Kulinari

Në fillimet e mia ne Zvicër, njerëzit akoma te pamësuar me emrin Shqipëri, me pyesnin se çfarë kuzhine gatuanim. Unë filloja, immam bajalldi … kjo eshte turke, ma kthente miku im Andi, nje mjeshter i vertete gatimi. Byrek … vazhdoja une … kjo eshte turke, ma kthente Andi. E deshperuar, me gjysem zeri, i them: tave kosi! Kete s’e kam degjuar. Si gatuhet? , u be kurioz.

Dhe une ja shpjegova dhe … hurra … ai nuk e njihte. Keshtu qe, kuptohet, kur e ftova per darke Andit i gatova tave kosi. Qe ate mbremje, tava e kosit eshte bere nje nga gjellet e tij me te preferuara, te cilen ai nuk perton t’ua gatuaje miqve te tij, miqve te miqve te tij.

Dhe, ja sot, ne kete premiere te fytyres se re te kuzhines se gjyshes, perpara jush, e bukur, e shijshme, asnjehere e merzitshme, ajo, e vetmja gjelle shqiptare, e madherishmja: Tava e Kosit!

Për një tavë të shijshme kosi ju duhen:

kotoleta qingji te cilesise shume te mire

kos i pakastruar nga yndyra (une blej kos grek shume te yndyrshem)

veze

pak oriz (nje grusht)

miell

gjalpe

kripe

piper

Futeni mishin (per 4 persona rreth 1kg, kotoletat kane kocka prandaj merrni pak me shume mish se zakonisht) ne tave, sperkaten me gjalpe dhe futeni ne furre (220° C) derisa te piqet e te marre nje ngjyre te bukur te kuqerremte. Hiqeni mishin nga tava. Ne nje tenxhere hidhni gjalpe dhe kur ai te jete tretur e nxehur shtoni dy-tre luge miell. Kur mielli te kete marre ngjyre te arte shtoni lengun e mishit dhe perziejini mire. Ne se salca eshte shume e trashe shtoni pak uje. Eshte shume e rendesishme qe salca te mos kete kokrriza!

Prandaj, perdorni nje mixer per te tretur miellin mire. Ne nje ene te thelle shtoni kosin (rreth 1L per 4 persona), dy veze, salcen e miellit, orizini, kripe, piper. Perziejini te gjitha shuem mire dhe shtojani mishit ne tave. Futeni taven ne furre (220° C) dhe kur te kete marre ngjyren e kuqerremte hiqeni nga zjarri. Ju befte mire!

Keshilla praktike

Suksesi i taves se kosit varet nga konsistenca. Sa me kompakte te jete tava e kosit, aq me kollaj eshte te pritet e te ruaje formen. Prandaj, kosin merreni me perqindjen mete larte te mundshme te yndyres dhe salcen e miellit beheni relativisht te trashe. Po keshtu, orizi perdoret per te ndihmuar taven e kosit te marri konsistencen e duhur.

Një ëmbëlsirë fantastike, e cila të magjeps tërësisht me shijen e saj.

E shkrifët dhe e butë plot sherbet, Haxhimakullja është një ndër ëmbëlsitë më mahnitëse të amvisave të zonave të veriut të Shqipërisë, recetën e të cilave AgroWeb.org e përcjell më poshtë.

Vërtetë është një ëmbëlsirë unike por sekreti i shijes speciale të saj vjen nga kujdesi që duhet gjatë përgatitjes.
Përgatitja e Haxhimakulleve në Shtëpi
600 gr miell

300 gr gjalpë i freskët

5 të verdha veze

5 lugë sheqer pluhur

1 lugë kafe sodë buke
Për sherbetin
500 gr sheqer

350 gr ujë

Përgatitja

Si fillim në një enë rrihni të verdhat e vezëve bashkë me gjalpin dhe sheqerin pluhur.  Rrihini fortë derisa masa të bëhet e njëtrajtshme.

Më pas shtoni miellin dhe sodën dhe përzjehini mirë derisa masa të bëhet homogjene.

AgroWeb.org ju këshillon se i gjithë sekreti i këtyre ëmbëlsirave është tek punimi i brumit, i cili duhet rrahur dhe punuar fort përreth një orë.

Kjo është edhe pjesa më e mundimshme e përgatitjes së kësaj ëmbëlsirë. Prej këtij procesi varet edhe cilësia e ëmbëlsirës në fund.

Kur brumi të jetë gati ndajeni në forma të rrumbullakëta. Për t’i dhënë formën e duhur mund të përdorni një filxhan çaji.

AgroWeb.org sjell në vëmendje se sipas traditës së amvisave shkodrane pasi keni përgatitur topthat e ëmbëlsirave në mes duhet t’i bëni edhe një gropëz të vogël, në të cilën sipas dëshirës mund të vendosni një thelpi bajame, arra apo copëza frutash të thata.

Pasi i keni bërë gati, vendosini në një tepsi ku keni shtruar letër pjekjeje dhe piqini në furrën e parangrohur me 180 gradë.

Haxhimakullet janë gati atëherë kur sipërfaqja e tyre merr ngjyrë të kuqërremtë. Pasi piqen lërini të ftohen dhe përgatisni sherbetin.
Sherbeti
Hidhni në një tenxhere ujin dhe sheqerin, vendosini në zjarr dhe lëreni derisa sheqeri të shkrijë dhe masa të marrë formën e shurupit.

Sherbetin e nxehtë hidhjani ëmbëlsirave, të cilat duhet të jenë të ftohta.

Pas këtij procesi haxhimakullet lihen që të ftohen dhe janë gati për t’u shërbyer./AgroWeb.org

Nuk janë të paketuara, nuk përmbajnë çokollatë, por kanë një shije të mrekullueshme. Përgatitja e tyre në shtëpi të jep një ndjenjë kënaqësie, sidomos në rastet kur përfshihen dhe të vegjëlit. Përgatitini dhe mbajini si një ëmbëlsirë të shijshme, zëvendësuese perfekte të kafesë.

Përbërësit:

2 gota qumësht

2 gota sheqer

20 gramë gjalpë

1 lugë çaji me kafe

Përgatitja:

Një një tenxhere të vogël hedhim qumështin, sheqerin dhe më pas shtojmë gjalpin. I trazojmë duke i lënë fillimisht në flakë të lartë. Pas pak shtojmë edhe kafenë e cila shërben për t’u dhënë ngjyrë.

I lëmë të ziejnë derisa përbërja të marrë trajtën e një mase të trashë. E ulim pak flakën, por jo deri në fund në mënyrë që masa e përgatitur mos të ngrijë. Me anë të një luge hedhim pak nga brumi tek shtrydhësja e limonit për t’u dhënë formë një e nga një.

Kjo është një ndër të recetat më të veçanta të përgatitjes së petullave, specialitet i Jugut të Shqipërisë.

Kjo recetë është tipike e amvisave në fshatrat e jugut të vendit, zonjat e shtëpisë i gatuanin këto petulla për më të vegjëlit e shtëpisë por edhe kur shtëpinë e vizitonin miq e mysafirë.

Më poshtë do të gjeni nga AgroWeb.org recetën fantastike të përgatitjes së petullave me lëng, një mënyrë fantastike për të kënaqur nepsin dhe oreksin me një shije tërësisht të mrekulleshme.
Përgatitja e Petullave me Lëng
Përbërësit
Për Brumin
3 gota uji me miell

1 gotë uji e pak me ujë të vakët

Gjysmë luge kafeje me sodë

Pak kripë

Vaj
Për Lëngun
2-3 lugë miell

1 lugë gjellë gjalpë i freskët

1 lugë gjelle vaj ulliri

Kripë

Lëngu i një gjysmë kokrre limoni

2-3 thelpinj hudhra të shtypura

Pak nenexhik i freskët

Përgatitja e petullave
Në një tas të madh hedhim miellin, kripën dhe sodën. Hapim një gropë në mesin e miellit dhe shtojmë ujin e vakët.

I rrahim fortë përbërësit derisa masa e brumit të jetë e njëtrajtshme.

Brumi duhet të jetë gjysmë i trashë dhe jo shumë i lëngshëm. Rriheni fort me lugë druri derisa të bëhet shumë elastik.

Hedhim vajin në një tigan, të cilin e vendosim në zjarr.

Kur vaji të jetë nxehur nisim të skuqim petullat.

Mund të përdorim një lugë gjelle për ndarjen e brumit për çdo petull.

AgroWeb.org ju udhëzon që të kujdeseni që largësia nga njëra tjetra duhet të jetë deri në 3 apo 4 cm sepse gjatë skuqjes brumi hapet.

Petullat skuqen nga njëra anë dhe pastaj kthehen nga ana tjetër.
Përgatitja e Lëngut
Vendosim një tigan në zjarr dhe kaurdisim miellin me gjalpin dhe vajin e ullirit.

Kaurdiseni derisa mielli të zverdhet pak dhe më pas largojeni nga zjarri.

Shtoni hudhrat e shtypura, pak kripë dhe ujë të ftohtë duke e përzjerë masën me shpejtë dhe pa ndërprerje në mënyrë që rtë bëhet e njëtrajtshme.

E vendosim tiganin në zjarr, e përzjejmë masën derisa lëngu të trashet e më pas shtojmë lëngun e limonit.

E heqim nga zjarri dhe e lëmë të ftohet.

Në fund, lëngun e ndajmë nëpër pjata dhe brenda secilës pjatë vendosim disa nga petullat që kemi përgatitur, e spërkasim me pak gjalpë të tretur dhe nenexhik të grirë hollë dhe pjata është për t’u servirur./AgroWeb.org

Maza e Zier është një traditë e vjetër e Shqipërisë së Veriut.

Receta e së cilës, në kohët e hershme mbahej sekret nga gratë e moshuara të familjes dhe i përcillej vetëm nuses më të madhe.

Maza e zier gatuhej vetëm kur në shtëpi vinin mysafirë të rëndësishëm. Sot, ky gatim unik i veriut të Shqipërisë është ndër specialitetet kryesore të restoranteve me gatime tradicionale shqiptare.

E plotë në shije, e mrekullueshme falë kombinimit të ajkës së qumështit me miellin e misrit. Ky gatim ka magjepsur tërësisht me shijen e saj çdo turist që e ka provuar.

Maza e zier jo vetëm që është një ushqim shumë i shijshëm dhe i plotë por mbi të gjitha receta e saj mbart dhe shumë vlera shëndetësore.

Kjo recetë është e pasur në vlera ushqyese, proteina, fibra dhe kalcium.

Më poshtë, AgroWeb.org u sugjeron recetën autentike të nënave shqiptare për përgatitjen e kësaj pjate të mrekullueshme krejt lehtë në shtëpi.
Përgatitja e Mazës në Shtëpi
Përbërësit

Për 5 Persona

500 gr miell misri

500 gr ajkë qumështi

250 gr djathë i njomë (i përgatitur brenda dy ditësh)

kripë

Përgatitja

Në një enë bakri hedhim ajkën e qumështit dhe e vendosim mbi zjarr.

I lëmë në zjarr të ngadaltë.

Hedhim miellin e misrit në mënyrë graduale duke e trazuar derisa të fillojë zjerja.

Më pas, hedhim djathin e freskët në enë duke e prerë në feta të holla.

Zierja e përbërësve duhet të zgjasë rreth 45 minuta në mënyrë që të largohet era e miellit dhe të lëshojë yndyrën në sipërfaqe.

Sipas preferencës, për më shumë shije të freskët mund t’i shtoni pak majdanoz të grirë në momentin që e servirni.

Maza shoqërohet në mënyrë fantastike me bukë të thekur, byrekë të ndryshëm shtëpie, turshi, gatime të ndryshme me mishra si dhe sallata të freskëta të stinës./AgroWeb.org

Quhet papare (pa para) sepse përbërësit e saj janë të thjeshtë, të paktë dhe jo të kushtueshëm, e gjenden lehtësisht në kuzhinën e çdo familjeje shqiptare.

Dikur, Paparja ka qenë një ndër gatimet më popullore të nënave dhe gjysheve, të cilat e përgatisnin atë sidomos për mëngjes.

E ngrohtë dhe fantastike në shije, Paparja edhe sot, mbetet padyshim një gatim unik i traditës së kuzhinës vendase.

Në zona të ndryshme ajo ka emërtesa të ndryshme ashtu siç edhe receta e saj mund të ndryshojë në elementët e përbërësve, disa përdorin kos ose qumësht në vend të ujit të nxehtë apo lëngut të mishit.

E megjithatë, ajo shijon mrekullisht në të gjitha mënyrat e gatuara nga amvisat.

AgroWeb.org ju sjell më poshtë recetën e përgatitjes së Papares me djathë, për të rikthyer edhe njëherë traditën e dikurshme ashtu si edhe shijen e mirë të këtij gatimi të hershëm shqiptar.
Përgatitja e Papares me Djathë
Përbërësit
(Përbërësit më poshtë janë për 4-5 persona. Përbërësit përzgjidhen bazuar në numrin e personave për të cilët do gatuani)

4-5 feta bukë

3-4 lugë gjalpë të freskët (Për një gatim më të shëndetshëm AgroWeb.org ju sugjeron përdorimin e vajit të ullirit)

1 gotë ujë të nxehtë ose lëng mishi

Kripë

Piper

Nenexhik

Djathë të bardhë të thërrmuar

Hudhra të shtypura (Sipas dëshirës)
Përgatitja
Vendosim një tenxhere në zjarr dhe shkrijmë gjalpin ose shtojmë vajin e ullirit.

Shtojmë bukën e ndarë në copëza të vogla dhe e skuqim përreth 10 minuta duke e kaurdisur me një lugë druri.

Shtojmë kripën dhe ujin e nxehtë ose lëngun e mishit dhe vazhdojmë të kaurdisim derisa buka të thithë të gjithë lëngun.

Në fund, shtojmë djathin e thërrmuar, hudhrat e shtypura nëse i preferoni, rigonin dhe nenexhikun e grirë hollë i kaurdisim të gjitha bashkë dhe i largojmë nga zjarri.

Paparen e shërbejmë në pjata dhe sipër e spërkasim me disa pika gjalpë të shkrirë./AgroWeb.org

Është një ndër gatimet më speciale nga tradita e Shqipërisë së Mesme.

Nga kuzhinat më të vjetra të shtëpive përdhese, të gatuara në zjarrin e oxhakut e deri sot në restorantet më prestigjiozë, Tava e Dheut vijon të ruajë traditën e shijes së mirë shqiptare.

Vërtetë, një traditë e Shqipërisë së Mesme, Tava e Dheut sot është ndër më të veçantat e kuzhinës shqiptare në tërësi. Shumë e preferuar nga shqiptarët, mahnitëse për turistët e huaj.

E gatuar nga tradita dhe mjeshtëria e duarve të amvisave shqiptare.

Kjo gjellë fantastike për ditët e ftohta që kanë mbërritur shërben jo vetëm si një vakt fantastik e i shijshëm, por edhe si një pjatë speciale për të kënaqur shijen e të ftuarve në raste festash e dasmash gjithashtu.

Me përbërës të thjeshtë, por të kombinuar në mënyrë fantastike dhe e pasuruar me erëza, kjo gjellë e gatuar në tavat tipike prej balte vjen me një shije të jashtëzakonshme që kënaq plotësisht shijen, organizmin dhe mendjen gjithashtu.

AgroWeb.org u sugjeron recetën tipike të trashëguar brez pas brezi në përgatitjen e tavës së dheut krejt lehtë në shtëpi.
Përgatitja e Tavës së Dheut në Shtëpi
Përbërësit

500 gr mish viçi (ose mëlçi viçi sipas preferencës)

300 gr gjizë fshati

1-2  kokrra qepë të thata

2 speca

3 domate të kuqe, të bëra mirë

Kripë

Piper

8 thelpinj hudhre

Gjethe dafine

Dy lugë gjelle uthull (sipas preferencës)

Vaj ulliri

Spec djegës
Përgatitja e gjellës në tavat e baltës
Grijmë qepët hollë bashkë me specat, i hedhim në një tenxhere dhe i kavërdisim disa minuta në zjarr me pak vaj ulliri.

Në momentin që volumi i qepëve dhe specave nis të bjerë, dhe qepët marrin një ngjyrë të verdhë në të artë shtojmë mishin e prerë në kubikë dhe vijojmë t’i kavërdisim për disa minuta.

Më pas shtojmë uthullën dhe vijojmë kavërdisjen derisa mishi ta përthithë plotësisht.

Në këtë moment shtojmë domatet e grira në rende, shtojmë kripën, piperin dhe dafinën, specin djegës dhe hudhrën gjithashtu.

I kavërdisim të gjitha bashkë, hedhim gjizën dhe një gotë me ujë dhe i lëmë në zjarr të ziejnë derisa domatja të shkrijë tërësisht.

E heqim nga zjarri dhe nisim mbushjen e tavave të baltës.

Tavat i vendosim  në furrën e paranxehur dhe i lëmë të piqen për maksimumi 25 minuta.

Tava e dheut serviret e ngrohtë, e sapo dalë nga furra.

Shoqërohet në mënyrë fantastike me sallata të ndryshme të perimeve të freskëta apo të pjekura.AgroWeb.org

Çdo gatim me patëllxhanë të magjeps me shijen e tij fantastike.

Të freskëta, të stinës të pasura me vlera ushqyese, patëllxhanët janë zgjedhja më e mirë për të konsumuar sidomos gjatë stinës së verës, tani kur këto perime kanë edhe pikun e sezonit të tyre.

AgroWeb.org ju sugjeron më poshtë përgatitjen e patëllxhanëve me vezë, një recetë ideale për shijen dhe plot për shëndetin.
Përgatitja e Patëllxhanëve me Vezë
Përbërësit
(Sasia e përbërësve përzgjidhet bazuar në numrin e personave për të cilët do gatuani. Më poshtë përbërësit janë për 4-5 persona)

4-5 patëllxhanë mesatarë

2-3 kokrra vezë

2-3 lugë miell

1 filxhan kafeje me qumësht

Dy feta bukë të thekur të grira në rende

Kripë

Piper

Vaj ulliri
Përgatitja
Si fillim AgroWeb.org ju udhëzon të parangrohni furrën e sobës në 200 gradë.

Më pas, pastroni me ujë të rrjedhshëm, thajini nga uji me një pecetë kuzhine dhe prijini në feta jo më të trasha se 1 cm.

Vendosini të gjitha në tavë ku keni shtruar letër pjekjeje, hidhuni pak kripë dhe futini të zbuten në furrën e parangrohur për 10 minuta.

Më pas largojini nga furra dhe lërini të ftohen.

Nga ana tjetër, në një tas rrihni vezët me pak kripë dhe piper dhe shtojini një filxhan kafeje me qumësht.

Kur fetat e zbutura të patëllxhanëve të jenë ftohur, vendosni një tigan me vaj ulliri në zjarr,  merrni disa nga fetat e patëllxhanëve, kalojini në miell, më pas zhytini në tasin e vezëve të rrahura me qumësht, dhe më pas kalojini në bukën e thekur të grirë.

Skuqini mirë nga të dyja anët.

Vijoni kështu derisa të përfundoni të gjitha fetat e patëllxhanëve.

Kur shërbehet, sipas preferencës spërkaten me majdanoz të grirë hollë ose me pak djathë të bardhë apo kaçkavall të grirë.

Ky gatim është fantastik për një vakt të shëndetshëm ushqimi si në mëngjes, drekë apo darkë.

Këtë recetë mund ta përgatisni edhe me kungulleshka./AgroWeb.orgg