Kulinari

Lulet e kungullit janë përdorur në kuzhinë që mijëra vjet më parë nga qytetërimet e lashta.

Edhe në Shqipëri këto lule kanë vendin e tyre në shumë receta fantastike. Disa prej këtyre gatimeve janë me barishte dhe disa të tjera shpalosin shijen e luleve të kungullit.

Në restorantet cilësore, petalet e luleve të kungullit përdoren të skuqura, në antipasta, sallata por edhe për zbukurime të ëmbëlsirave. Ato janë frymëzuese në gatime të ndryshme në kuzhinë.

Lulet e kungullit kanë një shije të ëmbël, të ngjashme me kungullin sigurisht. Ato mund të përdoren edhe në supa, salca, perime të mbushura apo të skuqura.

Janë aq të lehta si ushqim sa mjeshtrat më të famshëm i quajnë ‘ushqimi perfekt i mesnatës’.

Por kanë një disavantazh. Ato duhet të konsumohen menjëherë pas blerjes, sepse nuk zgjasin shumë në frigorifer.

Nëse jeni me fat dhe i rrisni vetë kungujt dhe kungulleshkat, atëherë mund t’i shijoni lulet e kungullit për një kohë të gjatë.
Vlerat ushqyese
Këto lule kanë vitamina dhe minerale, por 90% e përmbajtjes së tyre është ujë. Kjo do të thotë që duhet të hash shumë prej tyre që të marrësh doza të vlefshme ushqimore.

Në 100 gramë lule kungulli, gjendet gjysma e dozës ditore të vitaminës C, 40% të vitaminës A dhe një sërë vitaminash B.

Ato janë shumë bujare në folat, që e bën shtatzaninë, justifikimin perfekt për të ngrënë lule të tiganisura kungulli me pak gjalpë.
Si të blini lulet e kungullit
Lulet e kungulleshkave vyshken shpejt. Ato duhen konsumuar menjëherë sapo blihen. Në treg kërkoni për kërcenj të gjelbër e të njomë me lule portokalli të ndezur që nuk kanë nisur të vyshken.
Si të ruani lulet e kungullit
Ju duhet t’i mbani ato të paketuara mirë, të mbështjella me letër plastike dhe në një ambient të freskët. Vendosini në një ambient ku nuk ka rrezik të shtypen nga produkte të tjera.
Si të gatuani lulet e kungullit
Përdorimi tradicional i këtyre luleve është ai i skuqjes dhe mbushjes. Lulet e skuqura janë të shijshme dhe të lehta për t’u gatuar.

Kalojini pak në miell me pak kripë pasi t’i keni larë dhe tiganisini për 2-3 minuta. Vendosini në një letër pecetë që të lëshojnë yndyrën dhe i keni gati.

Shija e tyre delikate shkon mjaft mirë me vezët, sallatën jeshile dhe veçanërisht me djathin e freskët të baxhove shqiptare.

Në Shqipëri sherebela është një kulturë me shumë rëndësi.
Natyra na ka bekuar me këtë bimë medicinale endemike, duke e pasur me bollëk kryesisht në zonën e Malësisë së Madhe.

Por edhe në malësi të tjeta të vendit të Veriut dhe të Jugut, aq sa dhe e eksportojmë në shumë vende të botës.

Dhe nuk është çudi që amerikanët, gjermanët, francezët apo turqit e duan dhe kërkojnë kaq shumë sherebelën tonë, për shkak të vlerave unike.

Diçka është e sigurt, asnjë vend në botë nuk prodhon këtë cilësi bime, si kjo jona. Sherebela shqiptare eksportohet shumë në disa kontinente.

Por kjo duke e lënë tregun vendas pothuajse bosh dhe duke i lënë të apasionuarit e çajit të varen tek bustinat me pluhur çaji të zi apo jeshil apo me gjithfarë shijesh e ngjyrash që vetëm natyrale nuk janë.

Për të mos folur për çajin pudër plot me kimikate aromatike!

Por sherebela mund të gjendet në treg, njëlloj siç gjendet çaji i malit. Me siguri pasi të mësoni mbi vlerat e saj do të nxitoni të gjeni sherebelën e jugut e të veriut.

Sidomos në stinën e verës, preferohet shumë çaji i ftohtë i i sherebelës, i cili përgatitet njëlloj si çaji i malit dhe i nënshtrohet procesit të ftohjes dhe servirjes me akull.

Sherebela ka aftësi anti-inflamatore, antioksiduese and anti-mikrobiale, por gjithashtu ndihmon në hapjen e oreksit.

Për shkak të këtyre cilësive, çaji i sherebelës ka shumë veti të mira shëndetësore, të cilat renden në vijim.
Efekte antioksiduese
Antioksiduesit shërbejnë si pastrues për të hequr radikalet e lira të metabolizmit dhe toksinat e tjera nga trupi.

Antioksiduesit ndalojnë radikalet e lira që të sulmojnë indet qelizore, duke ndaluar në këtë mënyrë plakjen e parakohshme dhe rrezikun ndaj sëmundjeve të zemrës.

Çaji i sherebelës është për këtë arsye një burim i fuqishëm me antioksidantë. Sipas burimeve AgroWeb.org ndihmon për t’i mbajtur larg efektet shkatërruese të radikaleve të lira.
Parandalon zhvillimin e qelizave të dëmshme
Çaji i sherebelës mund të ndihmojë në parandalimin e disa formave tumorale të qelizave të dëmshme.

Sipas një studimi të publikuar nga “Revista e Bujqësisë dhe Kimisë Ushqimore” përbërësit fenolikë të sherebelës sigurojnë vlera antioksidante, të cilat mbrojnë ADN-në nga dëmtimet në zorrën e trashë.

Ekstraktet e sherebelës sigurojnë riaftësim të menjëhershëm të ADN-së.
Mëlçi më e shëndetshme
Efektet antioksiduese të çajit të sherebelës mund të përmirësojnë funksionet jetësore të mëlçisë.

Një studim i publikuar nga revista “Ethnopharmacology” tregon se çaji i sherebelës u përdor në vend të ujit për 14 ditë. Rezultatet treguan një rritje prej 24% të nivelit të antioksidantëve në mëlçi.

AgroWeb.org ju tregon se çaji i sherebelës gjithashtu tregoi efekt pozitiv në mbrojtjen e lipideve të mëlçisë nga dëmtimet e shkaktuara nga toksinat e mëlçisë.
Ndihmon kundër ankthit
Çaji i sherebelës mund të ndihmojë në reduktimin e ankthit dhe në përmirësimin e humorit.

Në një studim të kryer, një grup të rinjsh të shëndetshëm morën 300-600 miligramë suplemente të gjetheve të sherebelës përpara dhe pasi u bënë pjesë e një testimi për vlerësimin e nivelit të stresit.

Të dyja sasitë përmirësuan humorin. Sasia më e ulët e përmirësoi ankthin përpara testit por jo gjatë tij. Ndërsa sasia më e madhe përmirësoi vigjilencën dhe qetësinë dhe performoi rezultate më të larta të testeve.
Për të mos u neglizhuar
Çaji i sherebelës shkakton kontraktim të traktit urinar dhe këshillohet të mos përdoret tek gratë shtatëzëna.

Sipas informacioneve të AgroWeb.org, sasi të mëdha të sherebelës mund të shkaktojnë kriza, marrje mendsh dhe rrahje të shpeshta të zemrës.

Nëse vuani nga diabeti, përdoreni vetëm me këshillimin e mjekut.
Të mira plus
Çaji i sherebelës është shumë i mirë për uljen e temperaturës dhe të ftohtët. Po ashtu për zbutjen e acarimit të fytit, dhimbjen e kokës si dhe për problemet e tretjes.

Një mëngjes i lehtë, padyshim i shijshëm e mbi të gjitha i pasur në vlera ushqyese.

Një mënyrë fantastike për të mbajtur trupin dhe organizmin në formë, për të nisur ditën mbarë me energji dhe shëndetshëm.

Kjo pjatë përbëhet nga dy përbërës fantastik në vlera ushqyese, vezë dhe lulelakër.

Ja receta e thjeshtë e përgatitjes së lulelakrave me vezë krejt lehtë në shtëpi.
Përgatitja e Lulelakrave me Vezë Për Mëngjes
Përbërësit
(Përbërësit më poshtë për 4-5 persona)

1 kg lulelakër

2-3 lugë gjelle me miell

3 kokrra vezë

2-3 lugë gjelle djathë

2-3 filxhanë kafeje me vaj ulliri

Kripë

Piper

Djathë i bardhë (sipas preferencës)
Përgatitja
Lulelakra pastrohet nga gjethet dhe i hiqet kërcelli.

Tufat e mëdha të luleve ndahen në disa pjesë.

Lahen në ujë të ftohtë dhe lihen të zjejnë në ujë të valuar me kripë (15-20 minuta).

Lulelakra hiqet nga zjarri, kullohet uji dhe e nxehtë vendoset në një pjatë që të ftohet.

Ndahet në feta të vogla, të cilat spërkaten me pak kripë, piper, djathë të bardhë të thërrmuar ose djathë kaçkavall të grirë.

Më pas kalohen në miell, në vezët e rrahura dhe skuqen nga të dyja anët. Shoqërohen me domate dhe kastraveca të freskët.
Vlerat ushqyese të lulelakrës dhe vezëve
Veza është një ndër produktet që mbart vlera të jashtëzakonshme ushqyese renditur në listën e 10 super-ushqimeve dhe nuk ka mëngjes më të këndshëm se vezët, sido të jenë të gatuara.

Vezët janë një burim i shkëlqyer i kompleksit të proteinave cilësore dhe nga ana tjetër ofrojnë pak kalori. Një vezë e plotë përmban 5.5 gramë proteinë dhe 68 kalori.

Një filxhan me lulelakër të gatuar përmban 28 kalori.

Në të gjenden 2 gramë proteina dhe 12 përqind të dozës ditore të fibrës. Lulelakra është një burim i mirë i vitaminës C.

Në një racion të vetëm, do të mund të plotësoni të gjithë dozën e nevojshme ditore.

Vitamina K është e domosdoshme për një zemër të shëndetshme dhe kocka të forta.

Folati dhe vitamina B6 që gjenden tek lulelakra janë gjithashtu të rëndësishme për një metabolizëm dhe gjak të shëndetshëm.

Një recetë tradicionale përmetare, padyshim dhe shumë e shijshme. Zakonisht gratë e këtij qyteti e gatuajnë atë për vaktin e drekës pasi është kalorike, por dhe shumë e thjeshtë në përgatitje.

Përbërësit

gjysmë pulë

2 lugë gjelle miell

2 lugë gjelle arra (të grirë)

2 vezë (të verdhat)

50 gr gjalpë

kripë

Përgatitja:

Presim pulën në copa të vogla dhe e shtojmë në tigan ku e skuqim pak.

Më pas i hedhim 300 ml ujë dhe e lëmë të ziejë për 15 minuta.

Ndërkohë bëjmë brumin duke përzier miellin me arrët e grira dhe të verdhat e vezëve. E punojmë mirë me dorë sa të marrim një masë të plotë të cilën e skuqim me gjalpë derisa të marrë ngjyrë karameli.

Shtojmë lëngun e pulës dhe e lëmë derisa masa të bëhet pak kremoze.

Përgatitja e qumështorit me kungulleshka është një traditë e veçantë, kryesisht e amvisave të Korçës.

Është një gatim fantastik në shije dhe kombinim i përkryer i kungulleshkave dhe qumështit.

Ky specialitet përgatitet në dy mënyra, të ëmbël dhe të kripur, e në të dyja rastet shija e tij është krejtësisht unike.

Më poshtë keni këtë recetë fantastike, e cila përgatitet krejt lehtë në shtëpi. Më do të gjeni recetën e kripur por nëse do të preferoni versionin e ëmbël, mjafton që të përdorni sheqerin në vend të kripës.
Përgatitja e Qumështorit me Kungulleshka
Përbërësit
2 peta byreku të përgatitura vet ose të gatshme

800 gr kunguj të njomë

2 lugë gjelle miell

2 lugë gjelle gjalpë të freskët

4 gota qumësht

3 kokrra vezë

Kripë

Dy feta buke të thekura të grira në rende
Përgatitja
Si fillim, duhet të pastroni kungujt dhe më pas t’i grini në një rende ose pritini në feta.

Nëse i grini kungujt atëherë kullojini nga lëngu dhe lërini mënjanë.

Në vijim, në një tigan të skuqni gjalpin me miellin derisa të jetë zverdhur.

Shtoni qumështin e kripën dhe përziejeni fort dhe shpejt me një lugë druri derisa masa të jetë e njëtrajtshme.

Vijoni ta përzieni dhe sapo masa e qumështit të trashet pak largojeni nga zjarri, shtoni vezët e rrahura dhe përzjeheni masën derisa të bëhet homogjene.

Ndërkohë, në një tepsi shtroni dy petat duke i spërkatur me pak vaj ulliri ose pak gjalpë të freskët.

Më pas, shtroni në të gjithë sipërfaqen e petës bukën e thekur të grirë  e më pas kungujt. Spërkatini me pak kripë e pak vaj ulliri dhe mbulojeni të gjithë me masën e qumështit të përgatitur.

Sipër spërkateni me pak gjalpë dhe futeni të piqet në furrë të parangrohur në 200 gradë.

Vlerat e kungujve

Kungujt e njomë kanë pak kalori. Ato janë një zëvëndësues i mirë për ushqimet e pasura me kalori.

Për më tepër, kombinimi i fibrës dhe ujit (95%) që gjenden tek kungujt e njomë mbajnë nën kontroll oreksin tuaj, ju ndihmojnë të digjni kalori dhe ju japin shumë energji.

Për më tepër, kjo perime është e pasur me antioksidantë, vitaminë A dhe C.

Kungujt e njomë janë të pasur me fibër dhe rrjedhimisht ndihmojnë në uljen e kolesterolit.

Për më tepër, kungujt e njomë largojnë toksinat e tepërta nga organizmi.

Padyshim pandispanja është një ndër ëmbëlsirat për familjare për tryezën shqiptare.

Një recetë e lehtë, e thjeshtë në përgatitje por shume e shijshme e që të përfshin tërësisht me ëmbëlsinë e saj.

Ndiqni më poshtë nga AgroWeb.org recetën autentike se si të përgatisni pandispanjën krejt lehtë në shtëpi.
Përgatitja e Pandispanjës me Lëkura Protokalli
Përbërësit
7 kokrra vezë

7 lugë gjelle miell

7 lugë gjelle sheqer

1 lugë kafeje lëkurë portokalli

1 lugë kafeje gjalpë
Për sherbetin
700 gr sheqer

1 litër ujë
Përgatitja
Si fillim, AgroWeb.org ju udhëzon të rrihni vezët në një tas të madh.

Më pas, shtoni sheqerin dhe vijoni t’i rrihni përreth 20-25 minuta derisa vëllimi i vezëve të trefishohet.

Mielli sitet dhe hidhet pak nga pak në masën e vezëve të rrahura duke e trazuar lehtë me telin e rrahjes së vezëve.

I gjithë sekreti i kësaj ëmbëlsire qëndron në kujdesin që duhet treguar në ruajtjen e vëllimit të masës.

Shtohen lëkurat e grira të portokallit. Lyhet tava me gjalpë, spërkatet me pak miell dhe më pas shtohet masa.

Piqet në nxehtësi mesatare përreth 25-30 minuta dhe më pas lihet të ftohet.

Ndërkohë, AgroWeb.org ju udhëzon të përgatisni sherbetin. Hidhni në një tenxhere sheqerin dhe ujin dhe lëreni të ziejë derisa sheqeri të shkrijë dhe të bëhet në formën e shurupit.

Më pas sherbetin e nxehtë hidhjani sipër ëmbëlsirës së ftohtë.

Pandispanja mund të përgatitet edhe në një mënyrë tjetër.

Të bardhat e vezëve rrihen veç që të bëhen marengë e qendrueshme, pastaj rrihen të verdhat e vezëve me tre lugë sheqer.

Shtohet gjysma e sasisë së miellit dhe kjo e fundit më pas bashkohet me marengën duke e përzier lehtë dhe duke hedhur miellin e mbetur e më pas futet në furrë të piqet.

Pandespanja e përgatitur në këtë mënyrë është bazë për prodhimin e ëmbëlsirave të ndryshme si për torta, pasta në akull, budingë etj.

Gjithashtu mund të jepet edhe me çaj, kafe, kakao etj

Kjo recetë do t’ju bëjë të lëpini gishtat!

Përbërësit

5 patëllxhanë

250-300 gr mish

1 qepë

kripë

Biber i zi

qimnon

gjysme gote vaj vegjetal

4-5 lugë sos domatesh

gjysmë gote çaji ujë të vakët

Hapat
1
Mishin e grirë vendoseni në një pjatë, ia shtoni erëzat dhe e përzieni.

2
Patëllxhanat i preni nga një fije (duke ia larguar lëvorën), i preni me thikë ( por duke mos i ndarë, vetëm sa për ti vendosur qoftet).

3
Mishin e vendosni nëpër patëllxhanë, patëllxhanat e mbushur i rëndisni në një tenxhere, përmbi ia hedhni vajin vegjetal, 2 copa hudhër, kripën, ujin e vakët dhe sosin e domateve.

4
Tenxherën e vëni në zjarr mesatar për pjekje rreth 40-45 minuta.

5
Ju bëftë mirë!