Histori

Origjina e emrit Palasë mendohet të jetë mjaft e vjetër. Ka hipoteza të cilat, në lashtësinë pellazgjike, e lidhin me popullsitë hitite e filistine dhe prej andej edhe me emërtimin “Palestinë”, por pa përcaktuar se cila është lidhja konkrete. Hipoteza tjetër lidhet me periudhën Ilire, kur emërtimi Palasë del në formën “Pal-este”, me prapashtesën “este”, tipike ilire. Megjithatë, për shkak të zhvillimeve të vrullshme historike, toponimia është rezultat i një përzierje gjuhësh, ku mbizotërojnë toponimet në greqisht e në shqip (aspra rruga = rrugë të bardha), por ka edhe toponime sllave (Dubreva = Dushkishte) e italiane (volta = kthesë).

Himara, ku perfshihet edhe Palasa, ka qene banuar nga fisi epirot i Kaoneve. Jul Qezari zbarkoi ushtrinë e tij në plazhin e Palasës, nga Brindizi (lat: Brundisium; gjuha Mesapike: Brention) në betejën kundër Pompeut, i cili ishte vendosur në Orikum. Sipas legjendave te fshatit, “shume kohe me pare” (nuk theksohet se kur) fshati Palase gjendej shume prane detit. Kjo kishte avantazhet dhe disavantazhet e saj. Duke qene prane detit, ishte e zhvilluar shume tregtia dhe Palasa ishte nje port, ne kuptimin e vertete te fjales. Por kjo derisa Palasa te vendosej ne shenjestren e pirateve. Piratet e sulmonin gjithnje Palasen dhe kjo solli shkaterrimin ekonamik te Palases. Dita-dites, banoret per tu mbrojtur,filluan ti largoheshin detit dhe ndertuan fshatin e ri ne vendin ku ai gjendet dhe sot

Per nje kohe Himara ka qene nen sundimin bullgar (904). Thuhet se nje nip i Gjin Bua Shpates (kryezot i Artes rreth 1370) u vendos ne kohen e Mesjetes ne Dhermi. Permendet se pas vrasjes se Balshes II me 1385 deri me 1392, Himara qe nen gruan e tij, Komita Muzaka “nje amazone e vertete”. Gojdhanat tregojne per perleshje me saracenet dhe Shpella e Pirateve eshte nje nga keto deshmi sikurse toponimet e Alevra (Al-Evra) dhe perroi i Rusmanit. Normani Robert Guiskardi dhe biri i tij Boemund kerkuan ta nenshtronin si pasoje e pozites zoteruese mbi Kanalin e Otrantos. Gjon Kastrioti, i biri i Skenderbeut, trashegoi Himaren, ku edhe zbarkoi me 1481 per te filluar nje rezistence kunder turqve, pas vdekjes se te atit. Pas vdekjes se Skenderbeut, si edhe me vone nje pjese e Himarioteve u shperngulen per ne Italine e Jugut, ku formuan fshatra. Himara nuk u pushtua dot plotesisht pas vdekjes se Skenderbeut dhe eshte se bashku me Mirditen, nder dy krahinat qe kishin nje status autonom. Sipas ketij statusi, nenshkruar ne 1492 me Sulltan Bajazitin II. Himara dhe shtate fshatrat e tij, duhej ti paguante Portes se Larte shumen e 16,000 frangave ne vit Sistemi i qeverisjes qe bazuar ne autoritetet lokale dhe sistemin e dhimogerondeve (δημογεροντίας ). Sulejmani i Trete (Kanuniu apo i Madherishmi) qe arriti deri ne portat e Vjenes, tentoi te shtronte Himaren por pa sukses. Madje pati edhe tentative per vrasje te vete sulltanit (episodi me Damiani i cili arriti deri ne cadren e tij). Himariotet (term qe perfshinte rreth 50 fshatra ) u perfshine ne shume kryengritje si ato te viteve 1481,1488, 1494-1509, 1537, 1571,1595, 1690, 1713. Ali Pashai qe i vetmi sundimtar i Perandorisë Osmane, i cili arriti (1797) te nenshtronte Himaren dhe fshatrat e saj. Sipas historise se Shqipërise, Suliotet, qe dhane nje kontribut aq te madh per pavaresine e Greqise, vinin nga shperngulja Himarioteve (edhe ata me 7 fshatra).

Pas Pavaresise, Himara u perfshi ne shtetin e ri Shqiptar, ndonese ne mars 1914 u shpall si krahine autonome. Ne 1927, midis qeverise Shqiptare dhe krahines u nenshkrua Protokolli i Himares qe njihte privilegjet e kesaj krahine. Viti 1930 shenon fundin e mesimit te gjuhes greke ne Himare. Gjate Luftes I Boterore u ndertua edhe rruga e Bregut qe i dha hov zhvilllimit te ekonomise. Palasa mori pjese aktive ne Luften Nacional-Clirimtare. Palasiotët u rreshtuan në çeten e Bregdetit dhe ne Brigaden e Xll.

Une jam 18 vjeqe ndersa i dashuri esht i martuar dhe ka 52 vjet , Kemi plane se bashku me ka then se kur ti mbush 21 vjet do te jetojme se bashku dhe – Përshëndetje nese ka mundësi ta postoni anonim.Kam shum dëshir qe historia ime të postohet në faqen tuaj.“Ndoshta ju do të më paragjykoni keq, por po ju them që në fillim që s’më ka detyruar për asgjë, unë e dua me gjithë shpirt.Jam 18 vjeçe dhe kam një lidhje me një burrë të martuar që është 52 vjeç.

Ai më do shumë. Edhe unë e dua shumë. Ai më mban si princeshë. Gruan e tij nuk e do, por e mban për hatër të 3 fëmijëve.Ai më ka premtuar që kur unë të mbush 21 vjeçe ne të dy do të jetojmë bashkë.Do më marrë shtëpi në Tiranë dhe atje do kemi gjithçka ka një familje moderne. Sepse unë nuk dua të jetoj më me mentalitetin e deri tashem dmth mentalitetin e Shëngjinit.

Shoqet e mia e dinë këtë lidhje dhe më gjykojnë. Edhe motrat nuk janë dakord.Por unë atë e dashuroj dhe ai për mua është jeta ime.Më blen gjithçka, më çon ku të dua dhe madje tani afër do të bëjmë dhe një udhëtim në Maldive.Nuk ka rëndësi mosha, sepse ai më trajton si një vajzë të madhe.Pastaj unë kam qenë e tija dhe në trup edhe nuk ka perëndi që më ndan mua nga ai më.

I vetmi problem që kam janë fëmijët e tij që më shajnë nëpër telefona.A duhet t’i them që babin e tyre e dashuroj? Apo të vazhdoj t’ja mbyll telefonin?”

E kishte ciklin e rregullt dhe trupin si të një modeleje, por një natë ndodhi e papritura.

Një vajzë 19-vjeçare angleze me emrin Charlotte Thomson, krejt papritur nisi të kishte dhimbje stomaku, çka bëri që të shkojë nxitimthi në spital.

Por befas e gjeti veten nënë, me një vajzë të cilën e quajti Molly.

Ngjarja ka ndodhur në Newcastle, ku Charlote si shumë bashkëmoshatare të saj shkonte në festa dhe pinte me shoqërinë dhe as që e mendonte mëmësinë.

“Befas nisi të më dhembte barku, telefonova një taksi dhe shkova në spital. Kur mjeku më tha se duhet të flisja me një gjinekolog, mbeta pa fjalë.

Isha shtatzënë në muajin e nëntë dhe as që e kisha idenë. Barkun e kisha petë dhe vazhdoja të mbaja taka të larta.

Edhe ciklin e kisha të rregullt”, tregon ajo për ‘Metro’, duke rrëfyer historinë e saj.

Vogëlushja erdhi në jetë brenda pak orësh që nga momenti i mbërritjes në spital.

“Edhe gjatë shtatzënisë kisha pirë alkool. Isha e terrorizuar nga ideja që do bëhesha nënë.

Por sapo mora Molly në krahë, u përhumba komplet pas saj”, tregon Charlotte, e cila tashmë është 21 vjeçe, shkruan noa.al.

Ajo shton se shoqëria e saj nuk e besoi se ishte bërë nënë, deri në momentin që postoi fotografitë e së bijës.

Nga ana tjetër, ndonëse të surprizuar, Charlotte shprehet se prindërit e saj e mbështetën.

Fshati Gjorm është me tradita të hërshme në histori. Historia e nje fshati ashtu si edhe nje rrethi apo nje qarku ka te veçantat e veta. Tradita dhe historia e Gjormit eshte pjesë e traditës dhe e historisë kombëtare, si e tillë ajo është mbeshtetur në dokumentet arkivore shume të rendësishme. Gjormi ka dhënë kontribut të çmuar në luftërat për pavarësi e mbijetesë e sidomos në Luftën Antifashiste Nacioanlçlirimtare.

Shkalla e parë e luftes partizane ishin njesitet guerile. K.Q.P.SH. vlerësonte se lufta guerile po merrte përpjestime të gjera dhe ata kishin plotesuar misionin e tyre per pergatitjen e popullit për luftë. Tani situatë kërkonte që organizimi i luftes te ngrihej në nje shkalle me te larte, te kalohej ne krijimin e cetave partizane. Ne perberjen e cetave nuk ishte asnje kufizim. Ne te pranoheshin te gjithe qe deshironin te luftonin kunder pushtuesit fashistë, me perjashtim të atyre me të kaluar të errët kriminelëve, hajduteve qe shikoheshin me perbuzje popullin.

Pas shumë njësiteve guerile qe ishin ngritur dhe funksiononin në Vlorë në të gjitha anët dhe qe kishin bërë një pune të jashtezakonshme erdhi rradha e ngritjes se cetave partizane. Çeta e parë në Qarkun e Vlorës u krijua më 4 dhjetor 1942 në fshatin Gjorm me komandant Neki Hoxhaj dhe komisar Qazim Çakeri. Kjo u quajt çeta “Plakë e Vlorës”. Çeta “Plakë” që në krijimin e saj dhe deri me 20 qershor 1943 kur ajo u inkuadrua ne Batalionin “Ismail Qemali”, zhvilloi shumë aksione, pritje e goditje te befasishme shkaterruese kunder forcave fashiste. Ajo zhvilloi edhe nje punë të madhe bindese me popullin per propagandimin e L.A.N.Ç. Shume shpejt ajo u be e dashur ne te gjithë Vlorën. Populli i priste krahëhapur luftetaret e kesaj çete dhe e furnizonte me ushqime dhe me djem te rinj qe dilnin vullnetarë.

Ajo kreu shume aksione kunder pushtuesve fashiste dhe u be nje shembull frymezimi per te gjitha njesitë e tjera partizane. Nje nga luftimet me te medha, te ashpra e te pergjakshme ishte Lufta e Gjormit kunder forcave fashiste dhe mercenareve te Halil Alisë dhe të Selim Kaloshit. Ne kete lufte “Çeta Plakë” ishte reparti i vetem i organizuar e kompakt me partizanet dhe qendronte ne balle te luftimeve. Sëbashku me forcat e kesaj çete u bashkuan edhe 1500 fshatare te Lumit te Vlores, te Krahines se Kurveleshit, te Tepelenes, te Mallakastres e Topalltisë ne përleshje te pergjakshme me fashistët. Aty u shpartallua Rregjimenti i Duçes, u kapen mjaft rob ushtarë e oficere që ishin bashkuar me mercenaret e Halil Alise dhe të Selim Kaloshit. Aty u vra edhe komandanti i Rregjimentit kolonel Kelmendi qe u rrezua nga kali. Ne ate lufte te madhe ne Kalibaq te Gjormit u vra Bako Tafili nga Gjormi, Beqir Selimi nga Terbaçi, Barjam Xhebro nga Brati, Qamil Asllani nga Vranishti, Velo Hysi dhe Barjam Rexhepi nga Smokthina. Prandaj me të drejte kjo lufte u quajt në Gjorm Epopeja e Vlorës dhe Gjormi Moska e Vogel.

Pas krijimit të Çetës Plakë më, 30 qershor 1943, në Fushën e Gumenicës u krijua Çeta e Rinise me komandant Mehmet Jahon dhe Komisar Kastriot Muçon. Çeta e Rinise u quajt sepe me i vogli nga partizanet ishte 15 dhe me i madhi 20 vjeç. Si Çeta Plakë dhe ajo e Rinisë jane dy nga çetat me te njohura e me te sukseshme jo vetem ne Vlorë, por ne te gjithë Shqiperinë.

Nga keta trima ate Gjormin ne Luften e dyte Boterore ranë heroikisht ne fushen e betejes: Bako Tafili, Arap Shenaj, Kapo Askushaj, Mevlan Imeri, Hamdi Lazaj, Qani Shenaj.

Pjesëtare te Çetës Plakë që ranë dëshmore: Selam Alliaj, Sako Malo, Xhaferr Lulaj, Lulo Shaipi, Xhelo Halilaj, Myslim Alliaj, Babo Halilaj, Shaqe Çobaj, Bego Kuqaj, Haxhi Ballaj, Hasko Baxhuli.

Veteranët e LANÇ janë dëshitarë të gjalle të atyre heroizmave të luftes për liri. Ata i kanë sjellë Shqiperise lirine pa asnje dyshim. Ata meritojnë gjithë respektin e dashurinë e popullit.

KALO HALILAJ