Në qytetin antik të Orikut, të ndodhur pranë qytetit të sotëm të Orikumit, në Vlorë, i themeluar nga Eubeati në shekullin Vl p.e.r, janë zbuluar gjatë vitit 2018 një sërë të dhënash të reja arkeologjike.
Këto zbulime u nxorën në dritë në sajë të gërmimeve arkeologjike të kryera gjatë 2018 në kuadër të projektit shqiptaro-zviceran (Instituti i Arkeologjisë së Tiranës dhe Universiteti i Gjenevës në Zvicër) nga fushata e gërmimeve për vitin 2018.
Drejtoria Rajonale e Kulturës Kombëtare Vlorë ka publikuar një video ku arkeologët shqiptarë dhe të huaj tregojnë për këto gjetje në qytetin e Orikut.
Arekologu Gionata Consaga shprehet se “gjendemi në sektorin e jugut në qytetin antik të Orikut , ku rinisëm gërmimet pas një sondazhi të kryer në vitin 2012. Kemi gjetur këndin e një fortifikimi të ndërtuar shumë mirë, këndin e një muri 1,5 metra të gjerë”.
“Pikërisht në këtë pikë ka elementë që fiksojnë blloqet në kënd të cilat krijojnë një strukturë shumë solide. Periudhat e këtyre strukturave ende nuk i dimë, por mendojmë që i përkasin periudhës antike midis shekujve II, III dhe IV Para Krishtit. Datimi i këtyre strukturave është një objektiv për vitin e ardhshëm”, nënvizoi Consaga.
Sipas tij, diçka tjetër interesante në këtë sektor është edhe gjetja e disa objekteve qeramike të cilat datojnë në shek II dhe III Pas Krishtit, pra të periudhës Imperiale Romane nga e cila nuk kishim gjurmë në Orik deri më sot.
Saimir Shpuza nga Instituti Arkeologjik i Tiranës shprehet se këtu jemi në gërmimet në fontanën monumentale të Orikut. Këtë vit volumi i gërmimeve ka qenë shumë më i madh .Kemi arritur të zbulojmë një sipërfaqe të madhe të sheshit që ndodhet para fontanës, kemi arritur të kuptojmë gjithashtu edhe limitin jugor të këtij monumenti”.
“Kjo na jep mundësinë që vitin tjetër të programojmë gërmime në shkallë më të gjerë në pjesën veriore të fontanës. Gjithashtu janë shumë të rëndësishme gjetjet që vijnë nga ky sektor për kët vit, të cilat janë shumë të pasura dhe përfshijnë një kuadër kohor shumë të gjerë që fillon nga shekulli i V para erës sonë dhe vazhdon deri në shekullin e X të erës sonë”, thekson Shpuza.
Ndërsa Jean Terrier , bashkëdrejtor i projektit thekson se “këtu kemi një gërmim të madh sepse kemi zbuluar kisha të ndryshme nga shekulli XII deri në mesjetën e vonë. Është shumë interesante, pasi kjo periudhë është shumë e rëndësishme për Orikun pra fundi i shekujve VIII dhe IX. Kemi gjetur banesa të ndryshme në pjesën e poshtme të kodrës dhe në majë të saj gjetëm këto kisha, të cilat janë shumë të rëndësishme për historinë e Orikut. Kemi gjetur varre të ndryshëm me shumë material”.
“Tani po mendojmë si ta konservojmë këtë sit. Dhe po shikojmë se çfarë mund të bëjmë në dy vitet e e ardhshme për vizitorët që duan të vijnë dhe të kuptojnë historinë e Orikut”, tha ai.
Qyteti antik i Orikut shtrihet pranë qytetit të sotëm të Orikumit, themeluar nga Eubeati në shekullin Vl p.e.r., në trojet e fisit ilir të amantëve, mbi kodrën e njohur me emrin Paleokastër. Përmendet nga autorët antikë të shekullit të V p.e.r., si port i rëndësishëm i Adriatikut. U shfrytëzua nga romakët në luftërat kundër ilirëve dhe maqedonëve, luajti një rol të rëndësishëm në luftën civile midis Cezarit dhe Pompeut.
Në shekullin Vll, pranë tij u ndërtua kisha e Marmiroit dhe disa kisha të tjera që në themel të emrit të tyre kanë emrin Maria. Këtë gjë e shohim tek manastiret e Ardenicës (Lushnje), Apolonisë (Fier), Manastirin rrënojë të Ballshit, Manastirin e Zvërnecit, Manastirin e Dhërmiut, etj.
Sot, qyteti i Orikumit mbetet një destinacion turistik tepër i preferuar për natyrën detare dhe malore, për historinë dhe kulturën, për detin dhe plazhet ranore./atsh
