurohet me emrin “Sheshi i Lonit”. Lisenko Malaj ka shkëlqyer në rolin e Lonit tek “Karnavalet e Korçës”.
Dielli po i afrohet kreshtës më të lart të malit të Stogoit ku pas pak do të perëndojë. Tek e shihja diellin, i cili po përqafohej me Stogoin mu kujtua nëna e studiuesit dhe e poliglotit Zeno Jahaj nga Mesapliku. Nëna e Zenos kur betohej thoshte: “Për atë diell që vete lodhur!”. Na duhet të nxitojmë shton Resuli. Vëllai Ymeri e ka vënë gjingjin në hell. Nëna, Vitoria, që është 90 vjeçe i mban sytë tek pragu. Dhe ai më mollois se ku janë mishërat më të shijshëm. Gjatë bregut të detit bagëtive nuk u hedhin kripë. Bagëtia e merr kripën në kullotë nëpërmjet jodit të detit. Më lart në shpate e male, ku barinjtë u hedhin kripë tufave, ka rëndësi zgjedhja e kullotës, faqet e maleve me diell, vërrit, uji i burimeve, “odat” në stane, e sjellja e bariut me tufën si një psikolog.
Të udhëtosh këto ditë të gushtit nëpër Lumin e Vlorës është kënaqësi e veçantë. Bën freskët dhe nëpër pyje të deh era e mishit të pjekur. Paçka se në stanin më të afërt mishi mund të jetë pjekur para një jave era e trëndelinës së tij nuk shqitet nga ormanet. E gjithë lugina vjen era mish i pjekur. Të gjithë banorët nëpër fshatra e stane janë të zënë me punët e stinës. Në sytë e tyre nuk shikoj ankth, as urrejtje, as klithma për qeverinë dhe as pasiguri. Klubet janë bosh. Nga mbjellja e hashashit kanë hequr dorë. I pyet e të përgjigjen se i përçmojnë ata që braktisin shtëpitë në fshat e nëpër kafenetë e Vlorës pinë raki, dhunojnë gratë, mallkojnë e i përzënë fëmijët që të shndërrohen në skllevër të Evropës. Kjo bën që të ketë krime, humbje të lekëve në bixhoz, vjedhje, vrasje, vetëvrasje e humbje të shpresës. Sytë i mbajnë nga qielli. Po qielli s’të jep as punë dhe as para. Kallot e duarve të burrave dhe të grave të Lumit të Vlorës janë floriri i mundit të tyre. Mjerë ata që i kthejnë krahët punës.
Më në fund mbrrijmë tek shtëpia e Isak Bullajt në Matogjin. Portën na e hap i vëllai i Resulit, Ymeri. Tek pragu del me shkop në dorë e zonja e shtëpisë, Vitoria. Por pa e kaluar mirë pragun tek Ara e Thekrrës dëgjohet hingëllima e fuqishme e një kali. Erdhi “Çipini” tha Resuli. Më nuhati e më ndoqi çap pas çapi. Unë ktheva kokën. Dhe “Çipinit” i bëra një fotografi. Mu duk sikur kali i Matogjinit doli nga një luginë baladash. Unë nuk e kisha gabim. Lumi i Vlorës në vetvete është një baladë.
